X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Witold Jodko-Narkiewicz. Niepodległościowy socjalista, bliski współpracownik Piłsudskiego

Ostatnia aktualizacja: 22.10.2021 05:40
Był jednym z twórców Polskiej Partii Socjalistycznej, bliskim współpracownikiem Józefa Piłsudskiego i współtwórcą Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. O tym, jak istotna dla sprawy odzyskania niepodległości była ta dziś mało znana dziś postać, świadczy chociażby to, że był jednym z czterech polskich sygnatariuszy traktatu wersalskiego.  
Witold Jodko-Narkiewicz
Witold Jodko-NarkiewiczFoto: NAC

22 października 1924 roku zmarł Witold Jodko-Narkiewicz, socjalista, działacz niepodległościowy, dyplomata II RP.   

- Jodko-Narkiewicz był pogrobowcem powstania styczniowego. Ojciec był okulistą i wykładowcą Szkoły Głównej (dzisiejszy Uniwersytet Warszawski – przyp. red.). Matka, Rosjanka, przeobrażona była na patriotyczną Polkę – wspominał historyk gen. Marian Kukiel, uczeń i współpracownik Jodki-Narkiewicza, na antenie Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa. Posłuchaj wspomnień Mariana Kukiela. 

Posłuchaj
09:46 sylwetki z czasów moich - witold jodko-narkiewicz.mp3 Pogadanka gen. Mariana Kukiela na temat postaci Witolda Jodko-Narkiewicza. (RWE, 29.11.1964)

 

Rodzina była zamożna. Posiadała niemały majątek w Bobrowni nieopodal Słucka (dzisiejsza Białoruś). Młody Jodko-Narkiewicz zetknął się z ideami socjalistycznymi podczas nauki w warszawskim gimnazjum. Za zaangażowanie w ruch socjalistyczny został relegowany ze szkoły i maturę musiał zdawać w Słucku.

Tułaczka socjalisty

Wydalenie z gimnazjum było pierwszym etapem w tułaczce Narkiewicza. Zagrożony aresztowaniem jako członek II Proletariatu, nie ukończył studiów ani w Dorpacie, ani w Warszawie. Uciekając przed groźbą więzienia, dostał się do Europy Zachodniej, gdzie kontynuował studia na kilku uniwersytetach, zdobywając w końcu tytuł doktora paryskiej Sorbony w 1889 roku.

Przebywając w Paryżu, nawiązał kontakt z uczestnikami Powstania Styczniowego. Pod ich wpływem zainteresował się koncepcjami Ludwika Mierosławskiego. Podobnie jak dowódca zrywu 1863 roku, Jodko-Markiewicz uważał, że niepodległość można wywalczyć za pomocą powstania narodowowyzwoleńczego. Za główny cel polskiego ruchu socjalistycznego, obok walki o prawa robotnicze, uznał dążenia niepodległościowe. Za tym programem opowiadał się na zjeździe polskich socjalistów w 1892 roku, który doprowadził do powstania PPS.

Na czele "Przedświtu"

Na ten czas przypadła również bliska współpraca Narkiewicza z londyńskim organem polskich socjalistów "Przedświt". Za działalność socjalistyczną został wydalony z Francji w 1893 roku. Narkiewicz stanął wówczas na czele redakcji czasopisma.

- Wnosił nie tylko pracę, ale i znaczne sumy wyciągane ze słuckiej ojcowizny – podkreślał Marian Kukiel.

Na przełomie XIX i XX wieku powrócił na ziemie polskie, do Lwowa.

- Tu, do coraz swobodniejszej Galicji, zamierzał stopniowo przesunąć działalność Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich z odległego Londynu – wyjaśniał generał Kukiel, który wówczas poznał Narkiewicza. - Gdy nasze Tarnowskie koło samokształcenia włączyło się do Promienistych, ukazał się kiedyś na zebraniu gość tajemniczy z długą, ryżą brodą, ostrym wejrzeniem, imponujący powagą, rozumem i wiedzą. Od razu wniósł w nasze prace myśl o czynnej walce o niepodległość.

Współpracownik Piłsudskiego

W 1904 roku wybuchła wojna rosyjsko-japońska. – Zniknął wtedy na wiele miesięcy. Nie wiedzieliśmy, że wyjechał do Londynu i że nawiązał tam kontakty ze sztabem japońskim. Złożył pierwszy memoriał z ofertą PPS naszego współdziałania i przygotował podróż Piłsudskiego do Tokio – wyjaśniał gen Marian Kukiel.

Historyk miał później okazję obserwować współdziałanie Piłsudskiego i Jodki-Narkiewicza w burzliwej dekadzie dzielącej rewolucję 1905 roku i wybuch pierwszej wojny światowej.

- Wydawało mi się, że Piłsudskiego absorbują sprawy ruchu zbrojnego, a Jodkę polityka i organizacja partii. Mogłem zauważyć, jak postać Piłsudskiego wysuwała się wyraźnie na plan pierwszy – podkreślał gen. Kukiel.

