X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Od premiera do uciekiniera. Dramat Stanisława Mikołajczyka

Ostatnia aktualizacja: 21.10.2021 05:55
Komuniści wykorzystali go do stworzenia pozorów demokracji w powojennej Polsce, a potem zaszczuli, zmuszając do ucieczki. 74 lata temu, 21 października 1947 roku Stanisław Mikołajczyk, wobec groźby aresztowania przez władze komunistyczne, potajemnie opuścił Polskę i przedostał się do Londynu.
Stanisław Mikołajczyk
Stanisław MikołajczykFoto: źr. www.korbonski.ipn.gov.pl

Powstaniec i żołnierz

Stanisław Mikołajczyk urodził się 18 lipca 1901 roku w Halsterhausen. Pochodził z robotniczej rodziny. Jego rodzice wyemigrowali z Wielkopolski. Ojciec pracował jako górnik w kopalni w Westfalii. Tuż przed wybuchem I wojny światowej Mikołajczykowie kupili gospodarstwo koło Krotoszyna.

W latach 1918–1920 uczestniczył w powstaniu wielkopolskim i wojnie polsko-bolszewickiej. Po wojnie był słuchaczem Uniwersytetu Ludowego.

Stanisław

Stanisław Mikołajczyk. Wikimedia Commons/dp. Źr.: "Gazeta Ludowa", Warszawa 1946

Kariera polityczna

W wieku 21 lat Stanisław wstąpił do Polskiego Stronnictwa Ludowego "Piast", później był jednym z założycieli Wielkopolskiego Związku Młodzieży Wiejskiej. Szybko zrobił karierę polityczną - został sekretarzem klubu parlamentarnego stronnictwa "Piast", a po zjednoczeniu ruchu ludowo-chłopskiego sekretarzem Stronnictwa Ludowego. W styczniu 1937 roku po ogłoszeniu strajku generalnego, przejął z rąk Macieja Rataja kierownictwo Stronnictwa Ludowego. W 1930 roku został wybrany na posła do Sejmu w okręgu gnieźnieńskim. W tym samym roku Mikołajczyk kupił własne gospodarstwo w Międzylesiu koło Wągrowca. Posłem był do 1935 roku.

Emigracja

We wrześniu 1939 roku został wcielony do wojska, a po 17 września trafił do obozu internowanych na Węgrzech. W listopadzie 1939 roku Mikołajczyk przedostał się do Paryża, gdzie zgłosił się do generała Władysława Sikorskiego. Wkrótce wszedł, jako jeden z trzech współprzewodniczących, do nowo powstałej Rady Narodowej Rzeczypospolitej. W styczniu 1940 roku zastąpił Ignacego Paderewskiego na stanowisku przewodniczącego Rady. W grudniu 1941 roku Stanisław Mikołajczyk został wicepremierem, a po śmierci Władysława Sikorskiego, 4 lipca 1943 roku, premierem.

Walka o kształt powojennej Polski

Usiłował uzyskać porozumienie z ZSRR dotyczące polskiej granicy wschodniej. Wielokrotnie udawał się w tej sprawie do Moskwy. Prowadząc rozmowy, nie zdawał sobie sprawy, że decyzje w sprawie granicy wschodniej i tzw. rekompensaty terytorialnej zapadły na spotkaniu tzw. wielkiej trójki podczas konferencji teherańskiej w 1943. O porozumieniu teherańskim dowiedział się podczas konferencji w Moskwie w październiku 1944 z ust Mołotowa w obecności nie tylko Stalina, ale także, również wtedy przebywającego w Moskwie, brytyjskiego premiera Winstona Churchilla.

Załamany złożył dymisję 24 listopada. Po nim premierem rządu został Tomasz Arciszewski. Kolejny raz udał się do Moskwy w czerwcu 1945 roku, gdzie uczestniczył w rozmowach na temat utworzenia Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej.


Posłuchaj
09:46 Powrót Mikołajczyka Powrót Mikołajczyka. Przemówienie na lotnisku 27 czerwca 1945 roku, dniu przylotu do Warszawy - audycja z cyklu "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej"

 

Od wicepremiera do uciekiniera

Po konferencji powrócił do Polski i przyjął tekę wicepremiera i ministra rolnictwa w TRJN. Kierowane przez niego Polskie Stronnictwo Ludowe stało się silną partią, skutecznie konkurującą z Polską Partią Robotniczą i Polską Partią Socjalistyczną. Gdy w 1947 roku PSL przegrało wybory i referendum, Mikołajczyk wysuwał wobec PPR zarzut sfałszowania wyników głosowania.


