X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

120. rocznica urodzin Stefana Wyszyńskiego, Prymasa Tysiąclecia

Ostatnia aktualizacja: 03.08.2021 06:01
"Nie jestem ci ani ja politykiem ani dyplomatą, nie jestem działaczem ani reformatorem. Ale natomiast jestem ojcem Waszym duchownym" - tak się przedstawiał prymas Wyszyński w swoim pierwszym liście pasterskim w roli metropolity gnieźnieńskiego i warszawskiego. Do końca swojej posługi pozostał wierny tym słowom.
Prymas Polski kard. Stefan Wyszyński (19011981)
Prymas Polski kard. Stefan Wyszyński (1901–1981)Foto: PAP/CAF

120 lat temu, 3 sierpnia w 1901 roku w miejscowości Zuzela nad Bugiem urodził się Stefan Wyszyński, kardynał, arcybiskup gnieźnieński i warszawski, prymas Polski w latach 1948–1981, przywódca duchowy i mąż stanu nazywany Prymasem Tysiąclecia.

Kliknij w obrazek i zobacz serwis specjalny o Stefanie Wyszyńskim:

src=" //static.prsa.pl/088413d8-08f2-4a9e-9043-012e66fb0d02.file"

Początek drogi kapłańskiej

Wiara prymasa wzrastała w rodzinnym otoczeniu. Święcenia kapłańskie otrzymał we Włocławku w 1924 roku, czym spełnił marzenie matki, która poleciła mu drogę kapłańską w ostatnich dniach swojego życia. Stefan Wyszyński w momencie przyjmowania święceń kapłańskich był tak wycieńczony po przebytej wcześniej chorobie, że więcej kłopotu sprawiało mu stanie niż leżenie krzyżem.

Niedługo później został skierowany na studia z prawa kanonicznego na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Ukończył je doktoratem w 1929 roku.

Po wybuchu II wojny światowej ukrywał się przed Gestapo, najpierw we Wrociszewie, a następnie w Kozłówce, Żułowie i w Zakładzie dla Niewidomych w podwarszawskich Laskach. Tam zastał go wybuch Powstania Warszawskiego. W jego trakcie był kapelanem szpitala w Laskach oraz w Zgrupowaniu Armii Krajowej "Kampinos".

Posłuchaj

09:22 Pogadanka Żenczykowskiego 1.mp3 Stosunki państwo-kościół w Polsce pod koniec lat 40. - felieton Tadeusza Żenczykowskiego z cyklu "Z dziejów PRL". (RWE, 28.03.1992)

Po zakończeniu wojny przez krótki czas był rektorem Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku. Już w marcu 1946 roku otrzymał nominację biskupa lubelskiego, a sakrę biskupią przyjął w maju tego samego roku na Jasnej Górze. Pozostał na stanowisku tylko przez dwa lata, ale ten okres pozwolił mu na zdobycie niezbędnego doświadczenia, które zaowocowało podczas późniejszej posługi prymasowskiej.

Wyszyński 1200 PAP.jpg
75 lat temu odbyła się konsekracja Stefana Wyszyńskiego na biskupa lubelskiego

Prymas Polski

Praca Wyszyńskiego w Lublinie została niespodziewanie przerwana nominacją na metropolitę gnieźnieńskiego i warszawskiego oraz prymasa Polski, którą otrzymał 12 listopada 1948 roku. Początkowo wahał się i zastanawiał nad przyjęciem zaszczytu. Zadecydował jednak, że nie może sprzeciwić się decyzji papieża. Ingres w katedrze gnieźnieńskiej odbył się 2 lutego 1949 roku. Nowy prymas musiał zmierzyć się z licznymi przeciwnościami, przede wszystkim wrogo nastawioną komunistyczną władzą.

- 48-letniego prymasa czekała trudna misja obrony praw Kościoła przed mnożącymi się represjami władz komunistycznych – mówił w felietonie z cyklu "Z dziejów PRL" nadanym na antenie Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa, Tadeusz Żenczykowski.

