X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Władysław Bortnowski - dowódca Armii "Pomorze" we wrześniu 1939

Ostatnia aktualizacja: 12.11.2021 05:50
We wrześniu 1939 roku otrzymał jedno z najtrudniejszych zadań. Napór nieprzyjaciela doprowadził do rozbicia wielkich jednostek pod jego komendą już w pierwszych dniach wojny. Szok, którego wówczas doznał, wpłynął negatywnie na dalszy przebieg wojny. 12 listopada mija 130. rocznica urodzin generała. 
Władysław Bortnowski. W tle polscy żołnierze.
Władysław Bortnowski. W tle polscy żołnierze. Foto: Polskie Radio na podstawie: NAC (dp)

Wzorcowy piłsudczyk

Kim był człowiek, któremu powierzono zadanie obrony tzw. korytarza pomorskiego? Bortnowski przeszedł wzorcowy piłsudczykowski szlak bojowy. Od 1912 roku, jeszcze jako student medycyny Uniwersytetu Jagiellońskiego, był członkiem Związku Strzeleckiego, w czasie Wielkiej Wojny służył w I Brygadzie Legionów, po kryzysie przysięgowym był internowany w Beniaminowie. Po zwolnieniu z obozu objął funkcję dowódcy Okręgu Krakowskiego Polskiej Organizacji Wojskowej.

Polscy żołnierze na frontach II wojny światowej - zobacz serwis historyczny

Po odzyskaniu niepodległości zasilił szeregi Wojska Polskiego. Walczył podczas wojny polsko-bolszewickiej. Pozostał w armii przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego. Jako piłsudczyk, poparł Marszałka podczas zamachu majowego. Był wówczas dowódcą 37 pułku piechoty w Kutnie. Po przewrocie jego kariera nabrała tempa.

Punktem kulminacyjnym w jego karierze było powierzenie mu dowództwa nad siłami Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Śląsk", której zadaniem było zajęcie czechosłowackiego Zaolzia w 1938 roku, co było efektem konferencji monachijskiej i wystosowania wcześniej przez Polskę ultimatum wobec rządu w Pradze.


Zajęcie Zaolzia - wkroczenie wojsk polskich do Jabłonkowa. Przemawia generał Władysław Bortnowski. Fot.: NAC/dp
Zajęcie Zaolzia - wkroczenie wojsk polskich do Jabłonkowa. Przemawia generał Władysław Bortnowski. Fot.: NAC/dp

Klęska w Borach Tucholskich

W 1939 roku Bortnowski otrzymał awans na generała dywizji. 23 marca tego roku objął dowództwo Armii "Pomorze".

- 18 sierpnia wystosował dość nierealistyczny raport, gdzie optymistycznie zapatrywał się na walkę w korytarzu pomorskim - wskazywał dr Janusz Osica, który w audycji Andrzeja Sowy z cyklu "Na historycznej wokandzie" wcielał się w rolę prokuratora. 


Posłuchaj
14:22 władysław bortnowski - wokanda.mp3 Audycja Andrzeja Sowy z cyklu "Na historycznej wokandzie". Prokuratorem jest dr Janusz Osica, w rolę obrońcy wciela się prof. Janusz Odziemkowski (PR, 3.01.2001)

 

Takie przewidywania zderzyły się brutalnie z rzeczywistością w pierwszych dniach września 1939 roku. Siły Bortnowskiego zostały wzięte w dwa ognie – atak nastąpił jednocześnie z Pomorza Zachodniego i Prus Wschodnich. Wobec przeważającej siły przeciwnika, głównym zadaniem Armii "Pomorze" okazało się wycofanie z korytarza pomorskiego sił Korpusu Interwencyjnego, przewidzianego w pierwotnych planach naczelnego dowództwa do wkroczenia na terytorium Wolnego Miasta Gdańska.

- Bitwy tucholskiej absolutnie wygrać nie mogliśmy, zarówno ze względu na ukształtowanie granic, jak i na proporcję sił. Na Pomorzu ta dysproporcja była wyjątkowo silna, bo Niemcy dążyli do przebicia korytarza do Prus Wschodnich. Korpus Heinza Guderiana stanął naprzeciwko pojedynczych polskich pułków. Nikt by nie wygrał tej bitwy na jego miejscu. To, co można o Bortnowskim powiedzieć złego, to to, że nie doszedł nigdy do siebie po tym wstrząsie - mówił prof. Janusz Odziemkowski w audycji Andrzeja Sowy pt. "Generałowie września". 


Posłuchaj
03:30 generaŁowie wrzeŚnia Bortnowski.mp3 Rozmowa Andrzeja Sowy z prof. Januszem Odziemkowskim na temat postaci gen. Władysława Bortnowskiego (PR, 1.09.2001)

 

Hamulcowy Kutrzeby

7 i 8 września Bortnowski spotkał się w Kutnie z dowódcą Armii "Poznań", gen. Tadeuszem Kutrzebą. Zapadła decyzja o podporządkowaniu się Bortnowskiego Kutrzebie i zaatakowaniu Niemców od tyłu. 9 września marszałek Edward Śmigły-Rydz wydał rozkaz natarcia na północne skrzydło Grupy Armii Południe. Celem uderzenia było zmuszenie Niemców do zaprzestania pościgu za odchodzącymi do wschodniej Polski armiami: "Prusy", "Lublin", "Kraków", "Karpaty".


Bitwa nad Bzura 663.jpg
Wrzesień 1939. Bitwa nad Bzurą – największe starcie wojny obronnej

Starcie, nazwane później bitwą nad Bzurą, po początkowych sukcesach Polaków, przybrało dla wojsk Armii "Poznań" i "Pomorze" niekorzystny przebieg. Jednym z decydujących czynników skali porażki była postawa Bortnowskiego. Generał był już wówczas zdołowany, pełen apatii, stracił wiarę w pomyślność dalszych walk. 

- Meldunek samolotowy o kolumnie pancernej pod Sochaczewem spowodował, że generał Bortnowski wydał telefonicznie, „odruchowo” jak notuje jego  biograf, rozkaz dowódcy 26 Dywizji Piechoty, pułkownikowi Adamowi Brzechwie-Ajdukiewiczowi, by wstrzymał dobrze rozwijające się natarcie - dodawał dr Janusz Osica. 

Rozkaz spowodował katastrofalny unik, który odsłaniał skrzydło polskiego zgrupowania.

- Bortnowski był katastrofą. Doprowadził do klęski swojej armii w Borach Tucholskich nieumiejętnym dowodzeniem, a później zaprzepaścił wszelkie szanse, jakie dawała bitwa nad Bzurą, zachowywał się haniebnie – oceniał prof. Paweł Wieczorkiewicz w audycji Andrzeja Sowy z cyklu "Historia Polski". 


Posłuchaj
05:17 historia polski (343) - xx wiek___936_04_iv_tr_0-0_9904029d19398c6[00].mp3 Gawęda prof. Pawła Wieczorkiewicza na temat generałów września 1939. Audycja Andrzeja Sowy z cyklu "Historia Polski". (PR, 14.09.2004)

 

Oflag i emigracja

21 września, tuż przed końcem bitwy, Bortnowski - wówczas już poważnie ranny - dostał się do niemieckiej niewoli. Kolejne niespełna sześć lat wojny spędził w niemieckich oflagach. Doczekał tam wyzwolenia przez armię amerykańską 29 kwietnia 1945.


kutrzeba-tadeusz_663.jpg
Tadeusz Kutrzeba - całe życie w okopach

Po wojnie Bortnowski pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii. Unikał brania udziału w sporach dotyczących przyczyn klęski wrześniowej. Zajął się działalnością naukową – znalazł się wśród założycieli Instytutu Józefa Piłsudskiego w Londynie. Gdy w 1954 roku przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, znalazł zatrudnienie w nowojorskim odpowiedniku tej instytucji. Zmarł 21 listopada 1966 roku w Glencove, w stanie Long Island.

bm

Czytaj także

Kpt. Władysław Raginis. Niezłomny dowódca bohaterów spod Wizny

Ostatnia aktualizacja: 10.09.2021 05:55
- Myśmy tu nie przyszli po cudze, walczymy o swoje, musimy wytrwać - mówił kpt. Raginis do swoich żołnierzy. To właśnie on był dowódcą 720 żołnierzy, którzy we wrześniu 1939 pod Wizną stawili opór ponad 30 tys. uzbrojonych w broń pancerną żołnierzy niemieckich, nacierających w kierunku przepraw na Narwi i Biebrzy.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Bronili się najdłużej. Wspomnienia Józefa Unruga, dowódcy Helu

Ostatnia aktualizacja: 02.10.2021 05:50
Hel skapitulował, mimo miażdżącej przewagi przeciwnika, dopiero 2 października. Posłuchaj wspomnień admirała Józefa Unruga, dowódcy polskiej Marynarki Wojennej we wrześniu 1939 roku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wrzesień '39. Posłuchaj wspomnień uczestników walk o Oksywie

Ostatnia aktualizacja: 19.09.2021 06:00
Walki stoczone o gdyńską Kępę Oksywską były najkrwawszym starciem podczas obrony polskiego wybrzeża w 1939 roku. Lądowa Obrona Wybrzeża nie skapitulowała.
rozwiń zwiń