X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Tylman z Gameren przy okazji budowania barokowej Polski stworzył Łazienki Królewskie

Ostatnia aktualizacja: 03.07.2021 05:35
389 lat temu, 3 lipca 1632 roku, urodził się w Utrechcie jeden z najwybitniejszych architektów budujących barokową Polskę, Tylman z Gameren, czasem po polsku zwany Tylman Gamerski. W ciągu 84 lat życia stworzył chyba najwięcej do tej pory istniejących zabytków architektonicznych w Polsce, zabytków, z którymi wielu z nas obcuje na co dzień i mijając je mimochodem, nie wiemy, że to jego dzieło.
Autoportret Tylmana Gamerskiego, holenderskiego architekta
Autoportret Tylmana Gamerskiego, holenderskiego architektaFoto: Wikipedia/domena publiczna

Pałace i Łazienki

Zajrzyjmy do Warszawy wymieniając kilka z jego sztandarowych prac na pierwszy plan wybijają się Pałac Krasińskich, Kościół Sakramentek czy Pałac Ostrogskich, najpowszechniej zapamiętanym zabytkiem - "żyjącym do dzisiaj" - jest pierwsza polska arkadia, stworzona na zamówienie właściciela Ujazdowa Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, Łazienka zwana obecnie Łazienkami Królewskimi.


Posłuchaj
53:16 łazienki królewskie___719_08_ii.mp3 Łazienki Królewskie - powstanie tego kompleksu pałacowo-ogrodowego. Audycja Hanny Marii Gizy z cyklu "Klub ludzi ciekawych wszystkiego" (Dwójka, 11.10.2008 r.)

 

Trudno nie znać dzieł tego architekta, bo w samej Warszawie znajdujemy ich wiele - Kościoły Bernardynów, Przemienienia Pańskiego czy Świętej Trójcy, Pałace Czapskich, Paca-Radziwiłłów, Pod Czterema Wiatrami czy Brühla, a do tego nieistniejący już Pałac Marywil. Nie tylko stolica Polski może cieszyć się jego dziełami - trzeba przyznać, że najwięcej stawiał pałaców i kościołów. Mowa tu o miastach od Białegostoku i Gdańska, przez Łowicz, Łańcut, Puławy, Węgrów aż po Kraków i Rzeszów. W wielu miejscach uczestniczył także w projektowaniu okładów urbanistycznych posiadłości ziemskich, założeń kalwaryjskich czy fortyfikacji obronnych. Wiele z nich ma swoisty rys barokowy wzorujący się na tradycjach architektury północnych Włoch.

Pałac Bruhla - szkic architekta Tylmana Z Gameren. Źr. Wikipedia/domena publiczna
Pałac Bruhla - szkic architekta Tylmana Z Gameren. Źr. Wikipedia/domena publiczna

Arkadia dla Lubomirskich

Obecnie najpowszechniej zwiedzanym zabytkiem tego architekta są Łazienki Królewskie w Warszawie. Będąc architektem nader często tworzącym dla rodu Lubomirskich, nie mógł odmówić prośbie słynnego magnata i poety Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, aby nieopodal Zamku Ujazdowskiego zaprojektował mu prawdziwą Arkadię wypoczynkową, z wykorzystaniem założeń wodnych, stąd Pawilon Łaźni, od którego pochodzi nazwa, rozbudowany i przebudowany później w Pałac Na Wyspie. Tylman zaprojektował także pierwszy układ parkowy i istniejący po dziś dzień Ermitaż. Nie znam nikogo, kto nie słyszałby w Polsce o Łazienkach Królewskich.

