X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Tadeusz Trepkowski - słynny twórca plakatów nie tylko socrealistycznych

Ostatnia aktualizacja: 30.12.2021 05:35
67 lat temu, 30 grudnia 1954 roku, w wieku 40 lat, odszedł w Warszawie jeden z pierwszych twórców polskiej szkoły plakatu, Tadeusz Trepkowski.
Tadeusz Trepkowski, 1956 r.
Tadeusz Trepkowski, 1956 r.Foto: Wikipedia/domena publiczna

Zwięzłość formy

Starsi czytelnicy naszego portalu mogą pamiętać jego słynne plakaty - szczególnie te zwięzłe w wyrazie i wyraziście socrealistyczne. Wybitny twórca, samouk z wykształcenia, osiągał sukcesy już przed II wojną światową, jednak dopiero komunistyczna tematyka przysporzyła mu wielu wielbicieli, może, nie tyle w związku z komunistycznym przekazem, ile w związku z kapitalną zwięzłością formy.

Powielane przez partyjne władze plakaty wisiały właściwie wszędzie - jak choćby słynny plakat "NIE" z 1952 roku z widokiem ruin domu w obrysie lecącej bomby burzącej. Podobnym do niego był filmowy plakat "Bitwa Stalingradzka część 1", gdzie motyw zburzonej ściany domu jest niezwykle wymownym wyrazem zniszczeń wojennych. Trepkowski stosował w swoich dziełach niezwykle wyrazisty element narracji. Tę można zaobserwować w plakacie filmowym do dzieła według Maksyma Gorkiego - "Moje uniwersytety" z podróżnym workiem i otwartą księgą złożonymi "u stóp" podróżnego kostura zwieńczonego wiejską czapką.

Socrealizm

Jednak najsłynniejszym plakatem narracyjnym był genialny obraz zatytułowany "Grunwald 1410 – Berlin 1945", gdzie cała złożona historia naszych wielowiekowych walk z Niemcami pokazana była w zestawieniu dwu hełmów, jednego z czasów Grunwaldu, na którym siedzi czarna wrona, a druga stoi obok znajdującego się na pierwszym planie hitlerowskiego hełmu wojskowego z namalowaną swastyką. Co ciekawe, plakat ten otwierał biennale stu najwybitniejszych polskich plakatów z lat 1944–1984 zorganizowane w poznańskim Biurze Wystaw Artystycznych w 1985 roku. Innym związanym z wojną plakatem była rozerwana krata celi, przez którą widać flagi Polski i Związku Radzieckiego, z umieszczonym u podstaw napisem "Chwała wyzwolicielom".

Trepkowski zasłynął także plakatami zaangażowanymi politycznie i tu jednym z najbardziej znanych jest plakat w dawnym wojskowym butem rozdeptującym wijącą się glizd,. jak można się domyślać, na plakacie znajdują się dwa słowa "Zgnieciemy szkodników". Plakat ten powstał zaraz po wojnie, w roku 1945. Innym komunistycznym obrazem był "Poborowi do szeregu", gdzie z lufy pepeszy - radziecki karabin maszynowy - wystają dwa goździki - biały i czerwony. Cień pepeszy pojawia się też na plakacie "Po walce - praca", a cień ten pada z robotniczego młota i zbożowego kłosa. Tenże młot pojawia się też w plakacie zwracającym uwagę na ważny aspekt BHP - "Ręka skaleczona nie może pracować", gdzie trzy zdrowe dłonie zamachują się trzema młotami, a czwarta owinięta białym opatrunkiem jest pusta i "nie pracuje".

Samouk

Sylwia Giżka, na stronach portalu Culture.pl przekazuje wiele znaczących informacji o wybitnym twórcy. W pierwszych słowach czytamy o tym, co wtedy wiedzieli wszyscy: "Był samoukiem, nie skończył szkoły plastycznej ani projektowej, a nawet żadnej szkoły średniej, spędził zaledwie kilka miesięcy w Miejskiej Szkole Sztuk Zdobniczych. Mimo tych braków w oficjalnej edukacji zasłużył sobie na tytuł jednego z nestorów Polskiej Szkoły Plakatu".

