X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Defilada Legionów w Warszawie w 1916 roku. Polskie mundury pojawiły się tu pierwszy raz od powstania listopadowego

Ostatnia aktualizacja: 01.12.2021 05:55
Dokładnie 105 lat temu żołnierzy z orzełkami na czapkach witano na ulicach stolicy z mieszanymi uczuciami. Była radość i ekscytacja, ale też i głosy wyrażające nieufność, a nawet krytykę. W tle tego podniosłego wydarzenia bowiem coraz mocniej uwidaczniał się konflikt między Józefem Piłsudskim i rządami państw centralnych.
Defilada Legionów w Warszawie 1 grudnia 1916 roku
Defilada Legionów w Warszawie 1 grudnia 1916 rokuFoto: NAC/dp

Wśród kwiatów i okrzyków 

Pochód rozpoczął się o 9.50. Żołnierze defilowali trasą, która wiodła od Pragi, przez most Poniatowskiego, Aleje Jerozolimskie, Nowy Świat, plac Saski, Krakowskie Przedmieście, aż po Zamek Królewski. Na trasie pochodu przygotowano wcześniej tarcze z wizerunkami Orła Białego i Pogoni. 


PILSUDSKI663x364.jpg
Józef Piłsudski - zobacz serwis specjalny

"Na Nowym Świecie, po obu stronach ulicy, na chodnikach stały tłumy publiczności, wznosząc okrzyki powitalne i rzucając kwiaty [...]. Owacje kwiatowe na cześć przechodzących oddziałów legionów były tak obfite, iż jezdnia w Al. Jerozolimskich po przejściu wojska była dosłownie usiana kwieciem jesiennym. Panie podawały wiązanki kwietne oficerom do rąk (szeregowcom nie wolno brać kwiatom podczas marszu); z okien i balkonów oraz z grup po obu stronach chodników padały całe snopy złocieni, róż i konwalii", pisał korespondent "Kuriera Warszawskiego". 

Z mniejszym entuzjazmem wspominał to wydarzenie legionista Wacław Sieroszewski: "Ulice zalegały tłumy publiczności, głównie robotników i młodzieży. Większość społeczeństwa zachowała jednak rezerwę. Najczęściej słyszało się okrzyki: »Niech żyje wojsko polskie!«, »Niech żyje Piłsudski!«. Z rzadka podejmowane przez nielicznych germanofilów z Klubu Państwowców Polskich okrzyki na cześć monarchów padały w głuchą ciszę".

Pod hotelem "Bristol", a następnie na placu Saskim defiladę przyjął gubernator warszawski Hans von Beseler, nominalny dowódca polskich wojsk. Uroczystość zakończyło odśpiewanie pieśni "Boże, coś Polskę".

"Wkrótce po zakończeniu defilady legjonów dowódcy i oficerowie polscy udali się na zamek, gdzie ich podejmował obiadem J.E. von Beseler wraz z oficerami niemieckimi. [...] W galerii Luxemburga odbył się podwieczorek dla legjonistów urządzony przez miasto. Olbrzymia sala w podziemiach była tak natłoczona legjonistami i publicznością, że mnóstwo osób stało, a wiele nie mogło znaleźć miejsca. Legjonistów częstowano kawą czarną, piernikami, jabłkami i ciastem", relacjonował następnego dnia "Kurier Warszawski" (pisownia oryginalna). 


legiony 1200 free pilsduski.jpg
106 lat temu powstała I Brygada Legionów Polskich

Licytacja wzwyż 

Choć wykrzykiwano jego imię, Józef Piłsudski nie uczestniczył w defiladzie. Dotychczasowy dowódca I Brygady Legionów złożył rezygnację z komendy we wrześniu tego roku, co wywołało tzw. "kryzys dymisyjny" w Legionach. Był to jeden z elementów prowadzonej przez niego polityki "licytacji wzwyż sprawy polskiej". 

- Rzecz polegała w dużym uproszczeniu na tym, żeby w imieniu polskich środowisk politycznych, w oparciu o własny wysiłek zbrojny, stawiać tym, którzy mieli w danym momencie coś do powiedzenia w kwestii polskiej, żądania, które po ich zrealizowaniu i zaspokojeniu przestawały być żądaniami wystarczającymi i pojawiały się wówczas żądania nowe - wyjaśniał prof. Włodzimierz Suleja w gawędzie "Legiony to ofiarny stos", w audycji z cyklu "Szkiełko i oko". 


