X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Stanisław Estreicher – przyjaciel Wyspiańskiego, który zginął w Sachsenhausen

Ostatnia aktualizacja: 28.12.2020 05:50
Wybitny naukowiec, czołowy publicysta, człowiek, który wywarł wpływ na Bronisława Malinowskiego i autora "Wesela". Znakomitą karierę i życie członka jednej z najsłynniejszych polskich dynastii naukowych przerwała wojna. Stanisław Estreicher zmarł dokładnie 81 lat temu, 28 grudnia 1939.
Stanisław Estreicher.
Stanisław Estreicher. Foto: Wikimedia Commons/dp

Stanisław Estreicher należał do zasłużonego rodu krakowskich uczonych. Dwóch przedstawicieli rodziny piastowało godność rektorów Uniwersytetu Jagiellońskiego (Stanisław w latach 1919-1921), pięciu było profesorami uczelni. Opus magnum całego uczonego rodu była "Bibliografia polska" zawierająca kompletny spis druków dotyczących polski powstałych w kraju i za granicą. Dzieło rozpoczął Karol Estraicher, po nim kontynuował je jego syn Stanisław i wnuk Karol.

- Stanisław podniósł te dalsze tomy na najwyższy poziom naukowego pogłębienia i bogactwa treści. Każdy nowy tom był dużym wydarzeniem – oceniał historyk gen. Marian Kukiel na antenie Radia Wolna Europa.


Posłuchaj
09:40 Estreicher - Kukiel.mp3 Wspomnienia gen. prof. Mariana Kukiela o ludziach i wydarzeniach z czasów jego młodości: Profesor Stanisław Estreicher - wielki uczony i patriota. Zapowiedź - Zofia Ustarbowska. (RWE, 7.11.1965)

 

Przyjaciel Wyspiańskiego i Malinowskiego

Krakowski światek intelektualistów przełomu XIX i XX wieku był niewielki. Nic dziwnego, że wśród przyjaciół Estreichera znaleźć można czołowych przedstawicieli młodopolskiego środowiska artystycznego ze Stanisławem Wyspiańskim, Lucjanem Rydlem i Józefem Mehofferem na czele.

- Wyrósł w środowisku artystycznym, literackim i naukowym. Był autorem świetnych studiów z historii literatury. Sam miał literackie zamiłowania, stał się znakomitym krytykiem i recenzentem, znawcą najnowszych prądów w obcej literaturze i sztuce, promotorem ich w Polsce. On torował Wyspiańskiemu drogę, "Wesele" w świat wprowadzał – oceniał historyk.


Stanisław Estreicher (siedzi po prawej stronie) w otoczeniu przyjaciół. Od lewej stoją: Stanisław Wyspiańskim Lucjan Rydel, Karol Maszkowski, siedzi Henryk Opieński. Źr.: Wikimedia Commons/dp Stanisław Estreicher (siedzi po prawej stronie) w otoczeniu przyjaciół. Od lewej stoją: Stanisław Wyspiańskim Lucjan Rydel, Karol Maszkowski, siedzi Henryk Opieński. Źr.: Wikimedia Commons/dp

Mimo towarzystwa składającego się głównie z bohemy artystycznej, Estreicher pozostawał wierny tradycji rodzinnej. Nauka pozostawała głównym polem jego zainteresowań. Dał się poznać  jako jeden z najbardziej światłych polskich badaczy prawa.

- Stał się historykiem prawa o rozległych horyzontach, z socjologiczną podbudową. Miał wpływ na metodę badawczą Bronisława Malinowskiego. Pisał studia o najstarszych kodeksach prawnych świata, ogłaszał pomniki prawa polskiego. – wyjaśniał gen. Marian Kukiel.

Jedno z najlepszych polskich piór

Estreicher był jednym z czołowych przedstawicieli frakcji postępowej w konserwatywnym krakowskim środowisku Stańczyków. Z czasem stał się czołowym piórem wydawanego przez nie czasopisma "Czas".

- W II RP były tylko czterech wielkich publicystów: Stanisław Mackiewicz, Ignacy Matuszewski, Stanisław Estreicher i Stanisław Stroński – oceniał Władysław Zbyszewski na antenie Radia Wolna Europa. – Estreicher jest być może najbardziej zapomniany z tej wielkiej czwórki. Był spośród nich najstarszy i był stanowczo człowiekiem sprzed 1914 roku. Właściwie nigdy nie dopasował się do mentalności czasów międzywojennych.


