X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Dołęga-Mostowicz – pisarz "pierwszorzędnie drugorzędny"

Ostatnia aktualizacja: 20.09.2019 06:03
Jego życiorys mógłby posłużyć za kanwę dobrego filmu fabularnego. Zaczynał jako zecer w drukarni. Przypadek zrządził, że zaczął pisać. Z gazeciarza stał się milionerem. Zginął 20 września 1939.
Audio
  • "Rzemieślnik doskonały" - arch. aud. Krystyny Kraśniewskiej z udziałem prof. Józefa Rurawskiego (PR, 01.04.1988)
Tadeusz Dołęga-Mostowicz
Tadeusz Dołęga-MostowiczFoto: Wikimedia Commons/dp

Fenomen Tadeusza Dołęgi-Mostowicza zaskakuje  do tej pory. Urodził się 10 sierpnia 1898 na Kresach, w rodzinie ziemiańskiej. Dzieciństwo wspominał jako niezwykle szczęśliwy okres. - Fatalną właściwością moich marzeń i pragnień było to, że wszystkie bardzo szybko się urzeczywistniały - czytamy w jego zapiskach. - Jakże długo można się cieszyć, że człowiek zostanie stangretem, gdy już w 8. roku życia potrafi nieźle powozić parą koni, cóż zostanie z marzeń o szoferce, gdy już w 11. roku, z trudem sięgając nogami do pedałów, kieruje autem.

Dołęga-Mostowicz rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Kijowie. W 1917 roku przerwał jednak naukę i wyjechał do Warszawy, gdzie zaciągnął się ochotniczo do wojska. Był kawalerzystą, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. - Zachwycony trylogią Sienkiewicza, widziałem siebie z szablą w dłoni w brawurowej szarży kawaleryjskiej. Byłem jeszcze gołowąsem, gdy i to marzenie się ziściło - napisał po latach.  

Po wojnie początkowo pracował jako zecer w drukarni dziennika "Rzeczpospolita", z czasem zaczął pisywać krótkie wiadomości, aż pewnego dnia los zdarzył, że jeden z jego redakcyjnych kolegów nie oddał na czas felietonu. Dołęga napisał artykuł w jego zastępstwie. Podpisał się "c.hr.zan", czyli "chrzan". Felieton się spodobał i autor zaczął pisywać regularnie do dziennika.

Opisywał często wydarzenia z własnego życia. Był przeciwnikiem Piłsudskiego. W 1927 został straszliwie pobity przez bojówki marszałka. Wrzucony do glinianki w Jankach utonął by tam, gdyby nie uratował go, przejeżdżający drogą chłop. Tę historię opisał później w "Znachorze".

O biografii i twórczości Tadeusza Dołęgi-Mostowicza rozmawiali w Polskim Radiu: autorka archiwalnej audycji z 1988 r. "Rzemieślnik doskonały", Krystyna Kraśniewska oraz biograf pisarza, prof. Józef Rurawski. - W 1931 zaczął drukować w gazecie "ABC" najgłośniejszą swoją powieść - "Karierę Nikodema Dyzmy" - mówił gość audycji. - Sposób, w jaki Mostowicz przedstawił ówczesną elitę, był swego rodzaju zemstą na grupie sanacyjnej za wcześniejsze pobicie.

Fragmenty powieści zostały skonfiskowane. Interwencja cenzury spowodowała jednak, że o Mostowiczu i jego powieści zaczęło być głośno. I tak, z dnia na dzień zrodziła  się legenda pisarza. - To "self made man", człowiek, który sam siebie stworzył – uważał prof. Józef Rurawski.

Tadeusz Dołęga-Mostowicz miał niezwykłą łatwość pisania. Od 1931 do 1939 wydrukował 17 powieści. Był przewidujący, zdawał sobie sprawę z roli, jaką zacznie odgrywać sztuka filmowa, dlatego np. "Znachora" napisał właśnie jako scenariusz filmu.