W dalszych słowach charakteryzuje jego przedwojenne działania i prace: "Pierwszy projekt wykonał w wieku 16 lat. W roku 1933 otrzymał nagrodę w konkursie na plakat dla PKO, w 1935 - za plakat dla browaru Tychy, w 1937 - Grand Prix na Międzynarodowej Wystawie w Paryżu za plakat Ostrożnie. Był to projekt należący do serii wykonanej w latach 1936-37 dla Instytutu Spraw Społecznych. W tych ostrzegawczych plakatach zaprezentował dojrzały, indywidualny styl. Zachowując realistyczną konwencję, eliminował wszelkie zbędne elementy".

Nie lubił szkiców

Inny znany kryty sztuki, słynny plastyk i reżyser filmów animowanych Jan Lenica, niezwykle trafnie charakteryzuje najbardziej typową dla Trepkowskiego formę: "Odrzuca wszystko, co niepotrzebnie może rozproszyć uwagę widza, skupia się bez reszty na odzieraniu rzeczownika z przymiotników, czasowników, przysłówków i spójników.” Natomiast odnosząc się do spuścizny artysty jako pewnej całości pisał: „W całej jego spuściźnie, poza kilkoma oryginałami plakatów, zachowało się parę szkiców projektów. Są to malutkie karteczki znajdujące się pod ręką, na których zanotowano gotowe pomysły (...). Trepkowski nie lubił przedstawiać projektów lub szkiców do zatwierdzenia; robił gotowy plakat, skończony i dobry w jego własnym przekonaniu i wtedy przedstawiał go do oceny".

W ostatnich latach Trepkowski spotykał się z krytyką komunistycznych specjalistów i stylistów, że jakoby za bardzo odchodzi od socrealistycznej stylistyki. Niestety malarz zmarł nagle na zawał serca i pochowany został na Warszawskim Cmentarzu na Powązkach. Odwiedźmy liczne strony w z jego plakatami, warto zachwycić się lapidarnością, zwięzłością formy wybitnego twórcy, niezależnie od poruszanej tematyki. Wielu twierdzi, że te plakaty dosłownie krzyczą poetycką refleksją.

PP


Zobacz więcej na temat: plakat PRL socjalizm

Czytaj także

Socrealizm w Polsce – artystyczny implant z ZSRR

Ostatnia aktualizacja: 21.06.2021 05:40
Pozostałe istniejące nurty w sztuce, przede wszystkim awangardowe i eksperymentalne, były zwalczane jako wynaturzenia. Jeśli jakiś artysta nie chciał podporządkować się kanonom socrealizmu narażony był na represje.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Henryk Tomaszewski – twórca polskiego plakatu

Ostatnia aktualizacja: 10.06.2021 05:40
Niepowtarzalność, poczucie humoru i umiar – to wszystko można znaleźć na plakatach Henryka Tomaszewskiego. Najwybitniejszy polski plakacista urodził się 107 lat temu, 10 czerwca 1914 roku. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Eryk Lipiński – karykatura też jest sztuką

Ostatnia aktualizacja: 12.07.2020 05:59
W tym szczególnym dniu mija także 112. rocznica urodzin wielkiego mistrza karykatury, satyry, uśmiechu, ilustracji książkowych i plakatu – 12 lipca 1908 roku urodził się Eryk Lipiński. Na świat przyszedł w Krakowie. Jeszcze przed wojną założył słynne czasopismo satyryczne „Szpilki”, które prowadził także po wojnie. W 1978 roku założył w Warszawie Muzeum Karykatury.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jan Lenica. Intelektualista obrazu

Ostatnia aktualizacja: 05.10.2021 05:45
20 lat temu, 5 października 2001 roku zmarł w Berlinie wybitny twórca plakatów i filmów animowanych, Jan Lenica. Dwie wymienione dziedziny to jedynie namiastka jego działalności - był niezwykle wszechstronnym artystą o światowej renomie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Waldemar Świerzy i "czysta kartka papieru"

Ostatnia aktualizacja: 27.11.2020 05:30
27 listopada 2013 roku, odszedł od nas Waldemar Świerzy, jeden z najwybitniejszych twórców polskiego plakatu, współtwórca Polskiej Szkoły Plakatu, która słynęła w świecie ze swojej lapidarności i oszczędności formy, często operując ironią i nowatorskim liternictwem.
rozwiń zwiń