X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Juliusz Cezar - człowiek, który pogrzebał republikę rzymską

Ostatnia aktualizacja: 12.07.2021 05:55
Republika sama wyhodowała człowieka, który położył jej kres. Cezar był zarówno produktem, jak i konsekwencją swoich czasów. Tylko przywiązanie do uświęconej tradycji dodało odwagi spiskowcom, którzy odebrali mu życie. Ale był to już łabędzi śpiew ustroju republikańskiego.
Juliusz Cezar na tle senatu rzymskiego.
Juliusz Cezar na tle senatu rzymskiego. Foto: Polskie Radio/ grafika na podstawie fresku Cesare Maccariego (Wikimedia Commons/dp) i obrazu Louisa Lagrenée (Muzeum Narodowe w Warszawie/dp)

Cezar urodził się 12 lipca 100 r. p.n.e. W chwili jego przyjścia na świat, rzymska republika przeżywała okres gwałtownego wzrostu znaczenia na arenie międzynarodowej po zwycięstwie nad Kartaginą, swoim głównym rywalem w basenie Morza Śródziemnego, w 146 roku p.n.e. Rozrostowi państwa i szybkiemu bogaceniu się stanów uprzywilejowanych towarzyszył jednak rozkład tradycyjnych, republikańskich, form życia politycznego.

Rzym shutterstock_ 1200.jpg
Czy Romulus i Remus założyli Rzym?

- Zaczęli Rzymianie zapominać o wzniosłych hasłach. Zaczęli walczyć o wysokie urzędy nie przebierając w środkach. Urzędnicy, kierowani chęcią wzbogacania się, dopuszczali się nadużyć, zwłaszcza na prowincjach. Kandydaci na urzędy starali się pozyskać poparcie ludu przez rozdawnictwo i urządzanie igrzysk, kariera zależała często od znajomości i poparcia potężnych przyjaciół. W życiu politycznym następował rozkład - wyjaśniała filolog klasyczna Lidia Winniczuk w audycji Marzanny de Latour i Elizy Bojarskiej pt. "Rzym - w okresie przełomu między republiką a cesarstwem. Rzym Republiki i Cezarów". - W życiu prywatnym rozrzutność, tak obca dotąd Rzymianom, stała się zjawiskiem powszechnym, a jej następstwem było zadłużenie. Zdrady małżeńskie i rozwody doprowadziły do rozkładu życia rodzinnego. 


Posłuchaj
13:48 Rzym - RTSSDP.mp3 Rzym w okresie upadku Republiki. Audycja Marzanny de Latour i Elizy Bojarskiej.

 

Faktycznie, o kondycji republiki najlepiej świadczyły lata, w których Cezar debiutował na politycznych salonach. Było to w czasach dyktatury Lucjusza Korneliusza Sulli, który jawnie rządził jako despota.

- Wszyscy politycy czasów skraju republiki byli ludźmi oszalałymi, pragnącymi sprawować władzę, walczącymi o pierwszeństwo. Cezar wzrastał w tej atmosferze i była ona dla niego naturalna – podkreślała prof. Ewa Wipszycka w audycji Hanny Marii Gizy z cyklu "Klub ludzi ciekawych wszystkiego".  


Posłuchaj
27:02 Juliusz Cezar KLCW.mp3 Sylwetka Juliusza Cezara - audycja Hanny Marii Gizy z cyklu "Klub ludzi ciekawych wszystkiego". (PR, 15.07.2006)

 

Triumwirat

- Od wczesnej młodości wykazywał chęć odznaczenia się, co w jego rodzinie nie było wcale nadzwyczajne. Juliusze sięgali po najwyższą władzę konsularną, choć nie garnęli się specjalnie do władzy. Sam Cezar pisał o swoim rodzie, że ma on krew królów po kądzieli i krew bogów po mieczu, a zatem miał świadomość swojej wielkości - wskazywała prof. Ewa Wipszycka.   

Ambitny polityk wiedział, że nic nie przynosi takich zysków, nie rozpala wyobraźni ludu i nie pozwala zaskarbić poparcia żołnierzy, jak sukcesy militarne. Cezar miał smykałkę do wojaczki, czego dał dowód walcząc z Mitrydatesem VI w Bitynii i pacyfikując plemiona iberyjskie w Hiszpanii.

