X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Jan Andrzej Morsztyn. Rubaszne wiersze i zdrada stanu

Ostatnia aktualizacja: 24.06.2021 05:50
400 lat temu przyszedł na świat Jan Andrzej Morsztyn, najwybitniejszy poeta polskiego baroku, autor frywolnych erotyków. Poeta miał też mniej znaną dziś twarz – politycznego intryganta.
Jan Andrzej Morsztyn
Jan Andrzej MorsztynFoto: Polona.pl/dp

- Morsztyn to nade wszystko wielki poeta miłości, pierwszy w Polsce, który poświęcił swoją twórczość temu jednemu wielkiemu tematowi – wskazywał historyk literatury prof. Jan Tomkowski w audycji Krzysztofa Lipki z cyklu "Biblioteka arcydzieł". - To poeta, którego warsztat może zaimponować. Stosuje urozmaicone rymy i innowacje wersyfikacyjne. Pointy, charakterystyczne dla baroku wyliczenia, gry słowne – jest to prawdziwy artysta języka.


Posłuchaj
09:34 jan andrzej morsztyn i jego wiersze.mp3 Audycja Krzysztofa Lipki z cyklu "Biblioteka arcydzieł" poświęcona twórczości Jana Andrzeja Morsztyna. (PR, 25.04.2000)

 

Większość wierszy poety znalazła się w dwóch zbiorach: "Lutnia" i "Kanikuła albo Psia Gwiazda". Poezja Morsztyna miała typowo barokowy charakter – bogactwu środków stylistycznych często towarzyszyła rubaszność treści.

- Są to erotyki pełne nie tylko dworskiej galanterii. Kobieta jest w nich przedstawiana jako twardy przeciwnik. Morsztyn, podobnie jak inny poeci barokowi, lubił metafory zaczerpnięte ze słownictwa militarnego – wskazywał prof. Jan Tomkowski.

Miłość, choć jako temat dominowała w twórczości Morsztyna, nie była jedynym zainteresowaniem poety. W jego twórczości znaleźć można także wiersze np. o tematyce religijnej ("Pokuta w kwartanie") czy politycznej.

- To też pierwszy w naszej literaturze poeta piszący wiersze o Warszawie. Był też jednym z pierwszych polskich tłumaczy, jego przekład "Cyda" Pierre’a Corneille’a jest do dziś uznawany jest za najlepszy – dodawał prof. Jan Tomkowski.

Dworski intrygant

Morsztyn był  protegowanym Lubomirskich i to dzięki nim dostał się na dwór królewski. Obyty w świecie dzięki europejskim wojażom lat studenckich, brał udział w misjach dyplomatycznych. Piął się po kolejnych szczeblach kariery, aż w 1668 roku dosłużył się godności podskarbiego wielkiego koronnego – odpowiednika dzisiejszego ministra finansów i prezesa banku centralnego w jednym. Stanowisko wiązało się z dużą władzą i – niestety – tradycyjnie również z wielką pokusą korupcji.

Za panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego należał, obok hetmana Jana Sobieskiego, do czołowych postaci, profrancuskiego stronnictwa malkontentów. Planował nawet sprowadzenie wojsk francuskich do Polski celem przeprowadzenia zamachu stanu i detronizacji Michała Korybuta Wiśniowieckiego.

- Był typowym człowiekiem dworu oświeconego, dworu wykształconego, ale też dworu pełnego plotek, intryg i romansów. We wszystkich tych sprawach brał udział – podkreślał prof. Marian Jurkowski w audycji Wiesława Zychowicza z cyklu "O kulturę słowa".


Na kursie kolizyjnym z Sobieskim

Dobrze znał przyszłą królową Polski, Marię Kazimierę d’Arquien. Wiedział o jej  płomiennym romansie z Janem Sobieskim. Plotka głosi, że będącą jeszcze oficjalnie w żałobie Marysieńkę i przyszłego króla nakryła w intymnej sytuacji królowa Maria Ludwika Gonzaga, która nakazała kochankom natychmiastowy ślub. Ceremonia odbyła się w tajemnicy, żeby nie wzbudzać skandalu złamaniem żałoby. Sprawę na światło dzienne wyciągnął właśnie Morsztyn, czyniąc niedwuznaczne aluzje do tego wydarzenia w utworze "Serenada północna na ślub niezwyczajny wielkiego stadła, intonowana w Warszawie przy skończonej sprawie".

