X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Igor Newerly. "Trzeba pisać o tym, co się zna"

Ostatnia aktualizacja: 24.03.2021 05:45
24 marca 1903 urodził się Igor Newerly, pisarz, pedagog, społecznik. Autor m.in. "Chłopca z Salskich Stepów" i "Pamiętnika z celulozy". W swojej prozie opierał na życiowych doświadczeniach - czasami tych, które przyniósł mu los, czasami natomiast specjalnie zaaranżowanych. 
Igor Abramow-Newerly, pisarz, pedagog, 1966 rok.
Igor Abramow-Newerly, pisarz, pedagog, 1966 rok.Foto: NAC

Lata młodzieńcze

Przyszedł na świat w Białowieży. Był synem kapitana Mikołaja Abramowa, a wnukiem głównego łowczego carskiego Józefa Newerlego. Po śmierci dziadka i ojca przeniósł się do rodziny babci, która powtórnie wyszła za mąż za oficera carskiego. Dlatego w czasie I wojny światowej cała rodzina została ewakuowana w głąb Rosji.

Studiował prawo na Uniwersytecie Kijowskim. Był to okres, kiedy bolszewicy przejmowali władzę.‒ Na początku rewolucja zainteresowała i porwała go, ale później zobaczył wiele niesprawiedliwości. Został aresztowany przez NKWD. Groziła mu zsyłka na Wyspy Sołowieckie ‒ wspominał syn pisarza Jerzy Abramow-Newerly w audycji z cyklu "Spotkania po zmroku".  Dzięki działaniom rodziny młodemu Newerlemu udało się powrócić do kraju i studiować pedagogikę w Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie. W tamtym czasie bardzo słabo znał język polski ‒ matka była Czeszką, ojciec Rosjaninem. Niewiele mogło wskazywać, że w przyszłości zostanie pisarzem.

Posłuchaj
43:29 2017_10_11 21_30_PR2_Spotkania_po_zmroku.mp3 Audycja Katarzyny Hagmajer-Kwiatek z cyklu "Rozmowy po zmroku" ‒ Rozmowa Wacława Holewińskiego z Jarosławem Abramowem-Newerlym o jego ojcu Igorze Newerlym (PR, 11.10.2017).

W 1925 roku rozpoczął działalność społeczną. Przyłączył się do postępowego ruchu wychowawczego i nawiązał kontakt z Januszem Korczakiem, którego został sekretarzem. W 1932 roku przejął od niego redakcję "Małego Przeglądu". Debiutował na łamach prasy jako Jerzy Abramow. ‒ Ojciec przed wojną spolszczył sobie imię Igor na Jerzego i wszyscy znajomi z tamtego okresu nazywali go Jerzym ‒ opowiadał w rozmowie z Wacławem Holewińskim syn pisarza.

Józef Hen, podopieczny Newerlego i późniejszy przyjaciel, wspominał w audycji Anny Lisieckiej "Mały Przegląd" jako miejsce, w którym dzieci mogły pisać o swoim życiu. A od swojego mentora otrzymał radę, którą Newerly udzielał wielokrotnie i do której sam się stosował: trzeba pisać o tym, co się zna.

Posłuchaj
37:08 igor newerly - in memoriam___sb375_tr_0-0_13095166b02a733f[00].mp3 Audycja "Igor Neverly ‒ in memoriam" z cyklu "Kulturalny Wieczór z Jedynką". Gośćmi Anny Lisieckiej byli Jerzy Abramow-Newerly i Józef Hen. (PR, 16.10.2007)

 II wojna światowa

W czasie okupacji niemieckiej Igor Newerly pracował m.in. jako szklarz i stolarz. Praca z drewnem była jedną z jego pasji. Jednocześnie prowadził działania konspiracyjne, przez które w 1943 aresztowało go  gestapo. Był więziony na Pawiaku, a później zesłany do obozów koncentracyjnych na Majdanku, w Auschwitz, Oranienburgu i Bergen-Belsen.

Późny debiut prozatorski

Igor Newerly napisał swoją pierwszą książkę w wieku 45 lat. Był już wtedy dojrzałym człowiekiem ‒ miał olbrzymi bagaż doświadczeń, zanim zaczął pisać "Chłopca z Salskich Stepów" ‒ wspominał w rozmowie z Anną Lisiecką Jerzy Abramow-Newerly. ‒ To było niezwykle cenne, że czytelnik od razu widział, że opisywane przez ojca wydarzenia były przez niego doświadczone na własnej skórze.

"Chłopiec z Salskich Stepów" powstawał jako odcinkowa powieść radiowa czytana przez Zbigniewa Świętochowskiego. Książka została wydana w 1948 roku. Opowiadała historię Włodzimierza Diergaczowa, z którym autor zaprzyjaźnił się w obozie na Majdanku.

