X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Michał Elwiro Andriolli. Malarz, ilustrator, powstaniec

Ostatnia aktualizacja: 02.11.2021 05:40
Należał do grona najbardziej utalentowanych polskich ilustratorów. Michał Elwiro Andriolli zajmował się jednak nie tylko malarstwem, zasłynął bowiem również jako waleczny patriota, uczestnik powstania styczniowego i twórca tak charakterystycznych dla okolic podwarszawskiego Otwocka "świdermajerów".
Michał Elwiro Andriolli na tle swojej ilustracji do Pana Tadeusza Mickiewicza.
Michał Elwiro Andriolli na tle swojej ilustracji do "Pana Tadeusza" Mickiewicza. Foto: Polona/Domena publiczna

Michał Elwiro Andriolli urodził się 2 listopada 1836 roku w Wilnie. 

Od lekarza do malarza

Przyszedł na świat jako syn Petroneli Gośniewskiej i Włocha Francesco Andriollego, który na tereny dawnej Rzeczpospolitej Obojga Narodów przybył kilkanaście lat wcześniej wraz z wojskiem Napoleona Bonaparte. 

Ze sztuką młody Andriolli miał kontakt od dziecka. Jego ojciec - również obdarzony zdolnościami artystycznimi - zarabiał na życie wykonując rzeźby z drewna i kamienia, tworząc obrazy kościelne oraz udzielając lekcji rysunku. Wielki wpływ na twórczość przyszłego ilustratora miał również rysownik Antoni Zalewski, którego szkice można było wówczas często spotkać na ścianach dworków na Wileńszczyźnie. 

Początkowo - zgodnie z wolą ojca - Androlli podjął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Moskiewskiego. Kierunek ten porzucił jednak już po kilku miesiącach, decydując się na zostanie artystą. Uczył się w Moskiewskiej Szkole Malarstwa i Rzeźby, a następnie na Carskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, gdzie zgłębiał tajniki malarstwa pod czujnym okiem portrecisty Siergieja Zarianki. Pod koniec lat 50. Androlli wyjechał za granicę i kontynuował swoją edukację w prestiżowej Akademii św. Łukasza w Rzymie. 

Portret Józefy Lubicz-Zalewskiej - jedno z wcześniejszych dzieł Andriollego. Źródło: Wikimedia commons/Domena publiczna Portret Józefy Lubicz-Zalewskiej - jedno z wcześniejszych dzieł Andriollego. Źródło: Wikimedia commons/Domena publiczna

Po powrocie do Polski artysta wziął udział w powstaniu styczniowym. Początkowo stał na czele małego oddziału, stworzonego ze zwerbowanych przez siebie ochotników. Gdy jednak w marcu polegająca mu formacja została rozbita przez Rosjan podczas starć pod Mitkiszkami, Andriolli przeszedł pod komendę naczelnika powstania w rejonie miasta Lida Ludwika Narbutta. Wraz z nowym dowódcą wziął udział w walkach między innymi pod Nowym Dworem i Piłownią.

5 maja 1863 roku malarz został poważnie ranny w nogę podczas bitwy pod Dubiczami i kolejne miesiące musiał spędzić w ukryciu. Przebywał w okolicy miasta Kowno, gdzie próbował werbować ochotników i ratować dogasające powstanie. Jego działania ściągnęły na niego uwagę rosyjskiej policji, która wkrótce potem aresztowała go i osadziła w twierdzy w Petersburgu. 

Jan Matejko, Polonia, Powstanie Styczniowe, 1863
"Kronika Powstania Styczniowego"

Ilustracje i ikony

Po kilkumiesięcznej odsiadce Andriollemu udało się uciec z więzienia i przedostać Wilna.  Stamtąd wyjechał do Rygi, a następnie do Paryża. We Francji zatrudnił się jako ilustrator w czasopiśmie "L'Illustration", utrzymywał także kontakt z polskim środowiskiem emigracyjnym. Zaczął również uwieczniać swoje wspomnienia z czasów powstania - z tamtego okresu pochodzi jeden z jego najbardziej znanych szkiców zatytułowany "Śmierć Ludwika Narbutta pod Dubiczami".

