X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Wiadomości

Odbudowa Pałacu Saskiego. Historyk sztuki: udział Niemców w tym przedsięwzięciu służyłby pojednaniu

Ostatnia aktualizacja: 18.06.2021 08:22
- Odbudowa Pałacu Saskiego byłaby jednym z ostatnich etapów rekonstrukcji Warszawy po destrukcji II wojny światowej. Udział Niemców w tym przedsięwzięciu byłby ważnym rozdziałem w umacnianiu pojednania polsko-niemieckiego – ocenia historyk sztuki prof. Tadeusz Bernatowicz.
Pałac Saski w roku 1932
Pałac Saski w roku 1932Foto: NAC/Jarumski Leon

Pod nazwą "Pałac Saski" kryją się - jak przypomniał prof. Tadeusz Bernatowicz, który na co dzień pracuje w Instytucie Historii Sztuki na Uniwersytecie Łódzkim i jest także ekspertem UNESCO ds. Wpisów na Listę Światowego Dziedzictwa - trzy wyjątkowe dzieła architektoniczne Warszawy: XVII-wieczny pałac podskarbiego Andrzeja Morsztyna, XVIII-wieczna rezydencja polskich królów Augusta II i Augusta III oraz XIX-wieczna ekskluzywna budowla mieszkalna.

1200_Pałac_Saski_Archiwa.jpg
"Jeden z symboli Polski Niepodległej". Jan Józef Kasprzyk o Pałacu Saskim

- Wszystkie budowle reprezentowały najwyższy poziom architektoniczny na tle swojej epoki i architektury Warszawy - podkreślił ekspert, wyjaśniając, że budynek Pałacu Saskiego w formie nadanej (1838-1842) przez znakomitego architekta Adama Idźkowskiego reprezentował wyjątkowe wartości architektoniczne i urbanistyczne, oryginalne na tle współczesnych mu dzieł europejskich.

- Otrzymał on monumentalną, klasycystyczną formę od frontu i neogotycką od ogrodu. Środek przedzielała wielka kolumnada, dzięki której budynek zachowywał zwartość, a dołem możliwe było przejście między reprezentacyjnym, publicznym placem Saskim łączącym się z rekreacyjnymi terenami Ogrodu Saskiego, zwanego wtedy Salonem Warszawy - przypomniał.

Czytaj także:

- Nie ma miejsca nie tylko w Warszawie, ale w całej Rzeczypospolitej bardziej nasyconego treściami patriotycznymi, zarówno w okresie międzywojennym, jak i współcześnie. Odbywały się tu najważniejsze uroczystości państwowe, rocznicowe – świeckie i kościelne. Z Pałacem Saskim i z uczestnictwem w tych wydarzeniach wiążą się emocje i pamięć warszawiaków" - dodał, określając plac marsz. Józefa Piłsudskiego jako Forum Niepodległej Ojczyzny.

Znaczenie w dziejach II Rzeczypospolitej

Prof. Bernatowicz, który w ubiegłych latach był również konsultantem i autorem dokumentacji architektoniczno-konserwatorskiej dla badań architektonicznych i archeologicznych piwnic Pałacu Saskiego, przypomniał znaczenie tego miejsca w dziejach II Rzeczypospolitej.

- Po odzyskaniu niepodległości, w okresie międzywojennym Pałac Saski wraz z placem przemianowanym na plac Marszałka J. Piłsudskiego stał się miejscem o szczególnym znaczeniu państwowym i wojskowym. W Pałacu Saskim umieszczono najpierw Sztab Generalny Wojska Polskiego, przemianowany później na Sztab Główny Wojska Polskiego. W pobliskich budynkach mieściły się Wojskowy Sąd Okręgowy, Komenda Miasta, Ministerstwo Spraw Zagranicznych. W 1923 r. na osi kolumnady ustawiony został pomnik księcia Józefa Poniatowskiego, dzieło Bertela Thorvaldsena, zrabowane przez Paskiewicza i odzyskane z rezydencji w Homlu - opowiadał, zwracając uwagę, że w odsłonięciu monumentu uczestniczył m.in. marszałek Francji Ferdynand Foch, marsz. Józef Piłsudski i premier gen. Władysław Sikorski.

plac piłsudskiego pałac saski free nac gov 1200 .jpg
"To jest idea Lecha Kaczyńskiego". Prezydent o odbudowie Pałacu Saskiego

W 1923 r. z inicjatywy prezydenta Stanisława Wojciechowskiego postanowiono wznieść w tym miejscu pomnik Żołnierza Nieznanego - symbol męstwa i cnót żołnierskich Polaków. W związku z tym dwa lata później ekshumowano z cmentarza we Lwowie zwłoki nieznanego, polskiego żołnierza poległego podczas walk o Lwów w latach 1918-1919, i złożono je pod arkadami kolumnady. Umieszczono tam również tablice z nazwami pól bitewnych.

