X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Święte Przymierze – hipokryci na straży starego porządku

Ostatnia aktualizacja: 26.09.2020 05:50
- Kongres wiedeński nie oznaczał tylko stworzenia nowego ładu geopolitycznego w Europie. Jego architekci chcieli cofnąć koło historii i wraz z klęską Napoleona pogrzebać idee, które jego armia rozprzestrzeniła po niemal całym kontynencie – wyjaśniał prof. Rafał Habielski na antenie Polskiego Radia.
Karykatura z czasów kongresu wiedeńskiego przedstawiająca członków Świętego Przymierza. Od lewej: Franciszek II, cesarz Austrii, Aleksander I Romanow i Fryderyk Wilhelm III
Karykatura z czasów kongresu wiedeńskiego przedstawiająca członków Świętego Przymierza. Od lewej: Franciszek II, cesarz Austrii, Aleksander I Romanow i Fryderyk Wilhelm IIIFoto: East News

Ten cel przyświecał trzem potężnym monarchiom absolutnym – Prusom, Austrii i Rosji. 205 lat temu, 26 września 1815, mocarstwa zawarły sojusz zwany Świętym Przymierzem.

CongressVienna_663.jpg
Kongres Wiedeński - narodziny nowoczesnej dyplomacji

- Trzej monarchowie obiecali sobie trwanie w nierozerwalnym związku, a także pomoc i wsparcie tak, żeby ich państwa stanowiły jeden naród chrześcijański. Wbrew tym górnolotnym deklaracjom, celem trzech mocarstw nie było stworzenie nowej jakości w stosunkach międzynarodowych, a dbałość o to, by ruchy rewolucyjne, liberalne i niepodległościowe, nie unicestwiły ładu wiedeńskiego, a tym samym nie podważyły pozycji państw będących jego beneficjentami – wskazywał prof. Rafał Habielski w audycji Agnieszki Steckiej z cyklu "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej – Austria".


Posłuchaj
08:36 Swiete Przymierze.mp3 Audycja Agnieszki Steckiej z cyklu "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej - Austria". (PR, 16.03.2001)

 

Rosja, Austria i Prusy miały odtąd stać na straży ustalonych na kongresie wiedeńskim zasad legitymizmu, czyli nienaruszalności praw dynastycznych w Europie, oraz równowagi sił na Starym Kontynencie.  Polityczne trzęsienie ziemi, jakim była rewolucja francuska i epoka napoleońska, nie miało prawa się powtórzyć. Monarchowie ustalili, że najważniejsze sprawy będą ze sobą  ustalać podczas zjazdów. Pierwszy tego typu kongres miał miejsce trzy lata po zawarciu przymierza w Akwizgranie. 

Policjanci Europy

Jedną z pierwszych interwencji Świętego Przymierza była ingerencja w działalność uniwersytetów w Związku Niemieckim (federacji niemieckich państw pod przewodnictwem Austrii), na których coraz większą popularność zaczęły zdobywać poglądy liberalne. Doszło do aresztowań w środowiskach studenckich. Efektem było ograniczenie wolności uniwersytetów w państwach niemieckich.

Kolejnym miejscem, w którym interweniowało Święte Przymierze były podzielone wówczas Włochy. Społeczeństwa Piemontu i Neapolu wymusiły na tamtejszych monarchach nadanie swoim krajom konstytucji.

- To nie podobało się państwom Świętego Przymierza. Podczas konferencji w Opawie, a później w Lublanie, Austria została upoważniona do interwencji we Włoszech i przywrócenia starego porządku. Akcja powiodła się, ale przyniosła tylko doraźne skutki. Przez Włochów Wiedeń zaczął być postrzegany jako przeciwnik  ich aspiracji politycznych, co z całą mocą odezwie się za jakiś czas – podkreślał historyk.

Rysy na sojuszu

Sprzeczne interesy sygnatariuszy porozumienia dały o sobie znać, gdy zaogniła się sytuacja na Bałkanach. Imperium Osmańskie było już wówczas postrzegane jako "chory człowiek Europy". Osłabienie okupanta zachęciło Greków od walki o niepodległość.

- Przeciwko  Turcji wystąpiła Rosja, zainteresowana osłabieniem Porty. Austria z kolei popierała sułtana, nie tyle przez sympatię dla Osmanów, ile po  to, by nie dać okazji do wzmocnienia Rosji – wyjaśniał prof. Rafał Habielski. – W 1827 roku flota angielska i francuska, wraz ze wspomagającą ją rosyjską, zwyciężyła Turków w bitwie morskiej pod Navarino. Huk dział pod Navarino był zwiastunem pierwszego zwycięstwa sprawy wolności w Europie pokongresowej i wywołał potężne echo wśród jej narodów.

Klęska Turcji oznaczała nie tylko uzyskanie niepodległości przez Grecję. Korzystając z osłabienia rywala, Rosja przejęła kontrolę nad Mołdawią i Wołoszczyzną.

- Oznaczało to zaburzenie rosyjsko-austriackiej równowagi sił na Bałkanach. Wiedeń poczuł się tym co najmniej dotknięty i wydawało się, że następuje koniec Świętego Przymierza – podkreślał historyk.