PILSUDSKI663x364.jpg
Józef Piłsudski - zobacz serwis specjalny

Wobec Wielkiej Wojny

W 1908 roku Jodko-Narkiewicz przeniósł się do Wiednia. W stolicy imperium Habsburgów zajął się pracą publicystyczną, poświęconą głównie zagadnieniu roli Polaków w zbliżającym się nieuchronnie konflikcie austriacko-rosyjskim. Opowiadał się za polskim współdziałaniem z Austriakami przeciwko Rosjanom.

- Były w tym i pobożne życzenia i zbyt optymistyczne oceny, zwłaszcza w stosunku do Niemiec, ale była też imponująca dalekowzroczność – podkreślał Marian Kukiel.

Jodko-Narkiewicz uważał, że w realizacji celu, jakim było odzyskanie niepodległości u boku Austrii, konieczne jest utworzenie polskiej siły zbrojnej. W zamyśle Jodki polityczną kontrolę nad nią miała sprawować Komisja Tymczasowa Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych, której Jodko-Narkiewicz został sekretarzem. Komisja rozwiązała się w sierpniu 1914 roku wobec poparcia Austriaków dla środowisk konserwatywnych i odezwy Piłsudskiego o podporządkowaniu się rządowi w okupowanej przez Niemców i Austriaków Warszawie.


Posłuchaj
14:32 1425_1570_0.mp3 Bogusław Miedziński wspomina rozmowę z Witoldem Jodką-Narkiewiczem w 1916 roku. (RWE, 8-08-1971)

 

Sygnatariusz traktatu wersalskiego

W czasie I wojny światowej Jodko-Narkiewicz zajmował się głównie działalnością publicystyczno-propagandową, ale dał się poznać również jako sprawny negocjator z przedstawicielami państw centralnych, które okupowały ziemie polskie zajęte dotąd przez Rosję.

niepodległa.jpg
Polska Niepodległa. Serwis specjalny

Te dyplomatyczne szlify zaprowadziły go w niepodległej Polsce wprost do tworzonego przez Leona Wasilewskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Z jego ramienia wchodził w skład polskiej reprezentacji podczas powojennej konferencji paryskiej. Był de facto głosem Piłsudskiego w delegacji złożonej głównie z polityków o proweniencji narodowej – Romana Dmowskiego, Ignacego Paderewskiego, Władysława Grabskiego. Obok nich złożył swój podpis pod traktatem wersalskim, który przywrócił Polskę na mapę Europy. 

W pierwszych latach odrodzonej Polski był jej przedstawicielem dyplomatycznym w Turcji i na Łotwie. Rok 1923 upłynął dla niego pod znakiem dwóch tragedii – zawodowej (został odsunięty od służby dyplomatycznej po wycofaniu się Piłsudskiego z życia politycznego) i prywatnej (wykryto u niego nieuleczalnego raka).

Zmarł w 1924 roku. Ostatnie lata spędził z dala od polityki, skupiając się na rozważaniach o charakterze religijno-filozoficznym. Pozostając socjalistą z przekonania, w ostatnich dniach życia pod wpływem cierpień związanych z chorobą nowotworową, nawrócił się szczerze na katolicyzm. Ostatnim pismem tego niezwykłego publicysty był list otwarty do kolegów z PPS, w którym przekonywał, że socjalizm i katolicyzm nie wykluczają się, a co więcej stanowią dwie najważniejsze siły moralne świata.

bm

Czytaj także

11 listopada 1918 Piłsudski miał pełne ręce roboty [WIDEO]

Ostatnia aktualizacja: 11.11.2021 05:55
Rewolucyjne nastroje, niemieckie siły okupacyjne, chaos na ulicach, problem z uznaniem polskiego rządu przez zwycięzców I wojny światowej – przed ojcami polskiej niepodległości w pierwszych dniach wolności piętrzyła się masa problemów. Dla portalu PolskieRadio.pl wyjaśnił je prof. Wojciech Roszkowski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Sukces czy porażka wolnej Polski?

Ostatnia aktualizacja: 27.10.2018 12:27
27 marca 1919 roku na Konferencji Pokojowej w Paryżu brytyjski premier David Lloyd George stwierdził, że Gdańsk powinien być wolnym miastem i zasugerował nie przyznawanie go Polsce.  
rozwiń zwiń

Czytaj także

Józef Piłsudski. Ojciec i obrońca polskiej niepodległości

Ostatnia aktualizacja: 12.11.2018 14:35
– Podejmował często nieszablonowe decyzje, nawet na przekór swojemu otoczeniu. Stworzył jednak spójną koncepcję rozwoju Polski – powiedział prof. Arkadiusz Adamczyk z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. W audycji „Sztuka Słuchania Ekstra” rozmowa o osobie i dokonaniach jednego z ojców i obrońców polskiej niepodległości – Józefie Piłsudskim.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Sto lat temu Polska wysłała depeszę o odzyskaniu niepodległości

Ostatnia aktualizacja: 19.11.2018 06:42
16 listopada 1918 roku Wódz Naczelny Józef Piłsudski podpisał dokument – proklamację, notyfikującą rządom "wszystkich państw wojujących i neutralnych"  -  odrodzenie niepodległej Rzeczypospolitej.   
rozwiń zwiń