X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

"Dyktator" Charliego Chaplina. Najzłośliwsza satyra polityczna w historii kina

Ostatnia aktualizacja: 15.10.2021 05:40
- O filmie mówi się, że był wydarzeniem przełomowym. Oto największy klaun i komik ówczesnego kina rzucił wyzwanie człowiekowi, który spowodował najwięcej zła i ludzkiego cierpienia w historii. Spotykają się Charles Chaplin i Adolf Hitler – powiedział historyk kina dr Andrzej Kołodyński w audycji Michała Montowskiego "Magazyn Bardzo Filmowy".
Charlie Chaplin jako Adenoid Hynkel w filmie Dyktator
Charlie Chaplin jako Adenoid Hynkel w filmie "Dyktator" Foto: United Artists/ Entertainment Pictures/Forum

Agresywny przywódca i prosty golibroda

Akcja filmu toczy się w fikcyjnym państwie Tomania, w którym do władzy dochodzi Adenoid Hynkel (Charlie Chaplin). Dyktator zamierza podbić cały świat, zaczynając od sąsiedniej krainy Austerlich. Aby tego dokonać, zawiera sojusz z przywódcą Bakterii Benzino Napalonim (Jack Oakie). Inwazję uniemożliwiają jednak braki w funduszach państwa, które ambitny polityk zamierza uzupełnić pieniędzmi pożyczonymi od żydowskich bankierów. Gdy ci odmawiają, Hynkel wpada w szał i – za radą swojej "prawej ręki" ministra propagandy Garbitscha (Henry Daniell) - postanawia zemścić się na wszystkich Żydach.

Prześladowania dotykają również golibrodę i weterana I wojny światowej Charliego (Chaplin), który jest łudząco podobny do dyktatora. Szturmowcy podpalają mu zakład, a jego samego przewożą do obozu koncentracyjnego. Fryzjerowi ostatecznie udaje się jednak uciec z obozu. Tymczasem Hynkel zostaje przypadkowo aresztowany przez policję podczas polowania na kaczki. Jego miejsce zajmuje Charlie, który na wiecu wygłasza długi i żarliwy apel o pokoju.

Adenoid Hynkel jest odpowiednikiem Adolfa Hitlera, natomiast Tomania Germanii - III Rzeszy. Parodią Benita Mussoliniego jest natomiast Benzino Napaloni, Josepha Goebbelsa – Garbitsch (Śmieć), a Hermanna Goeringa - Feldmarszałek Herring (Śledź).

By ośmieszyć totalitarnych polityków, Chaplin posłużył się również gagami, tak charakterystycznymi dla komedii slapstickowych, z których był znany. Mowa tu między innymi o słynnej scenie tańca Hynkela z globusem lub o momencie, gdy dyktator i Napaloni ścigają się w podwyższaniu swoich foteli w myśl zasady, że kto siedzi wyżej, ten jest ważniejszy. Komizm potęguje również wymyślony język, którym posługuje się Adenoid - nie jest to niemiecki, lecz ciąg przypadkowo dobranych przez reżysera, nie mających sensu słów, które w brzmieniu mają przypominać niemiecki. 

Posłuchaj
38:00 2020_10_15 21_11_11_PR1_Kulturalna_Jedynka.mp3 - Trzeba skłonić się przed geniuszem i odwagą Chaplina. "Dyktator" pozostaje zjawiskiem niemającym sobie równych. Epickim wydarzeniem w historii kina i to widzimy jasno dzisiaj - ocenił dr Andrzej Kołodyński w audycji Michała Montowskiego "Magazyn bardzo filmowy". (PR, 15.10.2020)

Jak dwie krople wody

Pomysł na film przyszedł do głowy Chaplinowi wiosną 1938 roku, tuż po inwazji III Rzeszy na Austrię. Głównym motorem napędowym idei był fakt, że już od kilku lat do artysty dochodziły informacje mówiące o licznych podobieństwach pomiędzy nim a dyktatorem – były one na tyle widoczne, że Hitler zabronił nawet pokazywania w Niemczech filmów z komikiem.

Jak wspomina Peter Ackroyd w biografii "Charlie Chaplin", obaj mężczyźni przyszli na świat w kwietniu 1889 roku, a daty ich urodzenia dzielą cztery dni. Obaj byli wychowywani przez samotne matki, ponieważ ich ojcowie nadużywali alkoholu. Obaj od dziecka mieli również problemy natury psychicznej – nagłe napady agresji i paranoi, okresy apatii przeplatane etapami szaleńczej pracy i gwałtowne zmiany nastroju.

Byli także podobnego wzrostu i wagi oraz nosili charakterystyczny wąsik – aktor na wielkim ekranie, natomiast Hitler na co dzień. Tak, jak niemiecki przywódca pełnił władzę absolutną w swoim państwie, tak Chaplin był despotą na planie zdjęciowym - za wszelką cenę dążył do realizacji swoich pomysłów, a od swoich współpracowników wymagał całkowitego posłuszeństwa.

