X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Wiadomości

Jak amerykańska Polonia i polski rząd emigracyjny pomagali Żydom podczas II wojny światowej

Ostatnia aktualizacja: 25.01.2019 06:13
Kilkaset ton żywności i odzieży oraz szczepionki - taka pomoc od Rady Polonii Amerykańskiej oraz kilku amerykańskich organizacji żydowskich trafiła do okupowanej Polski w ciągu niecałego roku. Była warta ponad milion dolarów. Koordynacją akcji pomocowych zajął się konsul generalny RP w Nowym Jorku Sylwin Strakacz.
Generał Władysław Sikorski
Generał Władysław SikorskiFoto: PAP/Reprodukcja

Nieznane materiały z archiwum Hoovera - raport specjalny >>>

Powyższe ustalenia to wynik kwerendy w Instytucie Hoovera w Stanford. To tam dziennikarze "Polskiego Radia" i "Rzeczpospolitej" odnaleźli dokumenty nieznane polskim historykom, a dotyczące między innymi pomocy, jakiej Polacy mieszkający w USA udzielali Żydom podczas II wojny światowej.

Raport dla gen. Sikorskiego str.1 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita" Raport dla gen. Sikorskiego str.1 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita"

Raport dla gen. Sikorskiego str.2 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita" Raport dla gen. Sikorskiego str.2 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita"

W styczniu 1942 roku w Konsulacie Generalnym RP w Nowym Jorku powstał obszerny dokument dotyczący kontaktów żydowskich organizacji amerykańskich z przedstawicielami polskiego rządu na emigracji. Z dopisku na pierwszej stronie pięciostronicowego raportu zatytułowanego „Sprawa żydowska” wynika, że był on przeznaczony dla generała Władysława Sikorskiego.

Raport dla gen. Sikorskiego str.3 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita" Raport dla gen. Sikorskiego str.3 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita"

Raport dla gen. Sikorskiego str.4 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita" Raport dla gen. Sikorskiego str.4 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita"

Raport dla gen. Sikorskiego str.5 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita" Raport dla gen. Sikorskiego str.5 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita"

Podpisał go ówczesny konsul generalny w Nowym Jorku – Sylwin Strakacz, dziennikarz, urzędnik oraz sekretarz Ignacego Paderewskiego, a po jego śmierci wykonawca testamentu pianisty i polityka.

Rozmowy na temat pomocy dla rodaków w kraju

„W Stanach Zjednoczonych – pisał konsul do generała Sikorskiego – a właściwie w Nowym Jorku jest wiele organizacji żydowskich. Organizacje te mają charakter amerykański albo międzynarodowy. Żydzi polscy lub z Polski mają oprócz tego cały szereg organizacji o charakterze samopomocy. W krótkim okresie mego urzędowania [cztery miesiące - przyp. autorów] przyjąłem kilkanaście różnych delegacji polsko-żydowskich, przeważnie składających się w różnych kombinacjach z tej samej grupy kilkunastu osób, które chciałyby odegrać tu jakąś wybitniejszą rolę”.

Raport dotyczący skali pomocy za okres wrzesień 1941-kwiecień 1942 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita" Raport dotyczący skali pomocy za okres wrzesień 1941-kwiecień 1942 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita"

Konsul Strakacz wspomina o konfliktach między mniejszymi organizacjami samopomocy a organizacjami o wieloletniej tradycji i dużym budżecie. Pisze, że z tego właśnie powodu podstawową zasadą, jaką kieruje się w kontaktach z organizacjami żydowskimi, jest myśl samego Sikorskiego: „Równe prawa przy równych obowiązkach”.

Plan wysyłki pomocy dla Polaków w okresie maj-czerwiec 1942/ fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita" Plan wysyłki pomocy dla Polaków w okresie maj-czerwiec 1942/ fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita"

Niezależnie od tych początkowych kłopotów negocjacyjnych konsulowi udało się przekonać delegatów poszczególnych organizacji żydowskich działających wówczas w USA (wśród nich m.in. Joint Distribution Committee oraz Jewish Labor Committee) do podjęcia wspólnych działań na rzecz obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, którzy znaleźli się pod niemiecką i sowiecką okupacją. Wychodził on bowiem z założenia, że – jak pisał – rząd emigracyjny „pomaga obywatelom polskim bez różnicy pochodzenia czy wyznania, [i] że pomoc ze strony Rady Polonii [Polish War Relief] udzielana jest także bez jakichkolwiek zastrzeżeń w tym kierunku”.