- W połowie lat 30. zaczęto filmować jego powieści, drukowano je w odcinkach, Mostowicz zaczął zarabiać bajońskie sumy, ok. 15 tys. miesięcznie, a dolar kosztował wtedy 5 złotych - opowiadał w audycji biograf pisarza. - Ale mało kto wie, że prowadził działalność charytatywną, pomagał bardzo wielu ludziom, fundował stypendia. Zaczynał w obskurnym mieszkanku na Pradze, a skończył jako milioner – komentował prof. Rurawski.

Co o swej popularności sądził sam zainteresowany? - Ze względu na poczytność moich utworów, krytyka łaskawie połączyła ich popularność z prostotą języka, znajdując dla mnie wytłumaczenie, jako dla karmiciela szerokich mas - pisał.

Po rozpoczęciu II wojny światowej został zmobilizowany. Około 16 września znalazł się w Kutach przy granicy rumuńskiej. Zaczął organizować zaopatrzenie dla resztek żołnierzy, którzy tu pozostali oraz dla uciekinierów, chcących przedostać się przez granicę. Powtarzanych jest kilka wersji śmierci pisarza. Jedna z nich mówi, że właśnie wtedy, gdy wiózł prowiant, natrafił na polski patrol. Dostał serię z karabinu maszynowego. Po rozpoznaniu ciała natychmiast osądzono i rozstrzelano żołnierza, który zabił Dołęgę-Mostowicza. Inna wersja odpowiedzialność przypisuje żołnierzom z załogi czołgu sowieckiego, którzy wtedy zajmowali miasto. Obecnie spora część historyków uznaje ją za najbardziej prawdopodobną. 

Ciało Dołęgi-Mostowicza pochowano w grobowcu burmistrza Kut. Władze PRL przez wiele lat nie chciały dopuścić do ekshumacji zwłok i sprowadzenia ich do Polski. Zgodę wydano dopiero w 1978 roku. Pisarz został pochowany na warszawskich Powązkach.

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Tadeusz Dołęga-Mostowicz "Kariera Nikodema Dyzmy" (odc. 1-5)

Ostatnia aktualizacja: 28.02.2011 10:30
W cyklu "Słynne powieści": popularna satyra na władzę i polityków. Czyta Jerzy Bończak.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tadeusz Dołęga-Mostowicz "Kariera Nikodema Dyzmy" (odc. 6-10)

Ostatnia aktualizacja: 13.09.2010 10:01
W cyklu "Słynne powieści": popularna satyra na władzę i polityków. Czyta Jerzy Bończak.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tadeusz Dołęga-Mostowicz "Kariera Nikodema Dyzmy" (odc.11-15)

Ostatnia aktualizacja: 13.09.2010 10:01
W cyklu "Słynne powieści": popularna satyra na władzę i polityków. Czyta Jerzy Bończak.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tadeusz Dołęga-Mostowicz "Kariera Nikodema Dyzmy" (odc. 16-20)

Ostatnia aktualizacja: 13.09.2010 10:01
W cyklu "Słynne powieści": popularna satyra na władzę i polityków. Czyta Jerzy Bończak.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tadeusz Dołęga-Mostowicz "Kariera Nikodema Dyzmy" (odc.21-25)

Ostatnia aktualizacja: 13.09.2010 10:01
W cyklu "Słynne powieści": popularna satyra na władzę i polityków. Czyta Jerzy Bończak.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tadeusz Dołęga-Mostowicz "Kariera Nikodema Dyzmy" (odc.26-30)

Ostatnia aktualizacja: 13.09.2010 10:01
W cyklu "Słynne powieści": popularna satyra na władzę i polityków. Czyta Jerzy Bończak.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tadeusz Dołęga-Mostowicz "Kariera Nikodema Dyzmy" (odc. 31-35)

Ostatnia aktualizacja: 01.10.2010 10:01
W cyklu "Słynne powieści": popularna satyra na władzę i polityków. Czyta Jerzy Bończak.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tadeusz Dołęga-Mostowicz "Kariera Nikodema Dyzmy" (odc. 36-43)

Ostatnia aktualizacja: 02.10.2010 02:01
W cyklu "Słynne powieści": popularna satyra na władzę i polityków. Czyta Jerzy Bończak.
rozwiń zwiń