X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Ksawery Tartakower. "W szachach moralne zwycięstwa się nie liczą"

Ostatnia aktualizacja: 04.02.2021 05:59
Talent do gry w szachy łączył z zamiłowaniem do aforyzmów. Mawiał: "wygrać jest łatwo, trudno jest przegrać" i dodawał, że "zdarzają się nieudane zwycięstwa i wielkie przegrane". Jako jeden z największych szachowych mistrzów w przedwojennej Polsce na pewno wiedział, co mówi.
Grafika na podstawie fotograficznego portretu Ksawerego Tartakowera
Grafika na podstawie fotograficznego portretu Ksawerego TartakoweraFoto: Wikimedia/domena publiczna/Pixabay

65 lat temu w Paryżu zmarł Ksawery Tartakower, polski, a później francuski szachista pochodzenia żydowskiego, sześciokrotny reprezentant Polski na olimpiadach szachowych, członek "złotej" drużyny polskiej na olimpiadzie w 1930 roku.


Posłuchaj
27:57 O wszystkim z kulturą 26.01.2021.mp3 Czego uczą szachy? Mówią arcymistrzyni Agnieszka Brustman i Radosław Jedynak, arcymistrz szachowy i prezes Polskiego Towarzystwa Szachowego​ (PR, 26.01.2021)

 

Roszady międzynarodowe

szachy sandomierskie 1200.jpg
Słynne szachy sandomierskie. Jak trafiły do Polski?

Urodził się 22 lutego 1887 roku w rosyjskim Rostowie nad Donem w żydowskiej rodzinie pochodzenia polsko-austriackiego. Jego rodzice właśnie przeszli na katolicyzm, dlatego od dziecka posługiwał się zarówno rosyjsko-żydowskim imieniem "Sawielij" ("Szaweł, Saul"), jak i chrześcijańskim "Ksawery". Po ojcu odziedziczył austriackie obywatelstwo, dzięki czemu mógł kształcić się na wiedeńskim uniwersytecie, gdzie uzyskał tytuł doktora praw.

Gdy rozpętano I wojnę światową, został wcielony do armii austro-węgierskiej, po 1918 roku przyjął zaś obywatelstwo odrodzonej właśnie Rzeczypospolitej Polskiej. Wybuch II wojny światowej zaskoczył go w Argentynie, skąd udało mu się przedrzeć do Europy, by pod przybranym nazwiskiem "Cartier" walczyć jako oficer armii generała de Gaulle'a. Po wojnie postanowił nie wracać do Polski wciągniętej w sferę radzieckich wpływów. Po raz kolejny zmienił obywatelstwo – został Francuzem i jako obywatel Francji zmarł 4 lutego 1956 roku w Paryżu.

Jednym z najbardziej widocznych skutków tych przeprowadzek jest to, że słynny szachista w niemal każdym kraju przedstawiany był (i jest!) innym imieniem. W Polsce grał jako Ksawery, we Francji jako Xavier, zaś Anglicy i Niemcy przyswoili sobie jego żydowskie "Sawielij", zapisując je jako "Savielly". I dziś właśnie tak na świecie mówi się o nim najczęściej.

Olimpiada na siedząco

Studia w Wiedniu miały tę zaletę, że w mieście tym znajdowały się kawiarnie, w nich zaś kwitło życie towarzyskie, którego elementem były szachy. Tartakower, który grać nauczył się już w dzieciństwie, znalazł tu świetne warunki do rozwijania swej pasji. Jeszcze przed uzyskaniem doktoratu z prawa w 1909 roku wygrał kilka liczących się turniejów szachowych. Powoli przekonywał się, że swojej przyszłości nie zwiąże ze zdobytym wykształceniem. Szachy były o wiele bardziej pociągające.

Gdy został Polakiem, zajął się więc szachami na poważnie. W niedługim czasie wszedł do elity polskich graczy, w latach 20. brał udział w prestiżowych turniejach, a w następnej dekadzie sześciokrotnie reprezentował Polskę na olimpiadach szachowych. Zdobył pięć medali w rozgrywkach drużynowych (złoty, dwa srebrne i dwa brązowe) oraz trzy medale indywidualnie (złoty i dwa brązowe). Dwukrotnie był mistrzem Polski (1935 i 1937).