Łazienka k. Ujazdowa dla Stanisława Herakliusza Lubomirskiego zaprojektowana przez Tylamna z Gameren. Obraz pędzla Bernardo Bellotto z 1776 roku. Źr. Wikipedia/domena publiczna Łazienka k. Ujazdowa dla Stanisława Herakliusza Lubomirskiego zaprojektowana przez Tylamna z Gameren. Obraz pędzla Bernardo Bellotto z 1776 roku. Źr. Wikipedia/domena publiczna

Z tych słynnych zabytków rozsianych w całym kraju należy wskazać Pałace Lubomirskich w Dąbrowie Tarnowskiej, Lubartowie czy w Rzeszowie, Branickich w Białymstoku, W Puławach, w Otwocku Wielkim, w Nieborowie, Ostrogskich zwany później Pałacem Lubomirskich, gdzie obecnie znajduje się Wydział Politologii UMCS w Lublinie, Pałac Czartoryskich w Lublinie, a także rekonstrukcje i projekty Dworu w Oborach i Zamku w Rzeszowie. Zabudowania kościelne, oprócz wymienionych warszawskich należy wskazać także Kościoły św. Anny w Krakowie, św. Krzyża w Rzeszowie, św. Trójcy w Radomiu, św. Antoniego z Padwy i św. Piotra z Alkantary w Węgrowie oraz tamże też Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, św. Stanisława w Starochęcinach, a także Kaplica Królewska w Gdańsku.

Projekt Kościoła Kapucynów w Warszawie autorstwa Tylmana z Gameron. Żr. Wikipedia/domena publiczna Projekt Kościoła Kapucynów w Warszawie autorstwa Tylmana z Gameron. Żr. Wikipedia/domena publiczna

Góra Kalwaria - projekt na planie krzyża

Tylman Gamerski, upamiętniony także ulicą w Śródmieściu Warszawy, prostopadła do ulicy Senatorskiej, zasłynął także artystycznymi rzeźbami i założeniami ołtarzowymi, a także rekonstrukcjami... tu wymienić można nagrobek Zofii z Opalińskich Lubomirskiej w kościele w Końskowoli, zabudowania Okopy Świętej Trójcy, o których pisaliśmy w marcu 2020 roku, ołtarz św. Felicyssymy i Genowefy w kościele Św. Krzyża w Warszawie, fortyfikacje zamku w Łańcucie, seminarium duchowne w Łowiczu, przebudowę zamku w Zawieprzycach, fasadę Collegium Ressoviense w Rzeszowie, przebudowę zamku w Baranowie Sandomierskim czy zamku w Janowcu.

Jednym z ciekawszych projektów tego wybitnego twórcy był projekt urbanistyczny z 1670 roku, na planie krzyża łacińskiego, wytyczonego na podstawie średniowiecznych planów Jerozolimy, odpustowego miasta na Mazowszu, położonego pod Warszawą - Góra Kalwaria.

Gwiazda dojrzałego baroku

Konrad Pyzel, na stronach Pasażu Wiedzy Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, w artykule "Polski kardynał, holenderski architekt, warmiński rzeźbiarz i francuska sztuka", niezwykle obrazowo opisuje także dzieło Tylmana z Gameren. Czytamy tam: "Doborowe towarzystwo spotkało się przy wznoszeniu ołtarza św. Felicissimy w warszawskim kościele Św. Krzyża. Fundator, prymas Michał Stefan Radziejowski, zatrudnił jako architekta największą gwiazdę dojrzałego baroku w Rzeczpospolitej – Tylmana z Gameren. Ten wybitny twórca pracował dla prymasa wielokrotnie – przy pałacach w Nieborowie, Warszawie (prymasowskim i tzw. Czapskich, obecnie siedzibie ASP), kolegium misjonarzy w Łowiczu, czy projekcie kaplicy grobowej, wzorowanej na starożytnym Mauzoleum Hadriana".

