X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Odyseja pomnika księcia Józefa Poniatowskiego

Ostatnia aktualizacja: 18.10.2020 05:50
Pomnik wzbudzał kontrowersje jeszcze zanim na dobre stanął w Warszawie. Wielu Polakom nie spodobała się klasyczna konwencja, w której został przedstawiony romantyczny bohater wojen napoleońskich. Na domiar złego warszawiacy mogli podziwiać dzieło dopiero niemal sto lat po jego ukończeniu. W uroczystym odsłonięciu przeszkodził bowiem wybuch, a następnie klęska powstania listopadowego.
Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego na Placu Saskim w Warszawie, 1928 rok
Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego na Placu Saskim w Warszawie, 1928 rokFoto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

55 lat temu, 18 października 1965 roku, pomnik ks. Józefa Poniatowskiego został przeniesiony z warszawskich Łazienek Królewskich przed Pałac Namiestnikowski przy Krakowskim Przedmieściu. Pozostaje w tym miejscu aż do dzisiaj i korzysta z chwili wytchnienia, bowiem wcześniej zmienił swoje miejsce aż kilka razy.

Posłuchaj
29:46 skandale w sztuce - thorvaldsen i pomnik ksiecia jozefa___pr iii 80863_tr_0-0_10650202b2a73cd3[00].mp3 O pomniku księcia Józefa Poniatowskiego w audycji Joanny Zadrowskiej z cyklu "Skandale w sztuce" opowiadali historycy sztuki prof. Tadeusz Jaroszewski oraz Maria Kwiatkowska. (PR, 7.02.1981) 

Czy car zgodzi się na pomnik księcia?

Już niedługo po śmierci księcia Józefa Poniatowskiego pojawiły się pomysły uczczenia pamięci bohatera. 6 stycznia 1814 roku książę Adam Jerzy Czartoryski w liście do generała Stanisława Mokronowskiego zasugerował zbudowanie pomnika. Towarzysz broni poległego księcia Józefa z entuzjazmem zaangażował się w sprawę. Przed rozpoczęciem oficjalnych starań należało jednak zdobyć zgodę cara. Można było się spodziewać, że nie będzie skory do upamiętniania swojego niedawnego wroga.

– W roku 1815 krewna księcia Poniatowskiego, Anna z Tyszkiewiczów Potocka, gościła w Wilanowie cara Aleksandra I i otrzymała pozwolenie na wzniesienie na terenie Warszawy pomnika – mówił historyk sztuki prof. Tadeusz Jaroszewski w audycji Joanny Zadrowskiej z cyklu "Skandale w sztuce".

1820_Kongresówka 663.jpg
Królestwo Kongresowe - pół-Polska pod carskim berłem

Budowa pomnika miała zostać sfinansowana ze zbiórki społecznej, którą koordynował komitet powołany przez generała Mokronowskiego. Jego autorem miał zostać artysta znakomitej klasy. Najbardziej znani wówczas europejscy rzeźbiarze rezydowali w Rzymie. Byli to Antonio Canova i Bertel Thorvaldsen. Zlecenie przyjął ten drugi i w 1818 roku rozpoczął pracę.

Klasyczny pomnik romantycznego bohatera

Proces tworzenia upływał pod znakiem nieustannych opóźnień, nawet pomimo tego, że Duńczyk miał w Rzymie pracownię, która zatrudniała aż trzydziestu artystów. Thorvaldsen przecenił jednak swoje siły i przyjął zbyt wiele zamówień. W tym samym czasie realizował m.in. inny monument przeznaczony dla Warszawy – pomnik Mikołaja Kopernika.

Był jeszcze jeden powód przeciągających się prac. Kontrowersje wzbudził strój, w który miał być ubrany książę Józef. Bertel Thorvaldsen wzorował się na antycznym pomniku Marka Aureliusza, z kolei Polacy sugerowali pomnik przedstawiający Poniatowskiego w bitewnej pozie i przystrojonego w mundur ułański.

Przeciągające się prace nad pomnikiem stały się obiektem kpin i skarg polskiego społeczeństwa. Podsumował je poeta Antoni Gorecki w ironicznej rymowance: "Poniatowski Józefie, co za wielka szkoda, że cię przed lat tysiącem nie zabrała woda. Płakalibyśmy dłużej, lecz już dotąd pono przynajmniej by twój pomnik stawiać dokończono".