- Arkadom Pałacu Saskiego nadano w ten sposób najwyższą rangę państwową, stały się symboliczną, narodową nekropolią wojenną bohaterstwa Polaków. Na placu odbywały się parady wojskowe, rocznice ważnych wydarzeń z historii Polski - przypomniał prof. Tadeusz Bernatowicz.

Po klęsce Powstania Warszawskiego - w grudniu 1944 r. - hitlerowcy wysadzili budowlę, a z jej kolumnady ocalały niewielkie fragmenty, w tym trzy arkady nad Grobem Nieznanego Żołnierza, które po odgruzowaniu zostały zakonserwowane przez architekta i urbanistę Zygmunta Stępińskiego.

- 8 maja 1946 r. odbył się tu uroczysty apel poległych i upamiętnienie 24 pól bitewnych. Zafałszowano treść tablic, usuwając miejscowości z bitwami polsko-bolszewickimi. Plac przemianowano na pl. Zwycięstwa, który nadal zachował najwyższy prestiż – był miejscem, w którym składali wieńce wszyscy światowi przywódcy odwiedzający Polskę: królowa Wielkiej Brytanii, kanclerze Niemiec, prezydencji Francji i USA, królowie i książęta Europy i świata - zaznaczył ekspert, który przypomniał też, że w czerwcu 1979 r. słynną mszę odprawił tam Jan Paweł II. Działo się to podczas jego pierwszej pielgrzymki do Polski.

Czytaj także:

- Papież Jan Paweł II wypowiedział słowa z Pisma Świętego: "Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi", dodając: "tej ziemi". Antykomunistyczna wymowa słów była czytelna dla wszystkich, choć dopiero przyszłość pokazała ich proroczy i wizjonerski sens. Po upadku totalitaryzmu w 1989 r. słowa papieża stały się symbolem narodowego odrodzenia. Tymi słowami i w tym samym miejscu Ojciec Święty zaapelował o odrodzenie duchowe podczas mszy św. w 1999 r. - dodał ekspert.

Plac marsz. Józefa Piłsudskiego do dziś pełni ważne funkcje reprezentacyjne, ale - jak zaznaczył prof. Bernatowicz - uroczystości odbywają się tam "w przestrzeni nieokreślonej, destrukcyjnej, z agresywnymi widokami na dalekie wieżowce".

Odbudowa pałacu

Przechodząc zatem do wniosków dotyczących odbudowy Pałacu Saskiego, ekspert stwierdził, że w wymiarze urbanistyczno-architektonicznym odbudowa przywróciłaby, przynajmniej w części, harmonijność i reprezentacyjność historycznego, XIX-wiecznego układu przestrzennego powstałego na bazie XVIII-wiecznej Osi Saskiej.

- Pałac zamknąłby zachodnią pierzeję placu, łącząc go jednocześnie arkadową kolumnadą z Ogrodem Saskim. Przywrócono by godną oprawę Grobowi Nieznanego Żołnierza, którego obecna forma nie przystaje do symboliczno-patriotycznej wymowy miejsca - wyjaśnił.

grób nieznanego żołnierza plac piłsudskiego free shutt 1200 .jpg
Prezydent: odbudowując pałace Saski i Brühla, stworzymy znak naszych tradycji, tożsamości i dokonań

- Wschodnią stronę placu zamykają budynki Hotelu Europejskiego i Dowództwo Garnizonu Warszawa, a wlot stanowi ul. Gen. Tokarzewskiego-Karaszewicza. W projekcie zagospodarowania placu towarzyszącemu odbudowie pałacu, winna znaleźć się koncepcja odizolowania przestrzennego ulic Królewskiej i Wierzbowej niskimi obiektami kubaturowymi, które w jakimś stopniu redukowałyby agresywną wizualnie architekturę biurowca Metropolitan i hotelu Victoria - dodał.

W jego ocenie podjęcie takiego projektu pozwoliłoby na harmonijne uporządkowanie przestrzeni z uwzględnieniem znajdujących się na placu pomników - Krzyża Papieskiego, marsz. Józefa Piłsudskiego, Ofiar Tragedii Smoleńskiej 2010 roku oraz pomnika prezydenta Lecha Kaczyńskiego.

- Obecnie są one "zagubione" w rozległym, szeroko odkrytym terenie, nie pełniąc właściwej roli w zakresie odbioru - zauważył.

W wymiarze patriotycznym odbudowa Pałacu Saskiego - kontynuował prof. Bernatowicz - pozwoliłaby przywrócić historyczny kształt Grobu Nieznanego Żołnierza, a więc godnej, monumentalnej oprawy dla symbolicznego miejsca pamięci bohaterów poległych w walkach niepodległościowych od XVIII w.