Rozpadowi sojuszu zapobiegły wydarzenia w latach 30. XIX wieku. Rewolucja lipcowa w Paryżu obaliła Burbonów.  Wybuchło powstanie Belgów, którzy żądali niepodległości, a Polacy podnieśli broń podczas Powstania Listopadowego. Prusy, Rosja i Austria współpracowały podczas wydarzeń Wiosny Ludów, a rosyjskie oddziały pomagały Austriakom tłumić węgierskie powstanie.

Kres Świętego Przymierza

Prusy i Austria (w szczególności ta druga) z niepokojem przyglądały się wzmocnieniu potęgi Rosji. Osłabienie Turcji sprzyjało realizacji odwiecznego celu państwa carów – przejęcia kontroli nad "drugim Rzymem" – Stambułem – i cieśninami czarnomorskimi.


wojna krymsk_663.jpg
Wojna krymska – upadek Świętego Przymierza

Car Mikołaj I proponował wręcz rozbiór państwa osmańskiego mocarstwom zachodnim, w nadziei na to, że sam obejmie protektoratem całe Bałkany. Moskwa przelicytowała w międzynarodowym pokerze i tym samym skłoniła mocarstwa zachodnie do stanięcia po stronie Turcji. Wojna krymska (1853-1856) zakończyła się sromotną klęską cara.

Podczas konfliktu Prusy i Austria oficjalnie zachowały neutralność, jednak dyplomatycznie sprzyjały wrogom Rosji. Szczególną aktywność wykazywała Austria, która tradycyjnie postrzegała Bałkany jako swoją strefę wpływów. Wojska austriackie nie stanęły oficjalnie po stronie koalicji, ale zajęły Mołdawię i Wołoszczyznę, a podczas rozmów pokojowych Austriacy podjęli się roli niebezstronnego mediatora. Tak jawne wystąpienie przeciwko Rosji oznaczało koniec Świętego Przymierza i zachwianie pokongresowym układem sił w Europie. Pół wieku później obiecujący sobie współpracę sygnatariusze paktu rzucą się sobie do gardeł w największej wojnie, jaką widział dotąd Stary Kontynent.

Sprzymierzenie oprawców

Zawiązując sojusz, trzy mocarstwa absolutystyczne odwoływały się do wartości chrześcijańskich.

- Trzy mocarstwa związały się sojuszem, deklarując oparcie wzajemnych stosunków na prawach religii Chrystusowej, sprawiedliwości, miłości wzajemnej i pokoju – podkreślał prof. Rafał Habielski.

Przepełniając podobną retoryką akt założycielski Świętego Przymierza, jego sygnatariusze wspinali się na Himalaje hipokryzji.

"Wszyscy w Polsce wiedzą, że kraj ich został złupiony przy pomocy środków, przed użyciem których wzdrygnąłby się każdy uczciwy człowiek. Kara za zbrodnię prędzej czy później spadnie na głowę złoczyńcy. Rozbiory Polski były naruszeniem prawa międzynarodowego" (Wielki książę Konstanty, 1820);  "Bądźmy otwartymi. Moja babka Maria Teresa i król Fryderyk dzieląc Polskę popełnili ciężki grzech. Podział ten jest wielkim nieszczęściem Europy. Od tej pory spokój i rzetelność w świecie politycznym ustały. Nieszczęście to trwać będzie, póki Polska bytu swego nie odzyska" (austriacki arcyksiążę Jan, 1848); "Carowa Katarzyna i ja jesteśmy zgoła piratami, ale zastanawiam się w jaki sposób królowa – cesarzowa zdołała załatwić to ze swoim spowiednikiem" (król Prus, Fryderyk II, współautor rozbiorów) – wszyscy trzej zaborcy od początku wiedzieli, że sprzeciwili się prawom międzynarodowym, dokonując aktu rozbioru Polski. Że, wbrew deklarowanym ideom, popełniali zbrodnię, popełniali grzech.

Następstwa rozbiorów okazały się najtrwalszym spoiwem, które utrzymywało Święte Przymierze przy życiu. Świadczy o tym fakt życzliwej neutralności Prus i Austrii wobec tłumienia kolejnych powstań narodowych przez Rosję.

bm

Czytaj także

245 lata temu rozpoczął się Sejm Rozbiorowy

Ostatnia aktualizacja: 19.04.2018 06:09
19 kwietnia 1773 w Warszawie zwołano Sejm Rozbiorowy, w czasie którego zatwierdzono I rozbiór Polski przez trzy mocarstwa ościenne.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Czy Polska mogła uniknąć rozbiorów?

Ostatnia aktualizacja: 17.02.2021 05:40
"Trzy upiorzyce wyssały z Polski życie państwowe. Były to siostry rodzone – konfederacje barska, radomska i targowicka. Z tych trzech sióstr upiorzycą najwinniejszą, bo najzgubniejszą była niewątpliwie konfederacja barska. Gdyby nie ona państwo polskie nie upadłoby w XVIII wieku" – pisał Stanisław Cat-Mackiewicz.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wojna siedmioletnia - (pierwsza) wojna światowa

Ostatnia aktualizacja: 18.05.2018 06:05
Konflikt między europejskimi potęgami zdominował początek drugiej połowy XVIII wieku. Z popiołów wojny wyłoniło się pierwsze światowe supermocarstwo - Wielka Brytania.
rozwiń zwiń