X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Wyspa Wielkanocna. Zagadka na drugim końcu świata

Ostatnia aktualizacja: 05.04.2021 05:44
Jest uznawana za najbardziej wyizolowaną wyspę na świecie. Mimo że przez Europejczyków została odkryta ponad dwieście lat temu, to wciąż skrywa wiele tajemnic. Do tej pory nie wiemy chociażby, w jaki sposób miejscowi budowali swoje majestatyczne posągi. 
Posągi moai znajdujące się na Rapa Nui
Posągi "moai" znajdujące się na Rapa Nui Foto: Horacio Fernandez/Wikimedia commons/CC 3.0

Garść podstawowych informacji

- Nazwa wyspy związana jest z wyprawą Holendra Jakuba Roggeveena, który zobaczył ją po raz pierwszy w Niedzielę Wielkanocną roku 1722 – mówił geograf Tadeusz Sokołowski w audycji "Tajemnice Wyspy Wielkanocnej".

Posłuchaj
29:43 tajemnice wyspy wielkanocnej___f 24295_tr_0-0_11608092d4ee1d4b[00].mp3 Tadeusz Sokołowski, geograf, i Marek Bogatek, podróżnik, opowiadają o swoich doświadczeniach z podróży na Wyspę Wielkanocną. Audycja Marzanny de Latour "Tajemnice Wyspy Wielkanocnej". (PR, 17.04.1981)

Przez samych tubylców natomiast wyspa jest nazywana Rapa Nui i Te Pito o Te Henua.
Położona jest w samym sercu Oceanu Spokojnego, co czyni z niej najbardziej osamotnioną i odosobnioną wyspą na naszej planecie - od najbliższego lądu dzieli ją ponad dwa tysiące kilometrów.

Pod względem administracyjnym natomiast Wyspa Wielkanocna należy do Chile i jest częścią regionu Valparaiso. Co ciekawe na mocy uchwały z 1995 roku ludność napływowa nie może nabywać ani posiadać ziemi na wyspie, a od 2009 roku mieszkać na niej mogą jedynie autochtoni, ich małżonkowie i potomkowie.

Wyspa Wielkanocna obejmuje obszar zaledwie 163,6 km², a zamieszkuje ją niespełna osiem tysięcy osób. Jednakże prawie połowa jej terenów znajduje się w granicach Parku Narodowego Rapa Nui, powstałego w 1935 roku.

Jest zbudowana ze skały magmowej, pochodzącej z tamtejszych dwóch wygasłych wulkanów. Cała jest więc pokryta siecią jaskiń i tuneli. 

- Jaskinie od zawsze […] były miejscami zamieszkania dla znacznej części populacji wyspy. Były także zbiornikami na wodę, ogrodami […], świątyniami, wreszcie pełniły funkcję grobowców, świątyń i miejsc, w których można było się ukryć w momencie zagrożenia […] – wspominał archeolog dr Maciej Sobczyk w audycji "Podziemny świat Wyspy Wielkanocnej".

Posłuchaj
16:34 podziemny świat wyspy wielkanocnej___v2018006016_tr_0-0_14728993d4ebe59b[00].mp3 Archeolog dr Maciej Sobczyk opowiada o swojej pracy przy wykopaliskach na wyspie Rapa Nui. Audycja Katarzyny Kobyleckiej "Podziemny świat Wyspy Wielkanocnej". (PR, 23.03.2018)

Historia pełna znaków zapytania

Naukowcy od wielu lat spierają się, co do tego, kiedy i przez kogo wyspa została zasiedlona, a także co było przyczyną upadku tamtejszej kultury.

Obecnie uznaje się, że ludzie przybyli na Wyspę Wielkanocną około XIII wieku. Z pochodzenia byli Polinezyjczykami, a nie – jak to mówiły wcześniejsze hipotezy – mieszkańcami Ameryki Południowej. Jak podkreślają badacze, tubylcy prężnie rozwijali swoją kulturę - budowali chociażby posągi. Pod koniec XVII bądź XVIII wieku ich  cywilizacja jednak zamarła.

Jak wspominał podróżnik Marek Bogatek w audycji "Tajemnice Wyspy Wielkanocnej", według miejscowej legendy doprowadził do tego konflikt, który rozgorzał pomiędzy dwoma plemionami zamieszkującymi Wyspę Wielkanocną. Podobno przyczyną wybuchu wojny było przeludnienie wyspy i klęska głodu, która zmuszała mieszkańców nawet do kanibalizmu.

Taka wersja wydarzeń jest możliwa, ale nie jest pewna. Zdaniem profesor Zuzanny Jakubowskiej-Vobrich z Instytutu Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego, prawdopodobnie nie było żadnej wojny pomiędzy autochtonami. W momencie upadku ich cywilizacji ludność Wyspy Wielkanocnej wynosiła około dwóch tysięcy osób. Wszyscy byli zresztą w jakiś sposób ze sobą spokrewnieni. Badania szczątków ówczesnych Polinezyjczyków dowodzą także, że tubylcy nie byli niedożywieni. Jeżeli na wyspie dochodziło do aktów kanibalizmu, to były one częścią obrządków religijnych.

Posłuchaj
17:36 mity wyspy wielkanocnej___v2017010439_tr_0-0_14126187d4ed718a[00].mp3 Popularne mity związane z Rapa Nui obala profesor Zuzanna Jakubowska-Vorbich, kulturoznawczyni i językoznawczyni specjalizująca się w historii Wyspy Wielkanocnej. Audycja Katarzyny Kobyleckiej "Mity Wyspy Wielkanocnej" z cyklu "Eureka". (PR, 30.06.2017)

Skrawki kultury

Wielkie, kamienne posągi "moai" są wizytówką wyspy. Pozostało ich 887, jednak wiemy, że kiedyś było ich znacznie więcej. Zostały one wykonane ze skał wulkanicznych. Nie znamy przeznaczenia posągów, choć domyślamy się, że mogą być one przedstawieniami bóstw, bądź przodków autochtonów. Nie mamy także informacji o tym, w jaki sposób mieszkańcy przemieszczali ciężkie bloki, potrzebne do budowy "moai". Jest to o tyle zastanawiające, że niektóre rzeźby mają ponad 6 metrów wysokości i ważą ponad 18 ton. Na wyspie znajduje się także wiele niedokończonych posągów – nie wiemy, dlaczego budowniczy nagle porzucili swoje projekty.

Od lat 90. XX wieku "moai" znajdują się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

jb

Źródła:

Andrzej Jaguś, Robert Machowski, Mariusz Rzętała, Wyspa Wielkanocna. Tajemniczy skrawek lądu na Pacyfiku, Geografia w szkole 2/2014, s. 16-18.


Czytaj także

Rapa Nui - wyspa odkryta w niedzielę wielkanocną

Ostatnia aktualizacja: 21.04.2019 12:00
Wszystkie informacje o historii Wyspy Wielkanocnej zawieszone są w sferze legend. Dziś zamieszkuje tam około 2000 osób, za to co roku wyspę odwiedzają tysiące turystów. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wyspa Wielkanocna, czyli "Pępek Świata" na Oceanie Spokojnym

Ostatnia aktualizacja: 14.03.2021 14:05
Wyspa Wielkanocna to miejsce, do którego można uciec, gdy chce się odpocząć od miejskiego zgiełku. Co nas spotka w tej niezwykle barwnej krainie? 
rozwiń zwiń