Posłuchaj
09:00 Estreicher - Zbyszewski.mp3 Pogadanka Wacława Zbyszewskiego z cyklu "Wybitni Polacy" poświęcona postaci Stanisława Estreichera. (RWE, brak daty)

 

Od zwolennika do przeciwnika Piłsudskiego

Estreicher popierał Legiony Piłsudskiego. W dobie krzepnięcia odrodzonego państwa opowiadał się za silną władzą centralną, reprezentowaną przez Naczelnika. Gdy jednak zgorzkniały Piłsudski wycofał się z życia politycznego, a jego poglądy ulegały stopniowej radykalizacji, podobnie jak zupełnie nieparlamentarny język Marszałka, Estreicher uznał tę postawę za psucie debaty publicznej w kraju.

Wieści o zamachu majowym przywitał ostrym artykułem pt. "Rokosz". Swoją krytykę wobec policyjnych represji stosowanych przez sanację wobec społeczeństwa i opozycji zawarł w analizie pt. "Czy Polską należy rządzić batem?".

- Ostro reagował na Brześć (tzw. sprawa brzeska – polityczny proces wymierzony w czołowych działaczy opozycji antysanacyjnej), protestował przeciwko ograniczeniu autonomii uniwersytetów, redagował zbiorową księgę "O wolność szkół akademickich" – wyjaśniał gen. Marian Kukiel.

Głos wołającego na puszczy

Krytyki sanacji nie zaprzestał po śmierci Piłsudskiego. Popierał tworzącego na emigracji Front Morges Władysława Sikorskiego.

- Gdy zbliżała się wojna, znalazł się Estreicher wśród przedstawicieli kół naukowych, którzy udali się 31 marca 1939 do prezydenta Ignacego Mościckiego, by przedstawić mu konieczność zjednoczenia narodu poprzez pojednanie się ze stronnictwami opozycyjnymi,  abolicję wyroku w procesie brzeskim, powołanie rządu, który miałby zaufanie ogólne. – podkreślał gen. Marian Kukiel. - Widziałem Estreichera niedługo potem, jeszcze bladego z oburzenia i trwogi o przyszłość narodu.

Ofiara Sonderaktion

Był jednym z tych nieszczęśliwych, którym przyszło przeżyć dramat przewidzianej przez siebie klęski. Tragedia dopełniła się 6 listopada 1939. Estreicher był jednym z ponad 140 członków kadry uniwersyteckiej, którzy tego dnia zgromadzili się na polecenie rektora w sali wykładowej im. Mikołaja Kopernika. To była pułapka zastawiona przez Niemców. Okupanci aresztowali naukowców. Większość z nich trafiła do obozu Sachsenhausen. Wśród nich był Stanisław Estreicher. Naukowiec zmarł w niewoli 28 grudnia 1939 z powodu nieleczonej mocznicy.

bm

Czytaj także

Stanisław Wyspiański - czwarty wieszcz narodowy

Ostatnia aktualizacja: 28.11.2020 05:58
Po premierze "Wesela" stał się symbolem. "Niewielu dusza i serce, myśl i ból były tak na wskroś polskie, nasze własne jak Wyspiańskiego" - pisała krakowska gazeta "Czas" nazajutrz po śmierci artysty.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Józef Dietl - rektor UJ, prezydent Krakowa

Ostatnia aktualizacja: 24.01.2017 06:07
24 stycznia 1804 urodził się Józef Dietl. Wybitny modernizator Krakowa, rektor najstarszej polskiej uczelni, lekarz i polityk.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Mieczysław Gwalbert Pawlikowski. Odkrył zew góralszczyzny

Ostatnia aktualizacja: 23.12.2020 05:30
Nim odkrył Tatry dla Polaków Tytus Chałubiński, po dziewiczych górskich szlakach wędrował już ten społecznik, ziemianin i przyjaciel Cypriana Karola Norwida i Adama Asnyka. 116 lat temu zmarł Mieczysław Gwalbert Pawlikowski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Michał Bobrzyński - prawnik i historyk, który tworzył prawo i historię

Ostatnia aktualizacja: 03.07.2020 05:45
Był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli krakowskich konserwatystów, tzw. stańczyków. Ten profesor historii i prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1908 roku został namiestnikiem austriackiej Galicji i, jak stwierdził historyk Józef Feldman, zaczął tworzyć historię i prawo.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Stanisław Zaremba – twórca Polskiego Towarzystwa Matematycznego

Ostatnia aktualizacja: 23.11.2020 05:45
Choć ten krakowski uczony z dużą dozą krytycyzmu podchodził do założeń warszawskiej i lwowskiej szkoły matematycznej, to właśnie jemu przyszło w udziale położenie podwalin pod konsolidację społeczności rodzimych badaczy królowej nauk.
rozwiń zwiń