X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Stado golasów na stadionie. Tak wyglądały starożytne igrzyska olimpijskie

Ostatnia aktualizacja: 23.07.2021 05:55
Panhelleńskie zawody sportowe były ucieleśnieniem antycznej idei harmonii piękna i dobra, ale były też areną brutalnej, niejednokrotnie krwawej,  rywalizacji. Stawka była bowiem niezwykle wysoka. 
Pankration - brutalne połączenie zapasów i boksu - był jedną z dyscyplin olimpijskich.
Pankration - brutalne połączenie zapasów i boksu - był jedną z dyscyplin olimpijskich. Foto: Forum

Początki greckich igrzysk sportowych giną w mrokach dziejów. Mityczna geneza każe łączyć je z zawodami zorganizowanymi przez Zeusa dla uczczenia zwycięstwa nad własnym ojcem Kronosem. Mity opiewają też początki najważniejszych zawodów odbywających się w sanktuarium Zeusa w Olimpii na Peloponezie. Religia Greków nie była skodyfikowana, dlatego o początkach zmagań olimpijskich opowiada kilka mitów. Jeden z nich mówi o Heraklesie, jednym z siedmiu braci-opiekunów Zeusa (nie mylić z herosem i synem władcy bogów), który wezwał swoich braci do rywalizacji w biegach, a po turnieju udekorował zwycięzcę gałązką oliwną.

Inny mit łączy igrzyska olimpijskie z postacią Pelopsa, syna Tantala. Pelops zakochał się w Hippodamei, córce króla Ojnomaosa.

- Miał dostać ją za żonę, pod warunkiem, że wygra z jej ojcem w wyścigu rydwanów. Szanse miał niewielkie (Ojnomaos posiadał niezwykłe konie, podarowane mu przez Aresa), w związku z czym przekupił woźnicę Mertylosa, który zamienił sworznie w kołach rydwanu rywala Pelopsa ze spiżowych na woskowe. Koła się rozgrzały, wosk roztopił – wyjaśniała filolog klasyczna Iwona Żółtowska, gość audycji Hanny Marii Gizy z cyklu "Klub ludzi ciekawych wszystkiego". 


Posłuchaj
50:37 KLCW - olimpiada.mp3 Historia igrzysk olimpijskich - audycja Hanny Marii Gizy z cyklu "Klub ludzi ciekawych wszystkiego". (PR, 16.08.2008)

 

Król wypadł z rydwanu i zginął na miejscu, a jego miejsce zajął Pelops. Igrzyska miały być pamiątką tego wydarzenia.

Najważniejsze wydarzenie starożytnej Grecji

Najprawdopodobniej igrzyska wywodziły się z uroczystości religijnych. Możliwe, że ich geneza wiązała się z uroczystościami pogrzebowymi – w "Iliadzie" Achilles organizuje igrzyska sportowe na cześć swojego poległego przyjaciela Patroklosa. Z czasem zawody sportowe stały się dla Greków najdoskonalszą realizacją idei kalokagatii, czyli harmonijnego połączenia dobra z pięknem.

- Właściwie każda mieścina organizowała igrzyska, bo Grecy uwielbiali sport. Wśród najistotniejszych należy wymienić igrzyska nemejskie, istryjskie i panatenajskie. Ale to igrzyska w Olimpii były uznawane przez wszystkich Greków za najważniejsze – mówił prof. Aleksander Krawczuk w rozmowie z Elżbietą Kollat w audycji "Czas olimpiad". 


Posłuchaj
17:08 Krawczuk - olimpiada.mp3 Początki igrzysk olimpijskich w rozmowie z Elżbietą Kollat przybliża prof. Aleksander Krawczuk. Fragment audycji Krzysztofa Michalskiego z cyklu "Wieczór muzyki i myśli". (PR, brak daty)

 

Igrzyska były tak istotne dla panhelleńskiej społeczności, że to pierwsze odnotowane zawody, w 776 r. p.n.e., stały się punktem początkowym rachuby czasu starożytnych Greków, a najważniejsze wydarzenia datowano posługując się czteroletnimi interwałami pomiędzy igrzyskami – te odstępy nazywano olimpiadą.