Kolejna powieść, "Archipelag Ludzi Odzyskanych", została wydana dwa lata później. Podobnie do debiutu również miała swoją radiową wersję. Książka była wynikiem odbytych podróży po Warmii i Mazurach oraz obserwacji połączonych z pracą w domu dziecka w Bartoszycach. ‒ Ponad trzy miesiące przebywał w ośrodku i nikt nie wiedział dlaczego. Traktowano go jako jednego z pracowników ośrodka. Dopiero później okazało się, że celem jego pobytu było zgromadzenie materiału do powieści ‒ w reportażu Józefa Krajewskiego opowiadał dyrektor ośrodka w Bartoszycach.

Posłuchaj
25:54 archipelag ludzi odzyskanych___f 33622_tr_0-0_11670553b029074b[00].mp3 Reportaż Ireny Przyhorskiej i Józefa Krajewskiego "Archipelag ludzi odzyskanych" o Ośrodku Wychowawczym TPD w Bartoszycach, opisanym przez Igora Newerlego. (PR, 29.07.1985)

Pisarz i społecznik

Po wojnie Newerly był dyrektorem w dużym zakładzie stolarskim Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, zajmującym się m.in. opracowywaniem pod kątem dobra najmłodszych mebli, ubrań, zabawek czy pomocy szkolnych. Po licznych namowach, wstąpił do PPS-u, a po zjednoczeniu tej partii z PPR-em był członkiem PZPR. ‒ Do końca życia powtarzał, że to był jego wielki błąd, że wstąpił do partii ‒ mówił syn pisarza Jerzy Abramow-Newerly w audycji "Rozmowy po zmroku".

W 1950 roku została wydana "Pamiątka z celulozy", socrealistyczna powieść o zakładach celulozy we Włocławku, które Newerly nie tylko odwiedził jako pisarz, ale również doświadczył w nich pracy jako robotnik, co nie było często praktykowane przez innych twórców tamtej epoki. Książka, przez wiele lat będąca jedną z szkolnych lektur, z jednej strony była zapisem rozmów z robotnikami, wspominającymi przedwojenne lata, a z drugiej stanowiła zbiór odniesień biograficznych. ‒ Tym różni się "Pamiątka z celulozy" od tego, co wtedy pisano. Newerly zawarł w niej postacie, "mięso literackie", psychologię, zmysłowy opis ‒ mówił w audycji "Kulturalny Wieczór z Jedynką" Józef Hen.

 ‒ Władze nalegały, aby wprowadził do "Pamiątki z celulozy" coś ze "Stalina". Ojciec się upierał i do końca życia nie zmienił tam ani słowa ‒ opowiadał syn pisarza w audycji Katarzyny Hagmajer-Kwiatek. 

W 1965 roku miał miejsce tzw. "Memoriał Newerlego". Pisarz wraz z ponad siedemdziesięcioma innymi literatami podjął działania mające na celu zapewnienie wolności słowa i praw autorskich. Był również świadkiem obrony w procesie Melchiora Wańkowicza. W 1966 roku w geście solidarności wystąpił z partii z Leszkiem Kołakowskim. Podjął świadome działania dystansujące go od życia politycznego.

Pomimo upływu lat nie mógł się pogodzić z wydarzeniami ze swojego życia. ‒ Mówił, że miał plamę na swoim życiu. "Jak byłem w Majdanku, widziałem, jak moi współpracownicy "Małego Przeglądu" szli do komory gazowej. Powinienem pójść razem z nimi" ‒ wspominał rozmowę z Newerlym w ostatnie urodziny pisarza Józef Hen na antenie Polskiego Radia. ‒ Kto by nam to wszystko wtedy opisał.  Niepotrzebnie miał wyrzuty sumienia, był w innej sytuacji niż Korczak, nie przebywał z dziećmi - dodawał Józef Hen. 

Igor Newerly zmarł 19 października 1987 roku w Warszawie.

WP

 

Czytaj także

Korczak - człowiek naszych czasów?

Ostatnia aktualizacja: 08.01.2012 13:55
Żydowski Instytut Historyczny wraz z Fundacją Korczakowską przygotowuje całoroczne działania edukacyjne i kulturalne związane z obchodami Roku Janusza Korczaka.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Janusz Korczak, lider zmiany społecznej

Ostatnia aktualizacja: 23.07.2015 03:47
Mówił o sobie, że jest człowiekiem samotnej drogi. 22 lipca miał urodziny, choć trudno dziś powiedzieć, czy je obchodził. - O prywatności Korczaka wiemy naprawdę niewiele - mówi Marta Ciesielska, szefowa Korczakianum.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Janusz Korczak - całkowicie oddany dzieciom

Ostatnia aktualizacja: 30.05.2016 07:01
"Kiedy śmieje się dziecko, śmieje się cały świat" - mawiał wybitny lekarz, pedagog i pisarz, którego będziemy wspominać.
rozwiń zwiń