X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Śmierć nie była mu straszna. Sylwetka cadyka Kalmana Szapiry

Ostatnia aktualizacja: 15.04.2021 05:40
15 kwietnia 1889 roku w Grodzisku Mazowieckim urodził się Kalonimus Kalman Szapiro – charyzmatyczny chasydzki cadyk, rabin z Piaseczna. Kazania, które wygłaszał w getcie warszawskim, przetrwały II wojnę światową, ponieważ zostały ukryte... w bańkach po mleku. 
Kalman Szapiro
Kalman Szapiro Foto: Domena pubiczna

Archiwum cudem zachowane

Jesienią 1940 roku z inicjatywy historyka Emanuela Ringelbluma utworzono podziemne Archiwum Getta Warszawy, które miało udokumentować życie w getcie i zagładę Żydów. Zawierało nie tylko teksty i raporty, ale również zdjęcia oraz listy.

W roku 1942 zbiór podzielono i ukryto w bańkach po mleku i skrzynkach. Pierwsza część została zakopana przez dwóch chłopców - Dawida Grabera i Nachuma Grzywacza – w podziemiach dawnej szkoły przy ulicy Nowolipki. Została odkryta we wrześniu 1946 roku. Drugą natomiast odkopano w 1950 roku przypadkiem, podczas prac budowlanych. Podobno powstała także trzecia część archiwum, ale nigdy nie udało się jej odnaleźć. 

Posłuchaj
19:01 Archiwum Ringelbluma O powstaniu archiwum Ringelbluma mówił historyk i badacz Holocaustu Feliks Tych i historyczka Eleonora Bergman. Audycja Ewy Prządki "Archiwum Ringelbluma". (PR, 18.09.2000)

"Kazania z lat szału"

Właśnie w taki sposób zachowały się pisma Kalonimusa Kalmana Szapiry, znanego i szanowanego chasydzkiego cadyka z Piaseczna. Są to "Kazania z lat szału", które rabin wygłaszał w latach 1939-1942 i które następnie spisał po hebrajsku, a także prace: "Podręcznik adepta", "Wprowadzenie do chasydyzmu" i dziennik "Nakaz i ochocze spełnienie".

Rękopis "Kazań z lat szału" po brzegi wypełniony jest skreśleniami oraz odręcznymi notatkami autora - wydaje się, że Szapiro przygotowywał swoje teksty do wydania. Jest to o tyle ciekawe, że pomimo panującego wokół chaosu i śmierci cadyk poprawiał kazania prawie do swoich ostatnich chwil spędzonych w getcie. Równie zastanawiający jest fakt, że Szapiro w swoich tekstach nigdy bezpośrednio nie odniósł się do aktualnej sytuacji panującej w kraju – nie ma w nich ani słowa o Niemcach czy o wydarzeniach z życia getta. Autor wspomina jedynie o wszechobecnym cierpieniu, mówi o bólu po stracie bliskich, ale także o próbie, na jaką narażona może być wiara w trudnych czasach. Kazania te jednak miały przede wszystkim podnosić na duchu słuchaczy cadyka i dawać im nadzieję.


Pierwsze wydanie rękopisu zostało opublikowane już w latach 60. XX wieku, a oryginał znajduje się obecnie w Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie.

Ojciec, nauczyciel i skrzypek

Szapiro pochodził ze znamienitego, bardzo religijnego chasydzkiego rodu. Jego rodzicami byli: Elimelech z Grodziska, tamtejszy rabin, oraz Chana Bracha Szternfeld-Horowic. Młody Kalonimus Kalman już w wieku piętnastu lat ożenił się z Rachelą Chają Miriam Hofsztejn, której śmierć w 1937 roku bardzo przeżył. Para doczekała się dwójki dzieci – syna Elimelecha Ben-Cijona i córki Rechili Estery.

