X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Monumentalny Pomnik Lotników jednym z pierwszych tego typu w Europie

Ostatnia aktualizacja: 11.11.2021 05:35
89 lat temu, w piątek 11 listopada 1932 roku, jako jedno z wydarzeń obchodów kolejnej rocznicy niepodległości odsłonięto w Warszawie Pomnik Lotników.
Uroczystość odsłonięcia pomnika Lotnika na placu Unii Lubelskiej w Warszawie, 11.11.1932 r.
Uroczystość odsłonięcia pomnika Lotnika na placu Unii Lubelskiej w Warszawie, 11.11.1932 r.Foto: NAC

Ku czci poległych lotników

Według ówczesnych władz państwowych, które zaangażowały się w jego budowę był to "pomnik ku czci Poległych Lotników". Uroczyste odsłonięcie miało miejsce przy placu Unii Lubelskiej w Warszawie, które to miejsce znajdowało się wtedy w bezpośredniej bliskości warszawskiego lotniska, znajdującego się na Polach Mokotowskich. Historycy twierdzą, że był to jeden z pierwszych pomników poświęconych lotnictwu. Wcześniejszym okazał się pomnik amerykańskich lotników odsłonięty na cmentarzu Orląt we Lwowie 30 maja 1925 roku.

Warszawski Pomnik Lotników, bo tak go tytułowano aż do chwili odsłonięcia powojennej rekonstrukcji, w dniu 9 września 1967 roku i w innym nieco oddalonym miejscu. Od tego 1967 roku jest to już "tylko" Pomnik Lotnika, a jego nowym miejscem, aż do chwili obecnej, jest rondo u zbiegu ul. Żwirki i Wigury oraz Wawelskiej, Uniwersyteckiej i Raszyńskiej. W tym miejscu pomnik zwrócony jest twarzą do arterii Żwirki i Wigury, nazwanej tak od nazwisk dwóch słynnych polskich lotników, która prowadziła od Lotniska Okęcie wprost do centrum miasta... w ten oto sposób pomnik witał przyjezdnych do Warszawy. Dość powiedzieć, że w stosunku do oryginału jest on nieco mniejszy, choć sama postać jest dość wiernie oddana.

Jeden z pierwszych w Europie

Pierwotny pomnik został zaprojektowany przez znanego i cenionego rzeźbiarza Edwarda Wittiga, któremu pozował major Leonard Zbigniew Lepszy, znany lotnik, żołnierz Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, biorący udział w obu wojnach XX wieku. Portal "e-kartka z Warszawy" tak opisuje historię miejsca tego monumentu i ideę jego powstania: "Rondo R. Kaczorowskiego to trzecie miejsce, w którym można podziwiać rzeźbę Edwarda Wittiga, jeden z pierwszych w Europie pomników upamiętniających poległych lotników. Pierwszą jego lokalizacją był teren Wystawy Krajowej w Poznaniu, drugą pl. Unii Lubelskiej w Warszawie. Inicjatywa budowy pomnika ku czci polskich lotników poległych w czasie I wojny światowej oraz w czasie wojny polsko-bolszewickiej wyszła od ich kolegów – oficerów lotnictwa polskiego. Autorem rzeźby, do której pozował major Leonard Lepszy, był ceniony rzeźbiarz Edward Wittig. Model pomnika był gotowy w 1926 r., zaś w 1928 Wittig ukończył jego gipsowy odlew. W kolejnym roku właśnie ten odlew został zaprezentowany szerszej publiczności na środku tzw. dziedzińca pomników na Wystawie Krajowej w Poznaniu".

Należy dodać, że wysokość figury wynosiła 5,95 metra, zaś cokołu 9,07 metra. Ten monument został odsłonięty właśnie podczas obchodów Święta Niepodległości w 1932 roku, a cała uroczystość celebrował prezydent RP Ignacy Mościcki. Co ciekawe, w niedługim czasie została wydana także "Księga pamiątkowa ku czci poległych lotników" – rzecz o tyle ważna z punktu widzenia historii Polski, o ile niezwykle szczegółowo i z należnym uznaniem opisywała dzieje polskiego lotnictwa, zagłębiając się w życiorysy poległych pilotów. Dodatkowym elementem tego albumu było dokładne sprawozdanie historii projektowania i powstania tego pomnika.