Romantyczna wizja sanktuarium w Olimpii. Fot. Forum
Romantyczna wizja sanktuarium w Olimpii. Fot. Forum

(Nie)tylko dla Greków

- Uczestnikami igrzysk mogli być tylko mężczyźni, Grecy, cieszący się wolnością osobistą. Zapisy na igrzyska rozpoczynały się na miesiąc przed ich startem. Były ku temu dwa powody. Pierwszy dotyczył tego, że atleci przez kolejny miesiąc ćwiczyli pod okiem trenerów, co miało odsiać najsłabszych zawodników. Drugim powodem było to, że organizatorzy dawali sobie w ten sposób czas na sprawdzenie tożsamości zawodnika – wyjaśniała Iwona Żółtowska.


Posłuchaj
60:00 KLCW - olimpiada 2.mp3 Audycja Hanny Marii Gizy z cyklu "Sezon na Dwójkę" poświęcona antycznym igrzyskom olimpijskim. (PR, 24.08.2004)

 

- Nawet w późniejszych latach, gdy Grecja znajdowała się w zależności politycznej od innych państw, niechętnie dopuszczano przedstawicieli obcych nacji do igrzysk. Dotyczyło to nawet bliskich pod względem kulturowym i językowym Macedończyków - dodawał prof. Aleksander Krawczuk.

Nie każdemu Grecy mogli odmówić wzięcia udziału w zawodach. Olimpijczykiem był hegemon Hellady i macedoński król Filip II. W wielu igrzyskach na terenie całego kraju występował rzymski cesarz Neron (zdobył ponoć 1800 wieńców, co dobitnie świadczy o tym, że nie stosowano wobec niego zasad fair play). 

Same igrzyska trwały zaledwie pięć dni. Rozpoczynały się od uroczystości religijnych ku czci Zeusa i jego małżonki Hery. Na ich czas wygaszano konflikty w regionie (ten "pokój boży" przyjął nazwę ekechejria), choć nie zawsze się to udawało. W czasie igrzysk toczyły się m.in. walki wojny peloponeskiej.

- Od samego początku igrzyska sportowe wiążą się ze świętem religijnym. Wysnuwa się nawet hipotezę, że geneza krótkiego biegu, biegu na stadion, jest taka, że młodzi ludzie stali w pewnej odległości od ołtarza i ten, który dobiegł pierwszy zapalał drwa przy ołtarzu i to była najważniejsza nagroda. We wszystkich najważniejszych centrach sportowych znajdowały się zarazem świątynie – wskazywała Iwona Żółtowska.

Szlachetna atletyka i starożytne MMA

To właśnie biegi były najstarszą dyscypliną olimpijską. Z czasem wprowadzono biegi na różnych dystansach i w różnych odmianach (w tym bieg hoplitów w pełnym rynsztunku).

- Bieg na dystansie jednego stadionu (192,8 m – okrążenie wokół bieżni stadionu) był o tyle istotny, że imieniem jego zwycięzcy nazywano całe igrzyska – mówiła Iwona Żołtowska. - Pod tym względem najważniejszy był bieg krótki. Ale publiczność przeżywała największe emocje podczas zawodów w pięcioboju.

Na pięciobój składały się – poza biegiem – także rzut dyskiem i oszczepem, skok w dal oraz zapasy. Te ostatnie wyewoluowały później w kilka odmian. Obok zapasów klasycznych, ścierano się także w boksie i pankrationie – brutalnym połączeniu boksu i zapasów, porównywalnym w swojej brutalności do dzisiejszego MMA.

- Najwięcej działo się podczas zawodów rydwanów. Znamy opis takiego wyścigu, w którym spośród 40 zaprzęgów tylko jednemu udało się dotrzeć w stanie nienaruszonym do mety – wyjaśniała Iwona Żółtowska.

