X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Europa jak rodzinny dom. Portret Marii Czapskiej

Ostatnia aktualizacja: 06.02.2021 05:45
- Te pierwsze kroki osobistej niezależności w Polsce wyzwolonej, zjednoczonej, do tego w Krakowie. To wszystko mam wciąż w pamięci - wspominała swoje studenckie lata Maria Czapska. Ta znawczyni literatury i eseistka, siostra malarza i pisarza Józefa Czapskiego, urodziła się 6 lutego 1894 roku w szczególnej, europejskiej rodzinie.
Maria Czapska, 1939 r.
Maria Czapska, 1939 r. Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Posłuchaj
20:25 Tatarowski o Czapskiej.RWE 1990.mp3 Audycja o twórczości Marii Czapskiej z cyklu "Polscy twórcy na emigracji" (Rozgłośnia Polska RWE, 1990)

 

Co wuj, to przyjaciel Mickiewicza i Tocqueville’a, jeśli nie wróg Bismarcka; co ciotka, to uczennica Chopina, co kuzynka, to właścicielka Duino z „Elegii” Rilkego, co dziadek, to protektor Marii Duplessis - Damy Kameliowej. (Konstanty Jeleński o Czapskich)


czapski_663x364.jpg
Józef Czapski. Serwis specjalny Polskiego Radia

Słowa Jeleńskiego o tych - przyprawiających o zawrót głowy - koligacjach i związkach u Czapskich pochodzą z jego tekstu poświęconemu "Europie w rodzinie", najsłynniejszej książce Marii Czapskiej. Na kartach tej szczególnej, bo i bogatej źródłowo, i wysmakowanej literacko, sagi rodzinnej poznajemy losy trzech rodów, z których pochodzą przodkowie autorki.

A rodzina była w istocie wielonarodowa. Babka Marii od strony ojca wywodziła się z niemieckich Meiendorfów. Matka Marii, Józefina Karolina Maria S. Thun-Hohenstein, była Austriaczką z Czech. Wyszła za Polaka, Jerzego Hutten-Czapskiego.

Ród Czapskich posiadał olbrzymie, odziedziczone po Radziwiłłach, latyfundia w okolicy Mińska i na Wołyniu. W majątku w Przyłukach pod Mińskiem upłynęły dzieciństwo i młodość Marii Czapskiej. W "Europie w rodzinie" przywoływane są te wczesne lata autorki. Nie zabrakło tam również opowieści o jej ukochanym bracie, Józefie.

***

Czytaj także:

***

Maria studiowała polonistykę na uniwersytetach w Warszawie i Krakowie. W 1925 roku na UJ uzyskała tytuł doktora. - Te lata studiów stoją mi bardzo żywo w pamięci – wspominała w wywiadzie, którego udzieliła Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa w 1963 roku. - Te pierwsze kroki osobistej niezależności w Polsce wyzwolonej, zjednoczonej. W Krakowie: mieście starych murów i Plant kwitnących, mieście, które skupiało zawsze młodzież z trzech polskich zaborów. To miało swój szczególny urok – mówiła.

W tych cennych, bo bardzo rzadkich, radiowych nagraniach z Marią Czapską możemy również wysłuchać opowieści o ważnych dla niej akademickich mistrzach. Ciepło wspominała choćby prof. Jana Łosia, znakomitego językoznawcę, który "przekazywał swoim studentom miłość do języka, mówił o nim jak o kochanym człowieku".

Ważne miejsce na mapie uniwersyteckich wspomnień zajmował też prof. Stanisław Kot. - Dzięki jego zainteresowaniom temat mojej doktorskiej rozprawy stanowiła polemika religijna pierwszego okresu reformacji w Polsce - mówiła Maria Czapska. A na marginesie swojej opowieści o przedmiocie doktoratu dodała również słowa o istocie wolności w nauce. - Nie ma i nie może być nauki ani nauczania bez wolności sumienia, wolności myśli i słowa. Nauka zniewolona i kierowana nie kształci, a jedynie tresuje - podkreślała.

W okresie międzywojennym Maria Czapska przez kilka lat mieszkała w Paryżu ze swoim bratem Józefem i grupą malarzy kapistów. Przyjechała tu jako stypendystka, by zebrać materiały do biografii Adama Mickiewicza ("La vie de Mickiewicz", 1931). W Polsce publikowała teksty w czasopismach literackich, współpracowała z Polskim Słownikiem Biograficznym. Za swoją monografię o Ludwice Śniadeckiej otrzymała w 1939 roku prestiżową nagrodę "Wiadomości Literackich".

***

Czytaj także:

***

Lata wojny spędziła w Polsce. Działała m.in. w Radzie Pomocy Żydom "Żegota". Wiele lat później, w 1975 roku, napisze książkę "Gwiazda Dawida" poświęconej wojennym losom żydowskiej rodziny, z której wojnę przetrwała tylko jedna osoba, Bluma Babic-Szadur.

W 1945 roku wyjechała do swojego brata do Francji. Tam współpracowała z Instytutem Literackim i "Kulturą", napisała ciąg dalszy swoich rodzinnych opowieści "Czas odmieniony" (1978) oraz, wraz z bratem, "Dwugłos wspomnień" (1965).

Mieszkała w pokoju "na górce" w Maisons-Laffitte, niedaleko pracowni Józia. "Gościa witał przejrzysty uśmiech, rozjaśniający piękną, klasyczną twarz tej starszej i tak młodej pani, dla której Mickiewicz czy Norwid byli równie bliscy i znajomi jak jej współcześni", pisał o niej Konstanty Jeleński.

Zmarła 11 czerwca 1981 roku. W ostatnich chwilach był przy niej brat, z którym związana była serdeczną, całożyciową przyjaźnią.

jp

Źródła: K. Jeleński, "Dział wód, o Europie w rodzinie Marii Czapskiej", "Kultura" 1971/4; E. Jałochowska, "W cieniu sławy. Zapomniane rodzeństwa sławnych Polaków", Warszawa 2018; K. Jeleński, "Marynia", [w:] tegoż, "Chwile oderwane", Gdańsk 2010.


Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Jerzy Giedroyc - twórca paryskiej "Kultury"

Ostatnia aktualizacja: 14.09.2017 05:40
14 września 2000 zmarł Jerzy Giedroyc. Portal Polskieradio.pl przedstawia postać Redaktora w specjalnym serwisie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Między kropkami. "Gattora. Życie Leonor Fini"

Ostatnia aktualizacja: 28.09.2019 19:50
- Mówi się o Leonor Fini, że była kobietą wyzwoloną, ale ja zastrzegam zawsze, że to pojęcie to implikuje wcześniejsze zniewolenie, uwikłanie. Leonor Fini była postacią, która zawsze dążyła do wolności – mówiła w Polskim Radiu 24 Dorota Hartwich, krytyk sztuki i autorka książki "Gattora. Życie Leonor Fini".
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Książki zbójeckie" Wojciecha Karpińskiego, czyli jak przemienia nas literatura

Ostatnia aktualizacja: 22.08.2020 08:03
–  Książki zbójeckie u Adama Mickiewicza to te, które zmieniają nas i całe nasze życie, sprawiają, że z jednej postaci możemy się przeistoczyć w drugą – mówi Mateusz Matyszkowicz. 
rozwiń zwiń