Księstwo Warszawskie 663.jpg
Księstwo Warszawskie – państwo kompromisowe

Gipsowy model pomnik ostatecznie dotarł do Warszawy pod koniec 1828 roku. Projekt wzbudził duże kontrowersje.

– I wtedy rozpętała się dokoła tego pomnika burza – stwierdził prof. Tadeusz  Jaroszewski w audycji Polskiego Radia z 1981 roku. – Można powiedzieć, że to co mówiono jest świetną ilustracją toczącego się wówczas sporu pomiędzy klasykami a romantykami. Klasycy byli za księciem w stroju antycznym w konwencji Marka Aureliusza, zaś romantycy za mundurem ułana.

Odlew posągu wykonali znani warszawscy rzemieślnicy Klaudiusz i Emil Gregoire. Pomnik księcia Józefa pierwotnie miał stanąć przed Pałacem Namiestnikowskim, w miejscu, w którym znajduje się obecnie, niestety prace nad dziełem zostały przerwane wybuchem powstania listopadowego.

Wędrówka księcia Pepiego

– Po upadku powstania listopadowego ze względów politycznych było niemożliwe, żeby pomnik był ustawiony w Warszawie. W roku 1834 został przewieziony do Modlina, gdzie też nie było wiadomo co z nim zrobić. Ostatecznie pomnik został podarowany generałowi Iwanowi Paskiewiczowi i przewieziony do jego rezydencji w Homlu na Białorusi, gdzie stanął na tarasie przed wspaniałym neorenesansowym pałacem – mówił prof. Tadeusz Jaroszewski.

Pomnik spędził na wygnaniu niemal sto lat. Powrócił do Polski dopiero na mocy postanowień traktatu ryskiego, który kończył wojnę z bolszewikami. Rosja Radziecka zobowiązywała się m.in. do zwrotu dzieł sztuki zagrabionych w trakcie zaborów.

Stanisław Poniatowski663_364.jpg
Stanisław August Poniatowski. Król pechowiec?

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego 17 marca 1922 roku tymczasowo stanął przed Zamkiem Królewskim w Warszawie. Spędził tam nieco ponad rok i został przeniesiony na Plac Saski, gdzie 3 maja 1923 roku nastąpiło jego uroczyste odsłonięcie.

Udało mu się przetrwać okupację we względnie dobrym stanie, ale został wysadzony przez Niemców w grudniu 1944 roku, w trakcie planowanego niszczenia miasta po Powstaniu Warszawskim.

Książę Józef powrócił na ulice stolicy dopiero po wojnie. 23 lutego 1952 roku został odsłonięty nowy pomnik, sprezentowany Warszawie przez Kopenhagę, miasto Bertela Thorvaldsena. Stanął jednak w dość nieoczekiwanym miejscu, przed Starą Pomarańczarnią w Łazienkach Królewskich. Dopiero w 1965 roku wyruszył w swoją ostatnią podróż i znalazł się przed Pałacem Namiestnikowskim. Tym razem przeprowadzka obyła się już bez uroczystego odsłonięcia.

– Ten pomnik świetnie pasuje do otaczającej go klasycystycznej architektury, tworząc z nią razem nierozerwalny zespół – podsumowywał prof.  prof. Tadeusz  Jaroszewski w audycji Polskiego Radia z 1981 roku.

sa

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Książę Józef Poniatowski - symbol żołnierskiego męstwa i honoru

Ostatnia aktualizacja: 19.10.2020 05:40
Był gorącym patriotą, który widział szansę na odzyskanie niepodległości u boku Napoleona Bonaparte. Nawet gdy cesarz Francuzów odnosił klęski, książę Józef wiernie został u jego boku, aż do śmierci w nurcie Elstery 19 października 1813 roku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Zburzenie Pałacu Saskiego

Ostatnia aktualizacja: 29.12.2019 05:55
29 grudnia 1944 roku zrównano z ziemią Pałac Saski, dumę Warszawy. Wielokrotnie podejmowano próby jego odbudowy, jak dotąd bez skutku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Grób Nieznanego Żołnierza – symbol walki za Ojczyznę

Ostatnia aktualizacja: 02.11.2019 07:30
"Tu leży żołnierz polski poległy za Ojczyznę" – taki napis widnieje na płycie Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie. Symbolu bohaterstwa najwyższej miary, bo anonimowego poświęcenia życia za ojczyznę.
rozwiń zwiń