Kotwica Polski Walczącej

E-kartka z Warszawy przypomina też jedno z ważniejszych wydarzeń jego historii: "Stojący frontem do al. Szucha monument został rozebrany przez Niemców jesienią 1943 r. Pozostał po nim jedynie stojący na środku placu pusty postument, na którym wcześniej, w 1942 r. Jan Bytnar ps. Rudy namalował kotwicę Polski Walczącej". Magdalena Wróblewska, na stronach portalu "Culture.pl" dodaje jeszcze kilka istotnych szczegółów: "Pomnik Lotnika przetrwał bombardowania miasta w 1939 roku i stał się jednym z wielu miejsc patriotycznych manifestów. Na jego cokole pojawiły się kotwice, znak Polski Walczącej, umieszczone przez harcerzy Szarych Szeregów, Jana Guta i Jana Bytnara "Rudego". W 1943 roku hitlerowcy zdjęli z postumentu figurę i przeznaczyli ją na przetopienie dla celów wojennych. Jej fragmenty znaleziono w fabryce Lilpopa na Woli, zaś fragmenty cokołu w jednym z parków na Grochowie. Pomnik został zrekonstruowany na podstawie zachowanych fragmentów oryginału, nielicznych fotografii i rysunków oraz niewielkiego modelu przechowanego w Muzeum Narodowym w Warszawie przez Alfreda Jesiona".


Kotwica namalowana na Pomniku Lotnika w Warszawie - przykład małego sabotażu. Wikimedia Commons/dp
Kotwica namalowana na Pomniku Lotnika w Warszawie - przykład małego sabotażu w czasie II wojny światowej, źr. Wikimedia/domena publiczna

Warto dodać jeszcze opis wyglądu tego wspaniałego monumentu, gdyż słowa te oddają niebywała charakterystykę rzeźbiarskiego dzieła, którego wyraz zdaje się być ponadczasowy: "Pomnik ku czci lotników walczących w I wojnie światowej przedstawia postać pilota umieszczoną na wysokim, smukłym cokole. Pilot stoi w klasycznej, harmonijnej pozie kontrapostu i wspiera się o znajdujące się za jego plecami śmigło samolotu. Jego postać zdaje się monumentalna nie tylko przez usytuowanie na wysokim cokole. Wrażenie to pogłębia uproszczona, syntetyczna bryła rzeźby. Zarówno mundur żołnierza, jak i rysy jego twarzy zarysowane zostały w sposób bardzo uproszczony, niemal umowny". (źr. Culture.pl)

Co ciekawe, ocenia się, że jest to jeden z tych pomników współczesnej Polski, którego wygląd i miejsce zna chyba każdy dorosły Polak... i jak się okazuje jest to jeszcze jeden pomnik odzyskania niepodległości 11 listopada.

PP

Czytaj także

Polskie Państwo Podziemne. Fenomen w skali Europy

Ostatnia aktualizacja: 27.09.2021 05:55
– Oświadczyłem gotowość podjęcia się odpowiedzialności za zorganizowanie zbrojnego oporu przeciw okupantom i gotowość wszczęcia otwartej walki, gdy na to pozwoli położenie wojenne – wspominał gen. Michał Karaszewicz-Tokarzewski, twórca Służby Zwycięstwu Polski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Szare Szeregi. Wychowanie przez walkę

Ostatnia aktualizacja: 27.09.2021 05:50
Ich program zawierał się w haśle "Dziś - jutro - pojutrze", oznaczał: "Dziś" - to okres okupacji i przygotowanie do powstania. "Jutro" - otwarta walka zbrojna z okupantem. "Pojutrze" - praca w wolnej Polsce. 27 września 1939 roku powstały Szare Szeregi. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kotwica - znak Polski Walczącej

Ostatnia aktualizacja: 20.03.2021 05:55
Charakterystyczny symbol zaprojektowała Anna Smoleńska. To ona wygrała konspiracyjny konkurs na znak Polski Walczącej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Batalion "Zośka" - elitarni harcerze z Batorego. Z Archiwum IPN

Ostatnia aktualizacja: 19.08.2019 08:00
Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Zawadzki "Zośka", Jan Rodowicz "Anoda", Jan Bytnar "Rudy" - łączyła ich nie tylko walka w czasie okupacji ale przede wszystkim szkoła - Gimnazjum i Liceum imienia Stefana Batorego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Alek Dawidowski. Bohater akcji "Pod Arsenałem"

Ostatnia aktualizacja: 03.11.2021 05:55
3 listopada 1920 roku w Drohobyczu urodził się Maciej Dawidowski, ps. Alek, instruktor harcerski, żołnierz Szarych Szeregów, jeden z bohaterów "Kamieni na szaniec" Aleksandra Kamińskiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Merian Cooper, producent hitu kinowego "King Kong" walczył o wolność Polski

Ostatnia aktualizacja: 24.10.2021 05:45
24 października urodził się Merian C. Cooper, amerykański pilot, który po zakończeniu I wojny światowej nie wrócił do domu. Późniejszy producent kinowego hitu "King Kong" z 1933 roku, walczył w wojnie polsko-bolszewickiej z powodu rodzinnego długu zaciągniętego u Tadeusz Kościuszki. 
rozwiń zwiń