Rada Polonii Amerykańskiej wspólnie z organizacjami żydowskimi

Ze względu na to, że odzież dla potrzebujących ofiarował w ramach Lend-Lease Act amerykański rząd, Rada Polonii zaś zakupiła żywność, konsul w rozmowie z przedstawicielami Jointu zaproponował zakup medykamentów.

Plan wysyłki pomocy dla Polaków w okresie maj-czerwiec 1942 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita" Plan wysyłki pomocy dla Polaków w okresie maj-czerwiec 1942 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita"

„Trochę się z tą decyzją ociągali ze względów propagandowych – pisze konsul. – Chodzi im bowiem o wysłanie również i żywności, gdyż to łatwiej trafia do wyobraźni tych, do których się apeluje o pieniądze”.

Raport dotyczący zaleceń związanych z planowanymi transportami str.1 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita" Raport dotyczący zaleceń związanych z planowanymi transportami str.1 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita"

Ustalono ostatecznie, że Joint przekaże pomoc finansową w tej samej wysokości co Rada Polonii Amerykańskiej. Same zaś transporty żywności, lekarstw oraz odzieży miały iść przez ambasadę RP w Kujbyszewie za pośrednictwem Międzynarodowego Czerwonego Krzyża.

Raport dotyczący zaleceń związanych z planowanymi transportami str.2 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita" Raport dotyczący zaleceń związanych z planowanymi transportami str.2 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita"

Jaka była skala pomocy? W dokumentach z Instytutu Hoovera zachowały się dwa raporty podsumowujące wysyłkę żywności, odzieży i lekarstw z okresu: wrzesień 1941- czerwiec 1942. Łącznie w tym czasie kilka organizacji żydowskich oraz Rada Polonii Amerykańskiej przekazały w kilkudziesięciu transportach odzież, żywność (głównie: mleko skondensowane i w proszku) oraz szczepionki antytyfusowe dla potrzebujących Polaków i Żydów żyjących pod okupacją niemiecką i sowiecką. Było to kilkaset ton pomocy o wartości ponad miliona dolarów.

Instrukcja MSZ dotycząca zbrodni wojennych / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita" Instrukcja MSZ dotycząca zbrodni wojennych / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita"

W końcu maja 1942 r. powstał również specjalny raport dotyczący zaleceń w doborze rzeczy (wskazywano w nim przede wszystkim na żywność) w kolejnych transportach, które planowano dopiero wysłać potrzebującym.

Ścigać zbrodniarzy

Jesienią 1942 roku w rozmowach członków polskiego rządu emigracyjnego z pracownikami placówek konsularnych zrodziła się też idea, by po zakończeniu wojny ścigać zbrodniarzy odpowiedzialnych za śmierć milionów cywili na terenach okupowanej Polski.

Pismo konsula Strakacza z 14.10.1942 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita" Pismo konsula Strakacza z 14.10.1942 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita"

Zadania tego – pionierskiego w tamtym czasie – podjął się również m.in. konsul generalny RP w Nowym Jorku – Sylwin Strakacz.

Projekt ankiety-zeznania str.1 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita" Projekt ankiety-zeznania str.1 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita"

„Akcja zbierania i kompletowania wszelkich materiałów – pisał 14 października 1942 roku do ambasadora RP w Waszyngtonie – które pozwoliłyby ustalić i zarejestrować zbrodnie i przestępstwa okupantów na obszarze [okupowanej] Polski, wymaga opracowania wzoru protokołu – aktu zeznania – w którym, poza dokładnym opisem zbrodni lub przestępstwa, byłyby zamieszczone informacje i dane stwierdzające możliwie jak najdokładniej autentyczność popełnionych przez okupantów gwałtów”.

Projekt ankiety-zeznania str.2 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita" Projekt ankiety-zeznania str.2 / fot. Polskie Radio/ "Rzeczpospolita"

Do pisma dołączony był projekt ankiety-zeznania, którą miano wypełniać w placówkach konsularnych RP podczas rozmów ze świadkami zbrodni wojennych. Niestety, plany te, w związku z sytuacją polityczną i przejęciem po zakończeniu wojny władzy w Polsce przez komunistów, pozostały w dużej mierze niezrealizowane.

Tomasz Krzyżak, Piotr Litka, Wiktor Świetlik

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak