X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Karl Dedecius. Niemiec, który żył w języku polskim

Ostatnia aktualizacja: 26.02.2021 05:55
- To naprawdę wielkie szczęście dla poezji, jeśli zdarza się jej tłumacz tak świetny i tak wierny - podkreślała Wisława Szymborska, opowiadając o Karlu Dedeciusie. 26 lutego mija 5. rocznica śmierci tego "ambasadora literatury polskiej w niemieckojęzycznym obszarze świata".
Karl Dedecius
Karl DedeciusFoto: SZ Photo/SZ-Photo/Forum

Dedicius i Różewicz 1200.jpg
"Tadeusz Różewicz i Karl Dedecius znali się domowo"

Kiedy siedzę z Tobą w pełnym kwiatów ogrodzie przy Reichsforsstrasse, zapominam, że mam do czynienia z człowiekiem pracującym dziesięć, a może dwanaście!, godzin na dobę, który (…) cierpliwie i systematycznie buduje nieulegający zniszczeniu most między naszymi narodami.

(z listu Tadeusza Różewicza do Karla Dedeciusa, marzec 1985 r.)

Z Łodzi do Stalingradu

- Urodziłem się w Łodzi, gdzie chodziłem do polskiego gimnazjum imienia Żeromskiego. Poza tym grałem w orkiestrze na wiolonczeli, w kwartecie na skrzypcach, w klubie dramatycznym recytowałem wiersze Tuwima. Zaczytywałem się w polskich autorach, przed wszystkim w patronie mojej szkoły - wspominał w jednej z radiowych audycji Karl Dedecius.

W opowieściach tych odtwarzał swoje skomplikowane i dramatyczne wojenne losy: junackie obozy pracy, pieszą wędrówkę ze Lwowa do Łodzi, wcielenie do niemieckiej służby pracy, a potem do Wermachtu. Po wybuchu wojny z ZSRR został zmobilizowany na front (wcześniej był muzykiem wojskowym) i wysłany pod Stalingrad.

W lutym 1943 dostał się do sowieckiej niewoli, w której spędził siedem lat.


Posłuchaj
12:52 karl dedecius z darmstadu___pr ii 17739_tr_0-0_99358442a7ae1c9[00].mp3 Karl Dedecius o swoim łódzkim dzieciństwie, nauce w zróżnicowanym narodowościowo gimnazjum, o maturze w 1939 r. i wybuchu II wojny światowej, o niemieckiej służbie pracy i przeniesieniu do Werhmachtu do orkiestry pułkowej (PR, 1993)

13:04 karl dedecius z darmstadu___pr ii 17745_tr_0-0_99324772a7986ec[00].mp3 Karl Dedecius o swojej służbie w Werhmachcie pod Stalingradem, o niewoli rosyjskiej i o powrocie do Niemiec (PR, 1993)

Wiersze z drugiej strony barykady

Po wojnie zamieszkał najpierw w NRD, później wyemigrował do RFN. - Był zwykłym urzędnikiem w firmie ubezpieczeniowej, pracę translatorską traktował jako swoiste hobby - mówił prof. Leszek Szaruga.

Jak dodał, Dedecius "był człowiekiem pogranicza żyjącym przynajmniej w dwóch językach: niemieckim i polskim". Co ciekawe, Dedecius znał również doskonale i język rosyjski. Nauczył się go na obozowej pryczy, czytając wiersze Lermontowa i Puszkina.

W 1959 roku, z okazji 20. rocznicy wybuchu II wojny światowej, Dedecius, ów niemiecki pracownik znanej firmy ubezpieczeniowej, postanowił uczcić pamięć swoich rówieśników poległych po drugiej stronie barykady. - Chciałem dowiedzieć się, jak odczuwali świat, zanim polegli - wspominał. Zajął się zatem przełożeniem na niemiecki liryków polskich żołnierzy-poetów. Przetłumaczone wiersze, między innymi Baczyńskiego, Gajcego, złożyły się na antologię "Płonące groby".

Baczynski_Polskie Radio 24jpg_1200.jpg
Krzysztof Kamil Baczyński. Serwis specjalny Polskiego Radia

Biblioteka polska

Był to (obok innego tomiku: "Lekcja ciszy") początek, jak się miało okazać, jednej z najważniejszych w ubiegłym wieku niemiecko-polskich przygód translatorskich. Dzięki Karolowi Dedeciusowi Niemcy poznali między innymi Herberta, Miłosza, Szymborską, Różewicza czy Leca.

Karl Dedecius przez kolejne lata wytrwale i z uporem przekładał najcenniejsze utwory literatury polskiej - krajowej i emigracyjnej - układał z nich antologie poezji i prozy, tłumaczył też polską eseistykę, publicystykę i satyrę, pisał eseje i wydawał własne książki w Polsce i w Niemczech. Jednym z dzieł jego życia jest, wydawana w Niemczech w latach 1982-2000, 50-tomowa "Biblioteka polska", zawierająca kanon literatury polskiej według jego wyboru.

W 1980 roku Dedecius został założycielem i pierwszym dyrektorem (do 1998) Deutsches Polen-Institut (Niemiecki Instytut Kultury Polskiej) w Darmstadt, który zajmuje się popularyzacją polskiej twórczości w Niemczech oraz kontaktami między oboma narodami.


Posłuchaj
13:47 karl dedecius z darmstadu___pr ii 17746_tr_0-0_99155822a781422[00].mp3 Karl Dedecius o tłumaczeniach poezji i prozy polskiej na niemiecki, o tomiku "Lekcja ciszy. Młoda poezja polska" i książce-antologii "Płonące groby" oraz o przyjaźni z prof. Kazimierzem Wyką (PR, 1993)

14:30 karl dedecius z darmstadu___pr ii 17747_tr_0-0_99248132a78c89e[00].mp3 Karl Dedecius o poezji Adama Mickiewicza, Zbigniewa Herberta oraz o przyjaźni z Tadeuszem Różewiczem (PR, 1993)

"Doskonała robota translatorska"

- To naprawdę wielkie szczęście dla poezji, jeśli zdarza się jej tłumacz tak świetny i tak wierny od tylu lat - mówiła o Dedeciusie w jednej z archiwalnych audycji Wisława Szymborska. - Cierpliwy humanista, ambasador literatury polskiej w niemieckojęzycznym obszarze świata, przedstawiciel pokolenia, które poznało wojnę w całym jej okrucieństwie, a teraz buduje dzieło pojednania - dodawał do tej charakterystyki Artur Międzyrzecki.

Pochwał nie szczędził również Stanisław Barańczak. - Jest przykładem doskonałej roboty translatorskiej. Jego technika tłumaczenia jest czymś, co można podziwiać. Dedecius dokonał już w tej chwili popularyzacji literatury polskiej na skalę taką, jak się nie udało chyba żadnemu innemu tłumaczowi w jakimkolwiek kraju. Obfitość jego przekładów, dobór autorów z różnych epok, czasami bardzo trudnych językowo, jest rzeczą godną najwyższego podziwu - mówił poeta.


Posłuchaj
17:34 45421_10331_0.mp3 O Karlu Dedeciusie mówią Artur Międzyrzecki, Wisława Szymborska, Stanisław Barańczak i Włodzimierz Odojewski (RWE, 1991)

W wierszu "Do K.D." poświęconym Karlowi Dedeciusowi Tadeusz Różewicz pisał:

Moją pamięć

tłumaczysz

na pamięć własną (…)

wydobywasz z wiersza wiersz

 

jp
  

Cytaty za: Karl Dedecius "Europejczyk z Łodzi", Kraków 2008.

Czytaj także

Bohdan Korzeniewski. Ocalony, który ratował skarby polskiej kultury

Ostatnia aktualizacja: 07.11.2020 11:06
Bohdan Korzeniewski był historykiem i krytykiem teatru, wykładał w przedwojennym Instytucie Sztuki Teatralnej na wydziale reżyserii i scenografii. W Okresie okupacji nauczał teatru w podziemiu, był członkiem Tajnej Rady Teatralnej. W jednym z pierwszych transportów w 1940 został wywieziony do Auschwitz, skąd został wykupiony za ogromną sumę 100 tys. złotych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Życie Norwida - o poczuciu samotności i związkach z innymi ludźmi

Ostatnia aktualizacja: 08.01.2021 12:00
Na inaugurację ustanowionego przez Sejm i Senat Rzeczpospolitej Roku Cypriana Norwida rozmawialiśmy w Dwójce m. in. o związkach poety z rodzinnym Mazowszem, o Norwidzie jako człowieku swoich burzliwych czasów, a także o tym, czym była dla niego sztuka i poezja. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki. Poeta w poszukiwaniu miejsca

Ostatnia aktualizacja: 30.01.2021 14:00
Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki, poeta metrykalnie należący do pokolenia "bruLionu", ale zawsze bardzo osobny, czerpiący z polskiej tradycji, m.in. barokowej poezji maryjnej, ale posługujący się zarazem nowoczesną dykcją, pełną muzykalności. O jego poezji mówiliśmy w "Strefie literatury".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Przemyślane, przemilczane - wybór niepublikowanych pism Miłosza

Ostatnia aktualizacja: 27.02.2021 12:20
W "Strefie literatury" (26.02) rozmawialiśmy o tekstach Czesława Miłosza nieopublikowanych za życia autora, pochodzących z różnych okresów jego życia.
rozwiń zwiń