Posłuchaj

09:44 Pogadanka Zenczykowskiego 2.mp3 Wybór arcybiskupa Stefana Wyszyńskiego na prymasa Polski - felieton Tadeusza Żenczykowskiego z cyklu "Z dziejów PRL". (RWE, 21.03.1992)

Podczas swego ingresu w Warszawie nowy prymas Polski mówił: "Kościół nie chce panować nad państwem, ale chce z nim współpracować w walce z tym, co jest złe i sprzeczne z duchem chrześcijańskim". Przypomniał także, że Polska jest krajem katolickim i jeśli religia panować będzie wszędzie, w domach, w szkołach, w wojsku, a nawet w więzieniach, wówczas nasz naród będzie silny i szczęśliwy.

Władze partyjne były mocno zaniepokojone gorącym przyjęciem, jakie warszawiacy zgotowali kardynałowi Stefanowi Wyszyńskiemu. Komunistów niepokoił też ton wypowiedzi duchownego. Już wtedy zaczęli zastanawiać się, jak zaostrzyć represje wobec Kościoła. Kościół stał się głównym celem walki politycznej.

Wróg komunistów

Próbą zapobieżenia prześladowaniom Kościoła katolickiego w Polsce było podpisanie strategicznego porozumienia z komunistami. Umowa zawarta 14 kwietnia 1950 roku normalizowała stosunki pomiędzy Kościołem a państwem. Rząd gwarantował m.in. nauczanie religii w szkołach oraz istnienie Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i wydziałów teologicznych w Krakowie i Warszawie. Kościół z kolei zobowiązał się wezwać duchowieństwo do poszanowania władzy i współpracy przy odbudowie kraju. Duchowni mieli też "popierać wszelkie wysiłki zmierzające do utrwalenia pokoju".

Stefan Wyszyński.jpg
"Non possumus" – sprzeciw wobec ingerencji komunistów

Prymas Stefan Wyszyński był krytykowany za uleganie komunistom, ale w rzeczywistości za cenę niewielkich ustępstw zdołał na kilka lat ocalić niezależność Kościoła i tymczasowo odsunąć zagrożenie ataku wrogiej Kościołowi władzy.

Władze PRL ostatecznie nie zrezygnowały z prowadzenia walki z Kościołem, zwłaszcza próbowały uzyskać wpływ na podejmowane przez niego decyzje. 8 maja 1953 roku Episkopat Polski przyjął memoriał w odpowiedzi na ataki wymierzone w Kościół oraz próby podporządkowania go komunistycznym władzom. W ostatnich słowach pisma stwierdzali: "Rzeczy Bożych na ołtarzu cesarza składać nam nie wolno. Non possumus!". Te słowa stały się symbolem polskiego oporu wobec totalitaryzmu.

Posłuchaj
23:27 [PR24]PR24 (mp3) 10 marzec 2019 08_35_33.mp3 – Wyszyński stwierdził, że została przekroczona granica, za którą nie można ustąpić – mówił prof. Antoni Dudek w audycji Roberta Tekielego z cyklu "PRL – historia prawdziwa". Posłuchaj audycji o walce komunistów z Kościołem katolickim. (PR 10.03.2019)

Opór postawiony przez prymasa Wyszyńskiego spotkał się z brutalną reakcją komunistów. Funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa aresztowali prymasa 25 września 1953 roku. Kardynał był więziony przez następne trzy lata, w miejscach internowania w Rywałdzie, Stoczku Warmińskim, Prudniku i Komańczy.