Zawody w powożeniu odbywały się w dwóch kategoriach: rydwanów dwukonnych i czterokonnych. Po nich odbywały się jeszcze mistrzostwa w jeździe konnej.


Wyścigi rydwanów podczas igrzysk olimpijskich. Fot.: Forum
Wyścigi rydwanów podczas igrzysk olimpijskich. Fot.: Forum

Goło i wesoło

We wszystkich konkurencjach startowano nago. Wyjątek stanowiło powożenie rydwanami i odbywające się w pełnym uzbrojeniu biegi hoplitów.

- Początkowo zawodnicy występowali w przepaskach, ale w roku 520 r. p.n.e. Osipos z Megary zgubił taką opaskę, a że wygrał, uznano, że to właśnie brak odzienia dał mu zwycięstwo. Odtąd występowano nago - dodawała Maria Rotkiewicz, historyczka sportu. 

Kobiety nie miały wstępu na igrzyska. Wyjątek stanowiła kapłanka Demeter. Mimo to kobieta mogła zostać zwyciężczynią męskich zawodów. Stać się tak mogło w przypadku konkurencji hippicznych. Jeśli kobieta była właścicielką stajni zwycięskiego konia, to ona była uznawana za zwyciężczynię.

Zwycięzca bierze wszystko  

Na starożytnych igrzyskach olimpijskich nie było podium. Liczył się tylko zwycięzca. To jemu należała się sława i apanaże. Ostatniego dnia igrzysk był dekorowany wieńcem z gałązek oliwnych. Posiadał też prawo do wystawienia sobie pomnika w gaju Zeusa.

Zwycięzca stawał się lokalnym celebrytą swojego polis. Jego powrotowi do miasta towarzyszył specjalny ceremoniał: wprowadzano go przez przygotowany uprzednio wyłom w murach. Mistrzowie olimpijscy byli suto wynagradzani ekwiwalentem pieniężnym, który pozwalał na zakup wioski.

Z drugiej strony publiczność lubowała się w wyszydzaniu przegranych. Jeszcze gorszy los spotykał oszustów. Nie dość, że przyłapanego na kancie zawodnika czekała chłosta, to musiał on jeszcze z własnych pieniędzy sfinansować wystawienie pomnika swojej hańby,  który ustawiano przed stadionem.

Igrzyska herejskie

W podobnym odstępie czasu, co igrzyska olimpijskie, czyli co cztery lata i w tym samym miejscu, odbywały się żeńskie igrzyska – heraje. Kobiety występowały w trzech kategoriach wiekowych, brały udział w jednej konkurencji – biegu na ok. 160 metrów (2/3 stadionu). Nie była to jedyna różnica między zawodami męskimi i żeńskimi.

- Kobiety nie mogły startować w zawodach nago. Były ubrane w peplos (rodzaj długiej szaty) z odsłoniętą prawą piersią (był to rodzaj kontroli płci, chodziło o to, żeby wśród uczestniczek nie znalazł się jakiś młodzieniec) lub w krótki chiton (rodzaj koszuli z krótkim rękawem), do połowy uda – wyjaśniała dr Maria Rotkiewicz w audycji Hanny Marii Gizy. 


Pierre de Coubertin 1200.jpg
Pierre de Coubertin - ojciec nowożytnego ruchu olimpijskiego

Koniec starożytnych igrzysk

Ostatnie igrzyska olimpijskie w starożytności zorganizowane zostały w 383 r. n.e. Kres starożytnym zawodom przyniósł dopiero cesarz Teodozjusz I Wielki, zakazując ich organizacji, jako przejawom pogaństwa. Dzieła zniszczenia dopełnili Wizygoci, którzy zniszczyli obiekty olimpijskie podczas najazdu na Helladę.

- Nie wszędzie zaniknęła idea igrzysk. Zawody organizowano w Antiochii (Azja Mniejsza) do VI w. n.e.  – wskazywał prof. Aleksander Krawczuk.