Posłuchaj
09:47 Przemówienie Stanisława Mikołajczyka Przemówienie Stanisława Mikołajczyka - prezesa PSL na emigracji - skierowane do rodaków z okazji Święta Ludowego. (RWE, 11962)

 

Komuniści po wygranych wyborach rozpoczęli eliminację przeciwników politycznych. Represjami objęto kilkadziesiąt tysięcy działaczy PSL-u. Zagrożony aresztowaniem, Mikołajczyk opuścił potajemnie Polskę 21 października 1947 roku. Uciekł przy pomocy ambasadora brytyjskiego w ciężarówce przewożącej do portu w Gdyni bagaże konsula brytyjskiego. Inspiratorami "ewakuacji" premiera byli Amerykanie - do nich zgłosili się o pomoc współpracownicy Mikołajczyka, a ci poprosili o zorganizowanie przerzutu Brytyjczyków.


Posłuchaj
09:42 Ucieczka Mikołajczyka Ucieczka Mikołajczyka - audycja z cyklu "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej". (Archiwum PR)

 

Podróż zakończyła się 3 listopada w Londynie, skąd Stanisław Mikołajczyk trafił do Stanów Zjednoczonych. Podobno rozważano również ucieczkę przez Czechosłowację lub przez Niemcy - w tym ostatnim przypadku ewakuacja miała nastąpić z transportem ciał lotników amerykańskich, którzy polegli w czasie II wojny światowej w lotach nad Polską.

Istnieje teoria, która mówi, że Urząd Bezpieczeństwa specjalnie stworzył wokół Mikołajczyka atmosferę zagrożenia, zmuszając go w ten sposób do opuszczenia kraju. Nie zachowały się żadne dokumenty sugerujące, iż reżim dążył do fizycznej likwidacji polityka.

Jego ucieczka była potem wielokrotnie wykorzystywana propagandowo. Komuniści zarzucali byłemu wicepremierowi tchórzostwo i pracę na rzecz obcych mocarstw.

Ponownie na emigracji

Zamieszkał w Stanach Zjednoczonych. Do śmierci pozostał aktywnym politykiem na wygnaniu. Sejm PRL pozbawił go polskiego obywatelstwa. Zmarł w Waszyngtonie, 13 grudnia 1966 roku. Został pochowany w wolnej Polsce, na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan w Poznaniu. W 2000 roku pośmiertnie został uhonorowany Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski - Polonia Restituta.

mf/im

Czytaj także

"3 x TAK", czyli wielkie kłamstwo komunistów

Ostatnia aktualizacja: 30.06.2021 05:40
To referendum stało się symbolem manipulacji i fałszowania wyborów w powojennej Polsce przez komunistów.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Poczdam 1945. Stalin, Truman i Churchill dzielą Europę

Ostatnia aktualizacja: 17.07.2021 06:00
- Poczdam to było przypieczętowanie zwycięstwa Stalina w wojnie, moment największego triumfu Związku Sowieckiego w jego całej historii - stwierdził profesor Paweł Wieczorkiewicz, komentując obrady Wielkiej Trójki w Poczdamie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Pakt Ribbentrop-Mołotow jak czwarty rozbiór Polski

Ostatnia aktualizacja: 23.08.2021 06:00
"Gdy Polska przestanie istnieć, zachód nie będzie miał o co walczyć" – tak w 1939 roku rozumowano w Moskwie i w Berlinie. III Rzesza i Związek Sowiecki podpisały Pakt o Nieagresji, na mocy którego Hitler i Stalin podzielili między siebie terytorium Polski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Stanisław Mikołajczyk przegrał walkę o kształt powojennej Polski

Ostatnia aktualizacja: 14.07.2021 05:45
– Wiążąc się serdeczną współpracą ze sprzymierzonymi narodami, proklamuję swą wiarę w demokrację i zaufanie do wielkich przywódców demokracji: prezydenta Roosevelta i premiera Churchilla – mówił w jednym z przemówień premier Stanisław Mikołajczyk.
rozwiń zwiń