Prymas Wyszyński wyszedł na wolność dopiero jesienią 1956 roku, kiedy w PRL przyspieszyła postalinowska odwilż polityczna. Powrót z internowania stał się jednym z jej symboli. Po długim czasie prymas mógł ponownie stanąć w oknie Pałacu Prymasowskiego i pobłogosławić wiernych.

millenium_663.jpg
Obchody Millenium Chrztu Polski na Jasnej Górze

Stabilizacja stosunków pomiędzy Kościołem a państwem okazała się chwilowa. Antykościelna nagonka władz komunistycznych była wymierzona szczególnie w osobę prymasa Wyszyńskiego i przybrała na sile wraz ze zbliżaniem się do 1966 roku. Wtedy to Kościół planował przeprowadzić obchody tysiąclecia chrztu Polski, a władza postanowiła zorganizować konkurencyjne święto tysiąclecia państwa polskiego.

Prymas i Solidarność

Prymas Stefan Wyszyński był powszechnie uważany przez Polaków za największy autorytet moralny. Nic dziwnego, że z prośbą o pomoc zwracali się do niego działacze opozycyjni wobec władzy komunistycznej.

Posłuchaj
22:26 PR24_mp3 2021_05_30-19-05-47.mp3 – Wydaje się, że kard. Stefan Wyszyński patrzył na wybuch Solidarności z ogromnymi nadziejami. Widział w niej szansę na powrót do normalności. Dla niego komunizm był rzeczywistością nienormalną – mówił prof. Paweł Skibiński w audycji Filipa Memchesa z cyklu "Życie z duszą czy bez". (PR, 30.05.2021)

Kardynał uważał jednak, że jest odpowiedzialny za naród. W momencie wybuchu strajków latem 1980 roku poparł postulaty protestujących, ale jednocześnie prosił o rozwagę. Obawiał się, że eskalacja konfliktu pomiędzy strajkującymi a władzą może doprowadzić do tragicznej w skutkach interwencji Związku Sowieckiego.

Prymas Wyszyński 1200.jpg
Polacy żegnają Prymasa Tysiąclecia. Pogrzeb Stefana Wyszyńskiego

Prymas po zalegalizowaniu Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" doradzał przywódcom ruchu. Apelował o stosowanie się do katolickiej nauki społecznej i samokształcenie. Wciąż jednak przestrzegał przed idącymi zbyt daleko postulatami politycznymi.

W tym przełomowym dla Polski okresie dobiegło kresu życie prymasa, u którego w marcu 1981 roku został zdiagnozowany nowotwór złośliwy. Choroba przybierała na sile, ale kardynał Wyszyński starał się pozostać aktywny, dopóki tylko mógł. Zmarł 28 maja 1981 roku.

sa/bs

Czytaj także

Wybaczamy i prosimy o wybaczenie. 55. rocznica listu biskupów

Ostatnia aktualizacja: 18.11.2020 06:10
List biskupów polskich do biskupów niemieckich wywołał wściekłość Władysława Gomułki i był powodem bezprecedensowych ataków komunistów na Kościół.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Prymas Stefan Wyszyński zwolniony z komunistycznego aresztu

Ostatnia aktualizacja: 26.10.2020 05:50
Po trzech latach więzienia komuniści zdecydowali się na uwolnienie prymasa Stefana Wyszyńskiego. 26 października 1956 roku kardynał wrócił do Warszawy z ostatniego miejsca internowania w Komańczy.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Prof. Paweł Skibiński: prymas Wyszyński wierzył, że przemiana moralna obali komunizm

Ostatnia aktualizacja: 25.12.2019 20:10
- Stefan Wyszyński wierzył, że gdy nastąpi przemiana moralna, to ludzie nie będą uczestniczyć w czymś tak absurdalnym i niegodziwym jak komunizm - powiedział prof. Paweł Skibiński, historyk i specjalista od dziejów Kościoła.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Gorący maj 1981 roku

Ostatnia aktualizacja: 13.05.2020 07:00
W ciągu dwóch tygodni maja 1981 roku polski Kościół mógł stracić dwóch swoich duszpasterzy: kardynała Stefana Wyszyńskiego i papieża Jana Pawła II.
rozwiń zwiń