X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

"Dwie racje". Debata historyków w 95. rocznicę przewrotu majowego

Ostatnia aktualizacja: 13.05.2021 05:42
95. rocznica przewrotu majowego jest doskonałą okazją do podsumowania i oceny tego historycznego wydarzenia. Taką próbę podjęli historycy na debacie zorganizowanej przez Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku i Biuro Programu "Niepodległa".
Debata profesorska w 95. rocznicę przewrotu majowego
Debata profesorska w 95. rocznicę przewrotu majowegoFoto: Niepodlegla.gov.pl

12 maja w Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku odbyła się profesorska debata online "Dwie racje", poświęcona przewrotowi majowemu. 95 lat wcześniej Józef Piłsudski wyruszył z tej miejscowości do Warszawy, aby spotkać się z prezydentem Stanisławem Wojciechowskim i przekonać go do usunięcia Wincentego Witosa ze stanowiska premiera. Rozmowa przeprowadzona popołudniem tego samego dnia na moście Poniatowskiego nie skończyła się po myśli Marszałka, a napięta sytuacja eskalowała i doprowadziła do wybuchu kilkudniowych walk w Warszawie i jej okolicach.

Zamach majowy jest bez wątpienia jednym z najważniejszych wydarzeń w historii II Rzeczpospolitej. W dyskusji poświęconej jego przyczynom i przebiegowi uczestniczyli prof. Andrzej Friszke, prof. Krzysztof Kawalec, prof. Grzegorz Nowik oraz prof. Karol Olejnik, dyskusję zaś moderował prof. Włodzimierz Suleja. Transmisję debaty można obejrzeć dzięki Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku na platformie YouTube.

W ocenie prof. Karola Olejnika główną przyczyną zamachu majowego była chęć przejęcia władzy przez Józefa Piłsudskiego. Zaznaczał jednak, że to pojęcie dostatecznie szerokie, do którego można zmieścić także inne czynniki. Zaliczał się do nich przede wszystkim brak zgody na działania władz II Rzeczpospolitej, który narastał u Piłsudskiego od 1923 roku. W późniejszej części debaty prof. Olejnik zwracał także uwagę na to, że często pomijaną kwestią w ocenie skutków zamachu majowego jest odpowiedź na pytanie o to, jak wyglądałaby demokracja w endeckim wydaniu.

Problem polaryzacji politycznej społeczeństwa II Rzeczpospolitej był najważniejszym czynnikiem, wymienianym w części dyskusji dotyczącej przyczyn zamachu majowego. Szczególną uwagę zwracał na nią prof. Andrzej Friszke, który zaznaczył, że II RP była w znacznym stopniu zamieszkana przez mniejszości narodowe, które nie mogły zgodzić się na kształt państwa proponowany przez endecję.

Według prof. Friszke to właśnie spór o wizję państwa pomiędzy endecją a ugrupowaniami nieendeckimi był ością niezgody, która leżała u podłoża zamachu majowego. Podkreślał, że trzeba mieć w pamięci dwa wydarzenia, które wpłynęły na postawę Piłsudskiego i jego zwolenników. Było to morderstwo prezydenta Narutowicza w grudniu 1922 roku oraz brutalnie stłumione strajki i protesty robotnicze w listopadzie 1923 roku.

Narutowicz_Piłsudski_663_36.jpg
Zamach na Gabriela Narutowicza – grzech pierworodny II Rzeczpospolitej

Profesor przypomniał także, że jedną z przyczyn eskalacji konfliktu politycznego były nieumiarkowane apetyty polityków, którzy chcieli za wszelką cenę zdobyć władzę i zrealizować własny program polityczny. W jego ocenie rządy endecji mogły doprowadzić nawet do wybuchu wojny domowej.

Z kolei prof. Krzysztof Kawalec podkreślał, że u podłoża zamachu majowego leżało apogeum kilku przyczyn. Należała do nich osobowość Józefa Piłsudskiego, która nie mieściła się w demokratycznych mechanizmach państwa prawa, polaryzacja społeczna oraz niska kultura polityczna.

