X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

André Gide. "Wielki poszukiwacz prawdy o sobie"

Ostatnia aktualizacja: 22.11.2021 05:45
- Pisanie było dla Gide'a po to, by wypowiedzieć własne ja - mówiła w Polskim Radiu literaturoznawczyni dr Joanna Żurowska. 22 listopada 2021 roku mija 152. urodzin tego bardzo popularnego w 1. poł. XX wieku francuskiego pisarza - noblisty, skandalisty, wielkiego nowatora współczesnej prozy.
Andr Gide
André GideFoto: Mary Evans Picture Library / Mary Evans Picture Librar / Forum

Gdy urodzony w 1869 roku André Gide wchodził w życie literackie, trwał jeszcze w najlepsze wiek XIX: młody twórca zaczynał od symbolistów (zauważył go i docenił mistrz francuskiego symbolizmu Stéphane Mallarmé), przyjaźnił się z Oscarem Wilde’em.

Gdy odchodził – a zmarł w 1951 roku - było już po II wojnie, a w literaturze panował egzystencjalizm. Zdążył jednak poznać i Thomasa Manna, i (oczywiście) Jeana-Paula Sartre'a, i Alberta Camusa.


Posłuchaj
16:55 gide.mp3 André Gide - szkic do portretu. Z dr Joanną Żurowską rozmawia Ewa Stocka-Kalinowska. (PR, 2012)

 

28:34 Strefa literatury 22.11.2019.mp3 Światy André Gide'a. Z prof. Krzysztofem Jaroszem rozmawia Anna Lisiecka. Audycja z cyklu "Strefa literatury". (PR. 2019)

 
"Męczennik szczerości"

- Od Mallarmégo Gide przejął między innymi potrzebę szukania "właściwego słowa" oraz to, że należy dać się słowu ponieść. Potem, choć starał się pozbyć bagażu symbolistycznego, nauczył się od mistrzów swojej młodości choćby upodobania do fragmentu - mówiła w radiowej Dwójce dr Joanna Żurowska.

Tym, co według badaczki spaja tę rozwijającą się wiele dekad twórczość, jest idea literatury jako narzędzia samopoznania. A to skupienie się na wiwisekcji własnego ja - w kontekście związków człowieka ze społeczeństwem, z kulturą, z tradycją - doprowadziło Gide’a z kolei do jego drugiego wielkiego tematu: wolności jednostki, jej buntu przeciwko zakazom moralno-religijnym.

- Dla mnie Gide jest wielkim poszukiwaczem prawdy o sobie, o człowieku, jest męczennikiem szczerości - dopowiadał w innej audycji Polskiego Radia prof. Krzysztofem Jarosz.

Powieść odnowiona

To literackie, ale i jednocześnie życiowe poszukiwanie prawdy o sobie Gide realizował choćby poprzez obnażanie swego wnętrza, publikując książki autobiografizujące (uprawiające z czytelnikiem grę fikcji i wyznania), w których pisarz m.in. przyznawał się do homoseksualizmu, czy też swój tworzony od 1889 roku dziennik.

Jak przypominał prof. Krzysztof Jarosz, Gide miał własną klasyfikację swoich dzieł. "Lochy Watykanu" czy "Prometeusza źle skowanego" zaliczał do utworów "błazeńskich", które mówią o jakimś problemie moralno- filozoficznym, ale w sposób daleki od śmiertelnej powagi. "Symfonię pastoralną" czy "Immoralistę" włączał po prostu do "opowiadań".

- Za jedyną swoją powieść uznawał "Fałszerzy" - dzieło wielowątkowe, przedstawiające wydarzenia z wielu punktów widzenia - mówił literaturoznawca. - Gide był wielkim odnowicielem powieści. Zerwał z tradycją balzakowską, z wszechwiedzącym narratorem, wprowadził narratorów subiektywnych. Poza tym zaczął tworzyć literaturę o literaturze, powieść o pisaniu powieści - tłumaczył prof. Krzysztof Jarosz.

***

Czytaj także:

***

Gide deklamuje Czapskiemu

Posłuchaj
03:34 Andre Gide.mp3 Józef Czapski o André Gidzie. Nagranie Andrzeja Mietkowskiego

 

Ciekawe światło na André Gide’a rzuca radiowa opowieść Józefa Czapskiego, który w październiku 1944 roku spotkał się z pisarzem.

- Bardzo lubiłem Gide’a, był to dużej klasy pisarz. Któregoś dnia wybrałem się do niego, przyjął mnie bardzo uprzejmie. Gdy mówiłem mu o Powstaniu Warszawskim i o tym, że nikt nie zareagował we Francji na to wydarzenie, strasznie się wzruszał. W pewnym momencie wstał, by przynieść jeden ze swoich rękopisów. Zaczął mi go czytać.

Według relacji Józefa Czapskiego - nagranej przez Andrzeja Mietkowskiego, dziennikarza, współpracownika Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa - Gide zaprezentował mu "aktorskim głosem" tekst napisany w czasie trwania w Warszawie powstania.

- Czytał: "O, nieszczęśliwy narodzie! Kiedy nareszcie cierpienia twoje ustaną". No, naprawdę, coś w tym rodzaju takiego beczenia aktorskiego. Strasznie mnie to rozgniewało. Miałem wrażenie, że on odczuł to w następujący sposób: co ja mogę się skarżyć, jeżeli on w swoim dzienniku, bo to był zapis z dziennika, wspomniał Polskę…

Mimo wszystko jednak, podkreślał Józef Czapski, trzeba przyznać Gide’owi , że był on jednym z pierwszych francuskich pisarzy, którzy po okresie fascynacji komunizmem potrafili przyznać się do błędu. – Dzięki krótkiej podróży do Rosji sowieckiej, gdzie wszędzie przyjmowano go wspaniale, zobaczył fałsz sowiecki. I to powiedział.

Czytaj także

Jacek Giszczak: tłumaczenie Prousta to nieustająca radość

Ostatnia aktualizacja: 11.01.2021 17:01
- Jestem w trakcie jedynej w swoim rodzaju przygody - tak o przekładzie "Strony Guermantes", trzeciego tomu cyklu powieściowego "W poszukiwaniu utraconego czasu" mówi Jacek Giszczak, tłumacz literatury francuskiej i frankofońskiej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jan Maciejewski: nasze życie przypomina narrację Prousta

Ostatnia aktualizacja: 28.01.2021 19:00
- Nasz sposób postrzegania świata, ukształtowany przez media społecznościowe, ma zaskakująco wiele wspólnego z książką "W poszukiwaniu straconego czasu". Tam bardzo rzadko występują elementy fabuły, a jeżeli jakaś akcja się pojawia, to jako dalekie tło wydarzeń, natomiast kwintesencją są emocje - mówił w Dwójce publicysta i filozof Jan Maciejewski.
rozwiń zwiń