Michał Elwiro Andriolli "Śmierć Ludwika Narbutta, pod Dubiczami". Źródło: Wikimedia commons/Domena publiczna
Michał Elwiro Andriolli "Śmierć Ludwika Narbutta, pod Dubiczami". Źródło: Wikimedia commons/Domena publiczna

W Paryżu Andriolli mieszkał do 1866 roku, kiedy to zdecydował się powrócić do ojczyzny. Podczas próby przedostania się do kraju został jednak aresztowany przez Rosjan i trafił do twierdzy w Chocimiu. W 1868 roku wileński sąd skazał go początkowo na piętnaście lat katorgi, jednak  ostatecznie wyrok udało się złagodzić dzięki wstawiennictwu żony wileńskiego generała-gubernatora.

Malarz trafił do miasta Wiatka (obecnie Kirow) zlokalizowanego w środowej Rosji. Tam utrzymywał się z wykonywania portretów lokalnych mieszkańców, pisania i odnawiania ikon oraz wykonywania dekoracji naściennych w tamtejszych cerkwiach. Współpracował również z "Tygodnikiem Ilustrowanym" Józefa Ungra, któremu regularnie przesyłał swoje szkice. W 1871 roku, dzięki amnestii ogłoszonej z okazji urodzin Wielkiego Księcia Jurija Aleksandrowicza, Andriollemu udało się powrócić do Warszawy i niedługo później rozpoczął pracę w gazetach "Kłosy", "Wędrowiec' i w "Tygodniku Powszechnym". 

"Pan Tadeusz" i "świdermajery"

Kolejny ważny etap w życiu artysty rozpoczął się w 1880 roku, gdy nabył folwark Anielin leżący w pobliżu podwarszawskiego Świdra. Na swoim terenie kazał wybudować kilkanaście domków przeznaczonych pod wynajem, stając się w ten sposób prekursorem działalności letniskowej w tej okolicy. Swoim budynkom nadał specyficzny styl, nawiązujący do schronisk alpejskich i budowli mazowieckich, który w 1949 roku poeta Konstanty Ildefons Gałczyński w swoim wierszu "Wycieczka do Świdra" nazwał "świdermajerem". 

– Andriolli po prostu budował to, co uważał za potrzebne i stosowne. Był obieżyświatem, miał doświadczenia z różnych krańców Europy i znane były mu trendy tak zwanych stylów narodowych w architekturze, więc łączył elementy wiedzy, którą posiadł, z możliwościami praktycznymi, które posiadał na miejscu. W ten sposób powstały drewniane wille letniskowe – tłumaczył historyk Robert Lewandowski w audycji Małgorzaty Raduchy z cyklu "Kultura przy kawie".

Posłuchaj
25:56 PR1_mp3 2021_02_13-05-08-57.mp3 O otwockich "świdermajerach" i Michale Andriollim opowiada historyk Robert Lewandowski i fotografka Lida Głażewska-Dańko. Audycja Małgorzaty Raduchy z cyklu "Kultura przy kawie". (PR, 13.02.2021) 
Juliusz Słowacki
Juliusz Słowacki. Wieszcz, którego nie chcieliśmy

U potomnych Andriolli zapisał się przede wszystkim jako twórca grafik do pierwszego ilustrowanego wydania "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza oraz do "Konrada Wallenroda", "Lilli Wendy" Juliusza Słowackiego, "Marii" Antoniego Malczewskiego, "Jana Dęboroga" Władysława Syrokomli, "Meira Ezofowicza" Elizy Orzeszkowej i "Starej Baśni" Józefa Ignacego Kraszewskiego. Ponadto zasłynął również jako autor licznych pejzaży ("Pejzaż morski" z lat 1868-1871), scen batalistycznych ("Walka powstańcza" z 1889 roku), portretów ("Józefa Lubicz-Zaleska" z lat 1862 roku) oraz obrazów o tematyce religijnej, których część można podziwiać między innymi w kościołach katolickich w Nowogrodzie, Kałuszynie i Kownie. 