- Pałac Saski jest ostatnią, możliwą do przywrócenia w architektonicznej formie, historyczną budowlą w Warszawie, zniszczoną podczas wojny, z którą wiążą się bogate treści związane z polską historią, kulturą i sztuką. Był pałacem wybitnego poety Jana Andrzeja Morsztyna, rezydencją królewską Augusta II i Augusta III, mieszkaniem Fryderyka Chopina oraz wielu uczonych wykładających w znajdującym się tam Gimnazjum Realnym, wreszcie siedzibą niepodległych władz II Rzeczypospolitej Polskiej - podkreślił historyk sztuki, zwracając też uwagę na to, że pałac powinien być miejscem wzmacniającym tożsamość narodową poprzez eksponowanie dziedzictwa kulturowego i historycznego. - Byłby jednym z ostatnich etapów rekonstrukcji Warszawy po destrukcji ostatniej wojny - mówił.

Umocnienie pojednania polsko-niemieckiego

Ekspert odniósł się również do kwestii odbudowy Pałacu Saskiego jako platformy rozszerzania kulturalnych kontaktów polsko-niemieckich.

- Należy zwrócić uwagę, że w Warszawie brakuje "miejsca", które rzetelnie i w syntetyczny sposób ukazywałoby dzieje kontaktów polsko-niemieckich, od średniowiecza po czasy współczesne w kontekście dziejów Warszawy. Miejsca, które prezentowałoby pozytywną rolę Polski jako kraju atrakcyjnego dla przybyszów niemieckojęzycznych, którzy polonizowali się, wspólnych władców Wettinów czy udział polskich elit w życiu Niemiec, ale też miejsca, które ukazywałoby tragiczne dzieje zaszłe za sprawą zachodnich sąsiadów: zniszczenie Warszawy, rabunki dzieł sztuki i kultury oraz przejawy naprawienia szkód - zaznaczył.

Czytaj także:

- Udział strony niemieckiej w partycypowaniu kosztów odbudowy Pałacu Saskiego, zniszczonego przez hitlerowskie Niemcy w 1944 r., byłby ważnym rozdziałem w umacnianiu pojednania polsko-niemieckiego, a jednocześnie w ukazywaniu znaczenia polskiej kultury i sztuki - dodał prof. Bernatowicz.

Projekt ustawy w sprawie odbudowy Pałacu Saskiego w Warszawie - jak poinformowała wcześniej PAP Kancelaria Prezydenta - ma przygotować do końca czerwca zespół powołany przez prezydenta Andrzeja Dudę. Projekt ten, który ma powstać we współpracy z wszystkimi podmiotami, które są zainteresowane kształtem tego przedsięwzięcia odbudowy historycznej - największego od czasu odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie - następnie ma trafić do prac w parlamencie.

W zamierzeniu, które przedstawili urzędnicy prezydenta, Pałac Saski ma zostać odbudowany w jego historycznym kształcie, ale być przy tym miejscem "publicznym i otwartym" z przeznaczeniem na cele edukacyjne, kulturalne, muzealne. Przedsięwzięcie realizowane przez prezydenta, który deklarację o restytucji Pałacu Saskiego podpisał 11 listopada 2018 r. w 100. rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę, zakłada też rządowy program Polskiego Ładu.

bf

Czytaj także

J. Sellin: nie wiadomo, czy Senat będzie realizował odbudowę Pałacu Saskiego

Ostatnia aktualizacja: 26.11.2019 11:11
- Odbudowa Pałacu Saskiego miała być inwestycją realizowaną przede wszystkim przez Senat. Nie wiadomo, czy pod nową władzą Senat będzie zainteresowany tym tematem - powiedział wiceminister kultury Jarosław Sellin.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Plac Piłsudskiego. Jaki będzie w przyszłości?

Ostatnia aktualizacja: 26.11.2019 20:40
W "Wybieram Dwójkę" porozmawiamy o nowej koncepcji zagospodarowania Placu Piłsudskiego oraz odbudowy nieistniejącego obecnie klasycystycznego Pałacu Saskiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Kolejna pusta obietnica". Marcin Kierwiński o planie odbudowy Pałacu Saskiego

Ostatnia aktualizacja: 21.05.2021 08:05
- Już kiedyś to słyszałem. To kolejna pusta obietnica. Warto też zadać pytanie, do czego miałby ten pałac służyć. Wolałbym, aby te pieniądze były przeznaczone na metro. To są realne potrzeby - powiedział w Polskim Radiu 24 poseł PO Marcin Kierwiński. 
rozwiń zwiń