Posłuchaj
05:01 Trójka Do południa szachy 12.4.2016.mp3 Mało kto pamięta, że przedwojenna Polska była potęgą szachową. W 1930 roku nasza reprezentacja zdobyła złoty medal na olimpiadzie w Hamburgu (PR, 12.04.2016)

 

Orangutan na szachownicy

Tartakower odnalazł się nie tylko w roli praktyka, lecz także teoretyka szachów. Współpracował z czasopismami szachowymi, pisał artykuły, analizy i komentarze. Opublikował wiele książek na temat gry, z których najsłynniejsza to "Die hypermoderne Schachpartie" ("Hipermodernistyczna gra w szachy") z 1924 roku. W środowisku dał się poznać także jako działacz sportowy - w 1935 roku udało mu się doprowadzić do organizacji olimpiady szachowej w Warszawie.

shutterstock_szachy gra 1200.jpg
"Szachy to uniwersytet życia"

Po wojnie i osiedleniu się we Francji kontynuował karierę szachisty, ale coraz mniej stawiał na rywalizację, a coraz więcej na intelektualny wymiar królewskiej gry. Po wielkich sportowych sukcesach w barwach Polski skupił się teraz na samej sztuce szachów. Był lubiany w towarzystwie za swoje poczucie humoru, a także za to, co nazwano "tartakoweryzmami". Były to aforyzmy na temat gry, takie jak "zawsze istnieje właściwe posunięcie. Trzeba je tylko znaleźć", "izolowany pionek rozsiewa smutek na całej szachownicy", "mistrz może czasami zagrać słabo, amator nigdy", "partia szachów jest zwykle opowieścią o 1001 omyłkach" czy "partia szachów jest zawsze wygrana w następstwie błędu: partnera lub własnego".

Humor nie opuszczał go także podczas wymyślania nowych strategii i posunięć na szachownicy. W 1924 r. na turnieju w Nowym Jorku zaprezentował "otwarcie orangutana". Tartakower miał zainspirować się widokiem orangutana kołyszącego się na lianie w nowojorskim zoo. Niestety środowisko szachowe nie jest widocznie skłonne do żartów, bo manewr zaproponowany przez Tartakowera nazywa się dziś "otwarciem Sokolskiego", od nazwiska szachisty, który o tym jednym ruchu napisał całą monografię. Wielu jednak wciąż używa owej pierwszej nazwy. Podobnie jak wielu samego Tartakowera nazywa jego pierwszym imieniem.

mc

Czytaj także

Czterolatek walczył o tytuł mistrza Polski. "Gambit królowej" ma wpływ na szachową rywalizację?

Ostatnia aktualizacja: 14.12.2020 15:05
Ponad tysiąc siedmiuset młodych szachistów wzięło udział w Ogólnopolskich Mistrzostwach Szkół i Przedszkoli, które odbyły się w Katowicach. Rozgrywana w trybie online impreza była wstępem do zaplanowanych na najbliższy weekend mistrzostw Europy w szachach błyskawicznych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Gambit Królowej" zaszachował konkurencję i wywołał boom. Wielu sprawdza, czy Beth Harmon istniała

Ostatnia aktualizacja: 26.12.2020 08:07
"Gambit Królowej" to jeden z najbardziej interesujących seriali, które Netflix wyprodukował w ostatnim czasie. Z pewnością też jeden z tych, które pozwoliły ludziom odkryć nową pasję - w tym wypadku są nią szachy, w wielkim stylu wracające do łask.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Świat ogarnęła "szachomania". Efekt serialu "Gambit królowej?"

Ostatnia aktualizacja: 17.12.2020 11:29
Przez lata nie cieszyły się wielką popularnością. Elitarne, niezrozumiałe, mało pasjonujące. Taką opinię u wielu osób miały szachy. Teraz sytuacja diametralnie się zmieniła. Gra bije rekordy popularności, a pudełka z szachowymi figurami błyskawicznie znikają ze sklepowych półek. Skąd ta zmiana?
rozwiń zwiń

Czytaj także

Pandemia i "Gambit Królowej", czyli rok szachów

Ostatnia aktualizacja: 29.12.2020 22:15
W Strefie sportu podsumowaliśmy rok, w którym szachy zyskały na popularności. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Szachy diagonalne. Pomysł naukowca Politechniki Krakowskiej

Ostatnia aktualizacja: 22.01.2021 14:29
Szachy przeżywają swój renesans za sprawą serialu "Gambit królowej". Są też tacy, którzy tym sportem parają się od wielu lat i są mistrzami w swej dziedzinie. A można spotkać i takich, którzy przy użyciu szachownicy i figur tworzą nowe gry i zasady. 
rozwiń zwiń