Zobacz także: 

Alf i Halban. Jedna z ilustracji Andriollego do "Konrada Wallenroda" Mickiewicza. Źródło: Wikimedia commons/dp
Alf i Halban. Jedna z ilustracji Andriollego do "Konrada Wallenroda" Mickiewicza. Źródło: Wikimedia commons/dp
Adam Mickiewicz
Adam Mickiewicz – nie tylko poeta

Ostatnie lata życia artysta spędził na podróżach. Zmarł 23 sierpnia 1893 roku w Nałęczowie.

jb

Podczas pracy korzystałam z artykułu historyka Krzysztofa Bąkały "Michał Elwiro Andriolli - powstaniec,
artysta, gospodarz: w 120. rocznicę śmierci", który ukazał się w 2013 roku na łamach pisma "Niepodległość i Pamięć" (numer 20/1-2). 

Czytaj także

Stryjeńska. 130 urodziny niepokornej Zochy

Ostatnia aktualizacja: 13.05.2021 05:41
13 maja 1891 roku urodziła się Zofia Stryjeńska, malarka, grafik, ilustrator i scenograf, przedstawicielka stylu art déco, obok Tamary Łempickiej najsłynniejsza polska artystka okresu międzywojennego. Dla przyjaciół: "Zocha". Poza twórczością znana była z bezkompromisowej i niekonwencjonalnej postawy życiowej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Henryk Siemiradzki. Siła ważnych i wzniosłych tematów

Ostatnia aktualizacja: 24.10.2020 05:51
177 lat temu urodził się jeden z najwznioślejszych polskich malarzy - Henryk Siemiradzki. Podawane są dwie daty urodzenia - 12 i 24 października 1843 roku. Różnica wynika z faktu rachuby czasu związanego z przechodzeniem kalendarza juliańskiego („stary porządek“) na gregoriański („nowy porządek“). Nasz kalendarz określa datę urodzenia Henryka Hektora Siemiradzkiego na 24 października. Jako malarz był chyba najbardziej znanym polskim przedstawicielem akademizmu. Kierunek ten w okresie od XVII do XIX wieku odwoływał się do zasad i ideałów sztuki antycznej i renesansowej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Teodor Axentowicz - admirator pięknych kobiet i ormiańskiej kultury

Ostatnia aktualizacja: 13.05.2021 05:40
- Ciekawa mieszanina paryżanina z Ormianinem. Ten wysoki pan z wielkim garbatym nosem miał wszystko czarne z wyjątkiem skóry: czarną brodę, oczy, brwi, czarny kapelusz z olbrzymim rondem, no i przepisową czarną pelerynę. W Zakopanem porzucał ją na rzecz serdaka – tak opisywała artystę młodopolskiego Teodora Axentowicza Magdalena Samozwaniec na antenie Polskiego Radia. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Witold Wojtkiewicz – malarz groteskowych klaunów i smutnych dzieci

Ostatnia aktualizacja: 14.06.2021 05:40
14 czerwca 1909 roku w Warszawie zmarł Witold Wojtkiewicz. Był jednym z najbardziej oryginalnych malarzy Młodej Polski. W swoich groteskowych, przesiąkniętych ironią pracach przedstawiał głównie dzieci oraz... klauny. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jan Henryk Rosen - wybitny twórca malowideł sakralnych

Ostatnia aktualizacja: 22.08.2021 05:40
22 sierpnia 1982 roku w Stanach Zjednoczonych zmarł malarz Jan Henryk Rosen. Specjalizował się w malarstwie religijnym, któremu poświęcił niemal całe swoje życie. Jego najbardziej znane dzieła można podziwiać w katedrze ormiańskiej we Lwowie.
rozwiń zwiń