"Państwo w takim kształcie w jakim się wykrystalizowało, rządzone w oparciu o mechanizmy prawne, które wprowadziła konstytucja marcowa, burzyło wyobrażenia na temat tego czym państwo powinno być i jak powinno funkcjonować. Rezultatem było napięcie, zniecierpliwienie i postrzeganie rozgrywek parlamentarnych jako bezpłodnych i niepotrzebnych" – stwierdził w dyskusji.

W późniejszej części debaty przypomniał także, że to siły antypiłsudczykowskie stanęły w obronie konstytucji i prawnego porządku. Zwracał także uwagę na fakt, że w połowie lat 20. prawica pod przywództwem Władysława Grabskiego szła w kierunku akceptacji pluralizmu i demokratycznych zasad.

Wyraził także pogląd, że w przypadku początkowych wydarzeń zamachu majowego majowego nie można mówić o próbie demonstracji politycznej. Jego zdaniem u bezpośrednich przyczyn przeprowadzenia zamachu leżały emocje i obawy, które nie miały racjonalnego uzasadnienia. Podkreślił też, że zamach majowy miał negatywny wpływ na dalszą historię II Rzeczpospolitej.

Piłsudski_przewrót majowy_663_364.jpg
Przewrót majowy – o krok od wojny domowej

Prof. Grzegorz Nowik zwrócił uwagę na znaczenie ówczesnej sytuacji międzynarodowej, która była bardzo zła dla Polski. Przypomniał także, że w trakcie skrupulatnych badań historyków nie udało się odnaleźć żadnych dowodów, które miałyby potwierdzić istnienie piłsudczykowskiego spisku w wojsku.

W jego ocenie celem Piłsudskiego było zademonstrowanie siły dla uzyskania odpowiednich ustępstw politycznych. O siłowym rozwiązaniu miały przesądzić indywidualne przyczyny, takie jak nieobecność prezydenta Wojciechowskiego ranem 12 maja lub silny opór premiera Witosa i oficerów z przeszłością w armii Austro-Węgier, którzy byli skonfliktowani z Józefem Piłsudskim.

Debatę podsumował prof. Włodzimierz Suleja. Stwierdził, że "istotnie w maju możemy mówić o zderzeniu dwóch fundamentalnych wizji państwa. Nikt z nas nie mówił o tym, że była to jakaś głęboka konspiracji wynikająca z zamierzeń czystego tylko powrotu do władzy, ale Piłsudski uczestniczył w grze politycznej, która momencie kryzysu majowego przeszła w wariant wojskowy. I wreszcie nikt tutaj nie pochwalał zamachu, natomiast wskazywaliśmy na uwarunkowania, które sprawiają, że możemy go nieco lepiej zrozumieć".

sa

Czytaj także

"Marszałek z ludzką twarzą". Wspomnienie o Józefie Piłsudskim

Ostatnia aktualizacja: 05.12.2020 05:55
W wysłużonej maciejówce i ze smutno zwisającymi wąsami nazywany był przez wielu obywateli II Rzeczypospolitej po prostu Dziadkiem.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Jedna z największych postaci w historii Polski". 87. rocznica śmierci Józefa Piłsudskiego

Ostatnia aktualizacja: 12.05.2021 06:00
12 maja 1935 roku zmarł marszałek Józef Piłsudski - jedna z największych postaci w historii Polski, budząca jednocześnie kontrowersje już za swojego życia.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Wiele wskazuje na to, że przewrót majowy nie był wcale planowany"

Ostatnia aktualizacja: 08.05.2018 11:40
- Istnieje bardzo wiele nowych publikacji na ten temat, ale wydaje mi się, że żadna z nich nie udowodniła tezy, że piłsudczycy, a także i sam Piłsudski, przygotowywali przewrót zbrojny - mówił w Dwójce historyk prof. Andrzej Chojnowski.
rozwiń zwiń