Tak znany i ważny Kościół jest sztandarowym przykładem barokowych więzi z innymi okresami i trendami w sztuce... stąd ołtarz Tylmana z Gameren zdaje się być zwieńczeniem jego projektów. Czytamy jeszcze: "Tylman pochodził z Holandii, a mimo to ołtarz św. Felicissimy nawiązuje bardzo wyraźnie do sztuki francuskiej. Jest to „wina” Radziejowskiego, który wielbił bezgranicznie wszystko, co wiązało się z krajem nad Sekwaną. Sprowadzał stamtąd dzieła, projekty, popierał gorliwie stronnictwo profrancuskie (razem z królową Marią Kazimierą, Francuzką z pochodzenia). Warszawski kościół św. Krzyża ufundował dla pochodzących z Francji misjonarzy. Ołtarz św. Felicissimy pokazuje, że zalecał także czerpanie wzorów ze sztuki francuskiej zatrudnionym przez siebie artystom. Charakterystyczny układ pary kolumn w dolnej kondygnacji ołtarza, "występujących" w stronę widza, stanowi cytat z barokowych kościołów Paryża, np. Val-de-Grâce".


Posłuchaj
58:27 barok.mp3 W baroku wszystko było mocniejsze - audycja "Opisać barok" Ewy Stockiej-Kalinowskiej. (PR, 2013)

 

Słynny ołatrz ukończono w 1704 roku i choć Tylman zmarł w 1706 roku w Warszawie, to zdaje się być nieśmiertelnym dzięki cudownym zabytkom istniejącym bądź odbudowanym po zniszczeniach wojennych aż do dzisiaj. Spacerując w wielu wspomnianych wyżej miejscach lub udając się tam w wakacyjnych podróżach, zwróćmy uwagę na jego dzieła... teraz już wiemy o ich twórcy więcej.

PP


Czytaj także

Burzliwe dzieje pomnika Chopina w Warszawie

Ostatnia aktualizacja: 14.11.2020 05:45
14 listopada 1926 roku w Łazienkach Królewskich w Warszawie został odsłonięty pomnik Fryderyka Chopina, autorstwa Wacława Szymanowskiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Piłsudski, Narutowicz i Mościcki, czyli "Łazienki (nie) tylko Królewskie"

Ostatnia aktualizacja: 19.02.2019 23:59
- Najwięcej swoich miejsc w Łaziemkach Królewskich ma Józef Piłsudski. Urzędował tam w Pałacu na Wyspie jako Naczelnik Państwa, w latach 1918-22 - mówił w Polskim Radiu 24 historyk dr Mariusz Kolmasiak. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Marian Lalewicz. Architekt, nauczyciel, komendant

Ostatnia aktualizacja: 21.11.2020 05:40
144 lata temu w Wyłkowyszach przyszedł na świat Marian Lalewicz, profesor Politechniki Warszawskiej, autor projektów wielu budynków w Polsce i Rosji.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Henryk Marconi, Włoch, który projektował dla Polaków

Ostatnia aktualizacja: 07.01.2021 05:30
Gdzie nie spojrzysz – Marconi... Dosłownie i nie tylko w Warszawie. Jeden z najwybitniejszych architektów na ziemiach Polski, na przestrzeni wieków. Uznany i podziwiany przez wszystkich, pracowity i otwarty dla każdego, kto swoje zainteresowanie zwracał ku architekturze – zarówno tej pałacowej, tej gmachów publicznych, tej sakralnej, jak i tej "zwykłej", dla ludzi, dla robotników.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Oskar Hansen i jego wizja architektury otwartych form

Ostatnia aktualizacja: 11.05.2021 05:35
16 lat temu, 11 maja 2005 roku, zmarł Oskar Hansen, jeden z największych wizjonerów polskiej współczesnej architektury. Artyzm sztuki nasycił jego twórcze życie i nieustanne dążenie do wypełniania otwartych form - tak właśnie widział architekturę użytkową, tę opowiadającą o osiedlach, domach, mieszkaniach czy nawet wystroju pojedynczego pokoju.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Bohdan Pniewski. Architekt stolicy, salonów i władzy

Ostatnia aktualizacja: 13.06.2021 10:00
Bohdan Pniewski to jeden z najwybitniejszych i najbardziej wpływowych polskich architektów XX wieku. Był architektem władzy przed wojną i po wojnie. Spacer po Warszawie można odbyć szlakiem jego budynków.
rozwiń zwiń