Popularność i znaczenie Cezara wzrosły na tyle, że nie mógł być on pominięty w jakichkolwiek kalkulacjach politycznych. W 60 roku p.n.e. Cezar zawarł tajne porozumienie z dwoma konsulami – Gnejuszem Pompejuszem i Markiem Krassusem. Cezar miał za sobą wojsko i, jako lider stronnictwa popularów, poparcie plebsu, Pompejusz zaplecze polityczne w postaci poparcia konserwatywnego ugrupowania optymatów, a Krassus pieniądze. Razem zaczęli sprawować faktyczną władzę w Rzymie. Triumwirat wyznaczał kres znaczeniu tradycyjnych instytucji republikańskich.

rzym_ok.jpg.jpg
Alea iacta est, czyli kości zostały rzucone

Kości zostały rzucone

Praktyka wzmacniania swojej pozycji poprzez czerpanie zysków (nie tylko materialnych) z podbojów w pełni objawiła się w przypadku Cezara w Galii. Na mocy porozumień triumwirów, Cezar objął namiestnictwo w trzech prowincjach: Galii Przedalpejskiej (ob. północna część Włoch), Ilirii (ob. bałkańskie wybrzeże Adriatyku) i Galii Narbońskiej (dzisiejsza Langwedocja i Prowansja na południu Francji). Była to znakomita pozycja do wyruszenia na kolejną wyprawę. Celem Cezara stało się podbicie całej Galii. W ciągu trwających siedem lat wojen udało mu się podporządkować całą dzisiejszą Francję i Belgię.

W czasie podboju doszło do wydarzenia, które podziałało jak katalizator na Cezara. W bitwie z Partami w 53 r. p.n.e. poległ Krassus. To oznaczało koniec triumwiratu – dwóch najpotężniejszych ludzi Rzymu czekała rywalizacja o władzę. Początkowo przewagę miał Pompejusz, który był w Rzymie i posiadał poparcie najpotężniejszych rodów. Ale Cezar nie miał zamiaru rezygnować z konfrontacji. Po uśmierzeniu galijskiego buntu Wercyngetoryksa, miał zamiar wrócić do Rzymu i zająć urząd konsula. Uniemożliwiły mu to reformy Pompejusza, dotyczące obowiązkowej przerwy między sprawowaniem namiestnictwa i konsulatu oraz nakazujące Cezarowi rozpuścić legiony walczące w Galii. W praktyce oznaczać miało to kapitulację Cezara.

Wercyngetoryks 663.jpg
Wercyngetoryks – honor Galów

10 stycznia 49 r. p.n.e. Juliusz Cezar przekroczył Rubikon – rzekę na granicy Italii z Galią Przedalpejską. Przekroczył ją wraz ze swoją armią, co było równoznaczne z wybuchem wojny domowej. Rok później Cezar pokonał Pompejusza w bitwie pod Farsalos. Niegdysiejszy współwładca Rzymu musiał uciekać do Egiptu, gdzie padł ofiarą skrytobójstwa dokonanego na polecenie króla Ptolemeusza XIII. Władca zabiegał o poparcie Rzymu w wojnie domowej, którą prowadził przeciwko swojej siostrze Kleopatrze. Zgładzenie Pompejusza niewiele mu dało. Cezar wziął stronę Kleopatry, z którą połączyła go nie tylko polityka, ale też uczucie. Owocem ich związku był syn Cezarion.

O krok za daleko

Po zwycięstwie nad Pompejuszem, Cezar stał się praktycznie jednowładcą Rzymu. Klęska lidera osłabiła stronnictwo optymatów i początkowo władza Cezara była niepodważalna. Dyktator przeprowadził szereg reform, które usprawniały działanie aparatu państwowego, ale też wzmacniały jego pozycję i uderzały w jego przeciwników politycznych. Do najważniejszych należały reformy dotyczące umorzenia długów (co odbiło się na najbogatszych, którzy udzielali pożyczek) i poszerzenie liczby senatorów.

- W czasie, gdy Cezar został już jednowładcą, rozszerzył liczebność senatu o przedstawicieli rodów galijskich. Anegdota mówi, że największym wówczas przejawem rzymskiego patriotyzmu było niewskazanie drogi do kurii (miejsca obrad) nowemu senatorowi, często przedstawicielowi długowłosych Gallów - wskazywała w audycji Hanny Marii Gizy filolog klasyczna Iwona Żółtowska. 

smierc cezara 1200.jpg
Juliusz Cezar zginął z rąk przyjaciela

Jawna pogarda, którą Cezar darzył skostniałe instytucje republiki, zaczęła ściągać na niego podejrzenia – podsycane przez przedstawicieli możnych rodów oraz tych, którzy od jednowładcy doświadczyli krzywd – że dyktator będzie gotów sięgnąć po władzę królewską. Kroplą, która przelała czarę goryczy zdaje się jego związek z egipską królową Kleopatrą. Po Rzymie zaczęły krążyć plotki, że Cezar zamierza zasiąść na tronie, a nawet przenieść stolicę do Aleksandrii.