Posłuchaj
07:23 Suleja _Legiony _ Szkiełko i oko 5.mp3 Gawęda prof. Włodzimierza Sulei na temat Legionów w latach 1915-1917. Audycja z cyklu "Szkiełko i oko". (PR, 12.11.1999)

 

Tym razem Komendant domagał się utworzenia rządu polskiego na okupowanych terenach Królestwa Kongresowego. Jego dymisja, która pociągnęła za sobą falę odejść z Legionów i tąpnięcie werbunkowe w czasie, gdy państwa centralne potrzebowały każdego żołnierza, była jednym z powodów ogłoszenia Aktu 5 listopada. Cesarzowie Niemiec i Austrii zapowiadali w nim powstanie po wojnie państwa polskiego. 


akt5listopada_663.jpg
Akt 5 listopada - powrót sprawy polskiej

Konflikt w rodzinie

- Po Akcie 5 listopada Legiony przeniesiono do Warszawy po to, żeby w oparciu o nie tworzyć armię sprzymierzoną z armiami państw centralnych. Rzecz ciekawa, próbowano wówczas tych legionistów dzielić na legionistów-dawnych poddanych Królestwa Polskiego i legionistów z Galicji - mówił prof. Włodzimierz Suleja. 

Kolejne kryzysy wywoływane przez Komendanta uświadomiły państwom centralnym, że należy ograniczyć wpływy Józefa Piłsudskiego w Legionach. Wobec tego przemarsz przez miasto 1 grudnia 1916 prowadził Stanisław Szeptycki. Ulicami Warszawy defilowali żołnierze 3 i 4 Pułku Piechoty, 2 Pułku Ułanów oraz jednostki specjalistycznej.

"Zostały zatem wyróżnione tylko pułki II Brygady. Ale dla nich był to pocałunek śmierci, gdyż legioniści z obu pozostałych brygad uznali to za polityczny afront, za symboliczny znak, że jej żołnierze są już niemieckim wojskiem Beselera", pisał prof. Andrzej Chwalba w książce "Legiony Polskie 1914-1916". 

Defilada była też zapowiedzią narastania w przyszłości rozdźwięku między kierunkiem Józefa Piłsudskiego a dążeniom Departamentu Wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego, na czele którego stał Władysław Sikorski, prowadzącego kurs procentralny w nadziei na wypełnienie się słów Aktu 5 listopada. Piłsudski mierzył znacznie dalej. 

"Defilada pogłębiła mocno już zarysowane różnice polityczne i ideowe w Legionach. Polaryzacja stanowisk doprowadziła do uformowania się dwóch wyraźnie zdefiniowanych opcji: piłsudczyków i sikorszczyków", wskazywał prof. Andrzej Chwalba. 

Mimo to Piłsudski zawarł tymczasowy kompromis z Niemcami. Zgodził się poprzeć swoim autorytetem tworzenie Polskiej Siły Zbrojnej. 12 grudnia pojawił się w Warszawie, by 14 stycznia zasiąść w Tymczasowej Radzie Stanu, namiastce rządu polskiego, gdzie zajmował się kwestiami wojskowymi. Kolejnym etapem jego "licytacji" miał być dopiero kryzys przysięgowy w czerwcu 1917 roku. 


Tymczasowa_Rada_Stanu 663.jpg
Tymczasowa Rada Stanu - namiastka rządu polskiego

Powitanie Józefa Piłsudskiego w Warszawie 12 grudnia 1916. Fot.: NAC/dp Powitanie Józefa Piłsudskiego w Warszawie 12 grudnia 1916. Fot.: NAC/dp

bm

Czytaj także

Stulecie Legionów Polskich

Ostatnia aktualizacja: 29.07.2014 12:30
3 sierpnia 1914 roku w krakowskich Oleandrach powstała Pierwsza Kompania Kadrowa, która potem zmieniła się w Legiony Polskie. Rozpoczynają się obchody stulecia Legionów.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Legiony Piłsudskiego - tak tworzyły się polskie fakty w czasie I wojny światowej

Ostatnia aktualizacja: 27.08.2014 16:15
Józef Piłsudski uważał, że wojna w Europie to szansa na niepodległość Polski. W powodzi faktów obcych, jak sam je określał, zamierzał tworzyć też fakty polskie. Kluczową rolę w tym zadaniu odegrały Legiony Polskie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Bitwa pod Mołotkowem – krwawy bój Legionów

Ostatnia aktualizacja: 29.10.2021 05:40
107 lat temu, 29 października 1914, doszło do bitwy między armią rosyjską a żołnierzami Legionów Polskich pod Mołotkowem. Była to jedna z najkrwawszych bitew, jakie przyszło stoczyć legionistom z Rosjanami.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Prof. Andrzej Chwalba: Piłsudski był skrajnym niepodległościowcem

Ostatnia aktualizacja: 15.01.2019 14:05
- Dzisiaj Piłsudski i jego obóz przesłania nam realia 1914 roku. Wydaje się, że wszyscy Polacy myśleli tylko o jednym, czyli o powstaniu zbrojnym i zorganizowaniu swojego państwa. Tak wcale nie było - mówił w Dwójce historyk.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Stanisław Skwarczyński – komendant Oleandrów

Ostatnia aktualizacja: 08.08.2021 05:50
Przebył wzorcową dla piłsudczyka drogę, której najjaśniejszym punktem była karta legionowa. Jako jeden z ostatnich świadków tamtych dni dzielił się – aż do swojej śmierci 40 lat temu, 8 sierpnia 1981 – barwnymi wspomnieniami z okresu formowania zalążków Wojska Polskiego. 
rozwiń zwiń