Do pracy nad "Dyktatorem" komik przystąpił jesienią 1938 roku. Niezwykle staranne przygotowania trwały przeszło rok, podczas którego Chaplin nieustannie oglądał kroniki filmowe, analizując wszystkie pozy i gesty Hitlera. Ostateczna wersja scenariusza była gotowa we wrześniu 1939 roku.

Zobacz także: 

Wielki sukces komercyjny, jeszcze większe wyrzuty sumienia

"Dyktator" był pierwszym filmem dźwiękowym w dorobku artysty. Był też jednym z najdroższych – kosztował bowiem Chaplina dwa miliony dolarów.

Okres zdjęciowy trwał od 9 września 1939 roku do 2 października 1940 roku, a produkcja kręcona była w Kalifornii - między innymi w Los Angeles, Pasadenie, nad jeziorem Malibou i w górach Santa Monica. W międzyczasie III Rzesza zaatakowała Polskę, podbiła Belgię i Francję, w związku z czym wytwórnia zaczęła się obawiać, że "Dyktator" poniesie klęskę. Chaplin nie zrezygnował jednak z zaprezentowania filmu światu. Uznał bowiem – jak pisze Peter Ackroyd - że śmiech jest teraz ludziom jeszcze bardziej potrzebny, niż wcześniej.

Premiera "Dyktatora" odbyła się 15 października 1940 roku w Nowym Jorku. Produkcja została pozytywnie odebrana przez publiczność i stała się wielkim sukcesem finansowym.

– Był to jedyny film hollywoodzki, który otwarcie w owym czasie zaatakował hitleryzm. A przypomnę, że to były lata 1939-1940, gdy Amerykanie w ogóle nie chcieli wziąć jeszcze udziału w II wojnie światowej – opowiadał dr Andrzej Kołodyński w audycji Anny Stempniak z cyklu "Kulturalna Jedynka". - Zrobienie filmu na tak aktualny temat polityczny, w dodatku filmu komediowego, było więc oznaką nie lada odwagi. Po latach Chaplin przyznał jednak, że gdyby wówczas znał grozę hitlerowskich obozów koncentracyjnych, nie potrafiłby zrobić tego filmu – dodał.

Posłuchaj
16:25 Chaplin_14.07.2011.mp3 Dr Andrzej Kołodyński mówi o filmie "Dyktator" i ocenia, jaki był wpływ dziełą Chaplina na światową kinematografię. Audycja Anny Stempniak z cyklu "Kulturalna Jedynka". (PR, 14.07.2011)

W niektórych krajach "Dyktator" przez wiele lat był zabroniony – w Hiszpanii został po raz pierwszy wyświetlony po śmierci Francisco Franko w 1975 roku, natomiast w Niemczech dopiero w 1998 roku.

jb

Podczas pracy korzystałam z biografii "Charlie Chaplin" autorstwa Petera Ackroyda. 

Czytaj także

Charlie Chaplin – niemy filozof śmiechu

Ostatnia aktualizacja: 16.04.2015 07:01
Workowate spodnie, za duże buty, melonik i laseczka. Wybielona twarz i charakterystyczny mały wąsik. To znaki rozpoznawcze Charliego Chaplina – legendy kina.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Samuel Goldwyn – z Warszawy do Hollywood

Ostatnia aktualizacja: 31.01.2021 05:50
– Samuel Goldwyn był nieznośnym człowiekiem. Miał szalony, wybuchowy temperament – opowiadał na antenie Polskiego Radia scenarzysta Andrzej Krakowski, autor książki "Pollywood. Jak stworzyliśmy Hollywood".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Sam Warner – wielki wizjoner z Mazowsza współtwórcą potęgi światowego kina

Ostatnia aktualizacja: 10.08.2020 05:40
133 lata temu – 10 sierpnia 1887 roku – urodził się jeden z ojców światowego kina – Sam Warner. Oprócz faktu, że był jednym z założycieli słynnej wytwórni filmowej – Warner Bros (Bracia Warner) – to jego działania doprowadziły do tak szybkiego wprowadzenia do produkcji i do kin filmu dźwiękowego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Nieszczęśliwe zauroczenie wąsatego wagabundy. "Włóczęga" Charliego Chaplina

Ostatnia aktualizacja: 12.04.2021 05:46
12 kwietnia 1915 roku odbyła się premiera krótkometrażowego niemego filmu "Włóczęga" z Charliem Chaplinem w roli głównej. Była to jedna z pierwszych produkcji, w których aktor wystąpił w swoim charakterystycznym kostiumie - z melonikiem na głowie, bambusową laską pod pachą i wąsem pod nosem. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Hollywood. Symbol amerykańskiej Fabryki Snów

Ostatnia aktualizacja: 13.07.2021 05:40
Zanim słynny biały napis Hollywood stał się znakiem rozpoznawczym amerykańskiej Fabryki Snów, miał być wyłącznie reklamą lokalnej firmy deweloperskiej. Był też pierwotnie nieco dłuższy, bo brzmiał Hollywoodland.
rozwiń zwiń