- Lud rzymski dawał sobą manipulować i się przekupywać, ale jednocześnie posiadał poczucie "zbiorowej godności", ma poczucie panowania nad światem. W momencie, w którym pojawia się jakaś zagraniczna królowa i narasta zagrożenie, że te wszystkie przywileje, które Rzymianie posiadają zostaną przeniesione gdzieś do dalekiej Aleksandrii, ludność zaczyna bronić swoich przywilejów – dodawała Iwona Żołtowska. 

Spiskowcy, wśród których znaleźli się wyłącznie przedstawiciele rodów senatorskich, zamordowali Cezara 15 marca 44 roku p.n.e. Republika znów pogrążyła się w wojnie domowej, z której zwycięsko wyszedł wnuk siostry dyktatora i jego dziedzic – Oktawian. Ten zachował więcej rozwagi niż Cezar i swoje jednowładztwo maskował republikańską retoryką. Ale państwo rzymskie zmieniło się już nieodwracalnie, a imię Cezara stało się z czasem oficjalnym tytułem władcy imperium.

bm

Czytaj także

Czy Romulus i Remus założyli Rzym?

Ostatnia aktualizacja: 21.04.2021 05:50
Według legendy ich ojcem był Mars, matką - kapłanka Westy, skazana na celibat. Za złamanie zakazu zakopano ją żywcem. Oni mieli zostać utopieni w rzece. Tak zaczyna się historia Romulusa i Remusa, o których legenda głosi, że dali początek Rzymowi.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Neron. Tyran i despota o duszy artysty

Ostatnia aktualizacja: 09.06.2021 05:30
"Kazał zabić matkę, pozbawił życia żonę, oskarżany jest o podpalenie Rzymu i prześladowanie chrześcijan" - taki obraz Nerona nakreślił w "Żywotach cezarów" rzymski kronikarz Swetoniusz.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Alea iacta est, czyli kości zostały rzucone

Ostatnia aktualizacja: 10.01.2021 05:35
Słowa te, zapisane przez Swetoniusza, miał wypowiedzieć Juliusz Cezar ponad dwa tysiące lat temu, gdy 10 stycznia 49 p.n.e. na czele swojej armii przekroczył rzekę Rubikon, rozpoczynając wojnę domową w republice rzymskiej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Śmierć Brutusa – republika we krwi

Ostatnia aktualizacja: 23.10.2020 05:30
Zdrajca czy człowiek, który w imię wyznawanych przez siebie wartości potrafił poświęcić przyjaźń? Historia surowo oceniła tę postać. Czy słusznie?
rozwiń zwiń

Czytaj także

Dioklecjan - reformator i prześladowca

Ostatnia aktualizacja: 22.12.2020 05:40
- Jego wielkość można mierzyć umiejętnością narzucenia swojego przewodnictwa - mówiła o Dioklecjanie prof. Ewa Wipszycka-Bravo. - Cesarz stanowić powinien wzór dla polityków: zrobił, co było w jego mocy dla uzdrowienia sytuacji w państwie, po czym odsunął się od życia publicznego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Hadrian – (prawie) cesarz pokoju

Ostatnia aktualizacja: 10.07.2021 05:40
- Jest to rzecz niesłychana na owe czasy, Hadrian oddał ziemie, które zdobył jego poprzednik, bo rozumiał, że zbyt duże rozciągnięcie granic jest niebezpieczne dla Imperium - mówił Jerzy Kaczyński, filolog i popularyzator antyku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Klaudiusz – został cesarzem mimo woli?

Ostatnia aktualizacja: 01.08.2018 06:00
Pretorianie, którzy przybyli, by – jako jedynego dorosłego w owym czasie przedstawiciela dynastii – obwołać go cesarzem, zastali Klaudiusza schowanego za kotarą. Mógł to być autentyczny strach przed przejęciem władzy lub kolejny element gry pozorów.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Upadek Cesarstwa Rzymskiego - dzień w którym wydarzyło się wszystko i nic

Ostatnia aktualizacja: 04.09.2020 05:50
Prawo, pieniądz i niezwyciężona armia, drogi, akwedukty, sztuka i nauki zdawały się być światłem dla błądzącej w mroku barbarzyństwa reszty świata. Majestat Imperium Romanum - najpotężniejsze państwo antyku miało trwać wiecznie. Stało się jednak inaczej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wercyngetoryks – honor Galów

Ostatnia aktualizacja: 26.09.2018 06:09
Wojowniczy wódz rzucił wyzwanie Juliuszowi Cezarowi. Przegrał, ale zachował honor oddając swoją wolność i życie w zamian za ocalenie swojego ludu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Justynian Wielki – przywrócić blask Cesarstwu

Ostatnia aktualizacja: 13.11.2020 05:40
Zdobycie na nowo całego Zachodu, jedność religijna, kodyfikacja praw, reforma moralności, roboty publiczne, sztuka i literatura – wszystkie te elementy składały się na program, który Justynian starał się realizować przez cały okres swego panowania.
rozwiń zwiń