Już wówczas, jak się zdaje, zaczęły rysować się kontury przyszłego konfliktu z Janem III Sobieskim. Choć Morsztyn był początkowo stronnikiem władcy, to pozostawał wierny przede wszystkim opłacającemu go dworowi francuskiemu – doszło do tego, że w 1679 roku poeta złożył przysięgę wierności Ludwikowi XIV. Gdy Jan III Sobieski zmienił kurs polityki zagranicznej Rzeczpospolitej z profrancuskiej na prohabsburską, Morsztyn przeszedł do opozycji. I tym razem nie cofnął się przed spiskowaniem z francuskim dworem przeciwko polskiemu monarsze.

Spisek wyszedł jednak z jaw. Oskarżony przez Sobieskiego o malwersacje finansowe i zdradę stanu musiał uciekać z kraju. Schronienie znalazł w Wersalu. Został sekretarzem króla Ludwina XIV. 

- Umarł na emigracji w Paryżu, 8 stycznia 1683, skłócony z królem Janem III Sobieskim. To pierwszy polski poeta-emigrant – wskazywał prof. Jan Tomkowski.

bm

Czytaj także

Jan III Sobieski, zwycięzca spod Wiednia

Ostatnia aktualizacja: 21.05.2021 05:45
21 maja  1674 roku na sejmie elekcyjnym hetman wielki koronny Jan Sobieski wybrany został królem Polski. Był wybitnym dowódcą, słynnym pogromcą Tatarów i Turków, mążem pięknej Marysieńki, pisarzem, bibliofilem, erudytą i mecenasem sztuki.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Michał Korybut-Wiśniowiecki – strachliwy wojownik, nieumiejętny król

Ostatnia aktualizacja: 19.06.2021 05:30
- Miał naturę starca - mówił o Korybucie-Wiśniowieckim historyk dr Jan Sałkowski. - Kiedy działy się jakieś ważne wydarzenia i miał pobudzać ducha bojowego swojej armii, to robił wszystko, żeby bitwy odbywały się bez jego udziału.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wespazjan Kochowski - poeta, historyk, sarmata

Ostatnia aktualizacja: 06.06.2021 05:30
- Sienkiewicz zawdzięcza Kochowskiemu bardzo wiele, zarówno jeśli chodzi o materiały historyczne, jak o artystyczny wyraz, pewną atmosferę, która przeniknęła do dzieła autora "Potopu" - słyszymy w audycji "Nad kartami poetów".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Sobieski i Marysieńka - miłość zapisana w listach

Ostatnia aktualizacja: 30.01.2021 05:50
- Sobieski i Marysieńka to bez wątpienia jedno z najosobliwszych w świecie zdarzeń miłosnych. Ucieleśniona bajka, jedna miłość wypełniająca całe życie człowieka - słyszymy w audycji z cyklu "Wielkie romanse".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Festiwal Muzyki Barokowej: cztery oblicza Vivaldiego na Zamku Królewskim

Ostatnia aktualizacja: 08.06.2021 18:05
- Chcemy przedstawić słuchaczom Vivaldiego od innej strony. Zależy mi, żeby to, czego słuchacze są świadkami w sali wieczorową porą, było czymś innym, nietypowym, rzadkim - mówiła w Programie 2 Polskiego Radia Aleksandra Buszta-Bąk, kuratorka Festiwalu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Nie tylko wiedeńska wiktoria. Waleczne życie Jana III Sobieskiego

Ostatnia aktualizacja: 17.06.2021 05:54
17 czerwca 1696 roku w Wilanowie zmarł Jan III Sobieski. Król był autorem między innymi spektakularnego zwycięstwa z wojskami tureckimi podczas odsieczy wiedeńskiej. Należy do panteonu najwybitniejszych polskich wodzów i monarchów. 
rozwiń zwiń