W 1913 roku Szapiro został rabinem w podwarszawskim Piasecznie - mieszkał na ulicy Niecałej. Po wybuchu I wojny światowej przeniósł się do Warszawy, jednak regularnie odwiedzał wspomnianą wyżej podwarszawską miejscowość. W latach 20. XX wieku założył – wraz z grupą swoich uczniów – jesziwę Daat Mosze (hebr. Wiara Mojżesza) w Warszawie. Była to wyższa szkoła żydowska, w której chłopcy – po ukończeniu nauki w chederze – studiowali Biblię hebrajską. Niektórzy absolwenci uczelni mogli uzyskać nawet tytuł rabina.

Szapiro potrafił grać na skrzypcach, a także żywo interesował się medycyną. Napisał również podręcznik "Obowiązki ucznia" i broszurę "Naśladowcy dobrej myśli". Ponadto był mohelem, czyli osobą dokonującą rytualnego obrzezania żydowskich chłopców. Należał do Agudat Israel (jidysz "Związek Prawdziwie Wiernych Izraela"), czyli partii propagującej żydowskie osadnictwo w Izraelu. Szapiro sam nawet nabył ziemię na tych terenach. 

Odwaga, której nie można zapomnieć

Już w pierwszych tygodniach II wojny światowej Szapiro stracił syna, synową, szwagierkę i matkę. Sam przeniósł się do Warszawy i zamieszkał przy ulicy Dzielnej 5, gdzie przyjmował uchodźców, organizował kuchnię dla potrzebujących, a także nauczał. W ten sposób starał się pokrzepić swoich współwyznawców, dać im siłę do przetrwania.

22 lipca 1942 roku rozpoczęła się wielka akcja wysiedleńcza w warszawskim getcie. Większość jego mieszkańców schwytano i wywieziono do obozu w Treblince. Sam Szapiro został prawdopodobnie deportowany do obozu w Trawnikach dopiero po wybuchu powstania w getcie warszawskim, czyli wiosną kolejnego roku. Cadyk wiele razy mógł uciec z getta - w opuszczeniu kraju chcieli mu nawet pomóc przedstawiciele organizacji American Jewish Joint Distribution Committee - jednak Szapiro nigdy nie skorzystał z okazji. Do końca chciał być przy swoich współwyznawcach, wspierać ich. Prawdopodobnie został rozstrzelany podczas akcji Erntefest (niem. "Dożynki") w listopadzie 1943 roku.

jb/jp

Źródła:

Daniel Reiser, Pisarstwo w cieniu śmierci: rękopis rabina Szapiry "Kazania z lat szału" w perspektywie psychologicznej i fenomenologicznej. 

Czytaj także

Zakończenie akcji likwidacyjnej warszawskiego getta

Ostatnia aktualizacja: 21.09.2020 05:45
– Prezes Rady Żydowskiej inż. Adam Czerniakow popełnił samobójstwo. Wiedział on dokładnie, że rzekome przesiedlanie na wschód to śmierć setek tysięcy ludzi w komorach gazowych. Nie mając możności przeciwstawienia się temu, co się stało, wolał odejść – pisał w swoich wspomnieniach Marek Edelman.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Archiwum Ringelbluma - niezwykłe świadectwo Zagłady

Ostatnia aktualizacja: 09.12.2020 05:50
Żydowski historyk Emmanuel Ringelblum skrupulatnie notował sytuację w warszawskim getcie podczas II wojny światowej. Dzięki jego staraniom w 1940 roku powstało jedno z najważniejszych źródeł dokumentujących Zagładę. Dokładnie 70 lat temu w gruzach stolicy odnaleziono część archiwum. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Bohater tamtych czasów". Udało się odtworzyć historię artysty Getta Warszawskiego

Ostatnia aktualizacja: 29.01.2021 12:07
Imię i życiorys Beniamina Rozenfelda, autora cyklu pięciu rysunków z Archiwum Ringelbluma, przedstawiających warunki życia i śmierć w getcie warszawskim, zostały potwierdzone przez badaczkę dr Agnieszkę Żółkiewską z Żydowskiego Instytutu Historycznego.
rozwiń zwiń