Na odnowę idei olimpijskiej czekać trzeba było czternaście stuleci. Francuski historyk i pedagog Pierre de Coubertin pod koniec XIX wieku wskrzesił igrzyska, które trwają do dziś.

bm

***

Polskie Radio - Oficjalny Nadawca Radiowy Igrzysk Olimpijskich Tokio 2020 - przekaże 120 godzin transmisji, relacji i serwisów z Japonii. Dodatkowo portal PolskieRadio24.pl specjalnie na to wielkie święto sportu przygotował specjalny serwis.

>>>SERWIS SPECJALNY - TOKIO 2020<<<

Czytaj także

Heinrich Schliemann - odkrywca Troi

Ostatnia aktualizacja: 26.12.2020 05:45
Odkrywca Troi opierał się w poszukiwaniach na dziele Homera, sam jednak, często z literacką fantazją, koloryzował swoje odkrycia. I bez tego jednak jego życie i dorobek są dowodem na to, że nie należy rezygnować z młodzieńczych marzeń.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Bitwa pod Maratonem – zderzenie cywilizacji

Ostatnia aktualizacja: 12.09.2021 05:29
- Persowie wpadli w pułapkę, w jaką wpadły wszystkie późniejsze imperia: imperium nie może mieć granic. Władca, który tytułuje się królem królów, musi zapanować nad całym światem – mówił dr Jacek Rzepka w audycji Hanny Marii Gizy z cyklu "Klub ludzi ciekawych wszystkiego".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jesse Owens - szybszy od propagandy

Ostatnia aktualizacja: 12.09.2021 05:28
Igrzyska olimpijskie w stolicy III Rzeszy miały być tryumfem koncepcji wyższości rasy aryjskiej. Rasistowską propagandę nazistów ośmieszył czarnoskóry Amerykanin, czterokrotny zdobywca złotego medalu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Igrzyska Olimpijskie w Chamonix - pierwsza olimpiada zimowa

Ostatnia aktualizacja: 05.02.2019 09:00
5 lutego 1924 roku we francuskim Chamonix zakończyły się I Zimowe Igrzyska Olimpijskie. Były to pierwsze w historii olimpijskie igrzyska zimowe i pierwsze, na których polscy sportowcy wystąpili pod flagą narodową.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Józef Baran-Bilewski - złoty medalista, ofiara Katynia

Ostatnia aktualizacja: 04.03.2021 05:55
Choć był zawodowym żołnierzem, jego największą pasją był sport. Stał za olimpijskimi sukcesami Janusza Kusocińskiego i Stanisławy Walasiewicz. W okresie II RP działał na rzecz rozwoju kultury sportowej. Został zamordowany w Katyniu w 1940 roku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Witold Woyda - niepokonany szermierz

Ostatnia aktualizacja: 05.05.2021 05:45
Jego kariera była pasmem sukcesów. Do pełnej kolekcji brakowało mu tylko olimpijskiego złota. Podczas Igrzysk Olimpijskich w Monachium odniósł największy sukces w historii polskiej szermierki - dwukrotnie znalazł się na najwyższym stopniu podium.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Antyczne posągi i greckie stroje, czyli życie Piotra Bieńkowskiego

Ostatnia aktualizacja: 28.04.2021 05:40
Piotr Ignacy Łada Bieńkowski urodził się 28 kwietnia 1865 roku w Romanówce pod Brodami. Jest uznawany za jednego z ojców "polskiej szkoły archeologicznej". To dzięki niemu powstał zakład archeologii klasycznej na Uniwersytecie Jagiellońskim. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Polska badaczka zidentyfikowała nieznane rodzaje starożytnych greckich tekstyliów

Ostatnia aktualizacja: 15.07.2021 05:45
Dzięki analizie odcisków pieczętnych z Grecji epoki brązu dr hab. Agata Ulanowska z Uniwersytetu Warszawskiego zidentyfikowała wiele nieznanych dotąd rodzajów tekstyliów. Według badaczki jej odkrycie wielokrotnie zwiększa wiedzę na temat między innymi tkanin, wyrobów z wikliny i sznurków.
rozwiń zwiń