X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
x
x
Historia

"Baza ludzi umarłych" - najlepiej oddała ducha prozy Marka Hłaski

Ostatnia aktualizacja: 10.08.2020 05:45
61 lat temu, 10 sierpnia 1959 roku, odbyła się premiera filmu w reżyserii Czesława Petelskiego pod tytułem "Baza ludzi umarłych". Do dziś jest to film, który najlepiej przeniósł na ekran ducha hłaskowskich dialogów, mimo że z powodu zmian o charakterze politycznym, nie cieszył się uznaniem autora.
Audio
  • "Ewa i Czesław Petelscy". Audycja Joanny Prus i Ewy Stockiej z cyklu "Małżeństwo doskonałe". (PR, 14.08.1964)
Plan filmu Baza ludzi umarłycj w reżyserii Czeslawa Petelskiego, 1958
Plan filmu "Baza ludzi umarłycj" w reżyserii Czeslawa Petelskiego, 1958Foto: INPLUS/East News

"Baza ludzi umarłych" to adaptacja dłuższej noweli Marka Hłaski zatytułowanej "Następny do raju". Akcja - zgodnie z napisem wyświetlanym przed filmem - toczy się w latach 1945-46, kiedy:

- Do odbudowy zgliszcz i ruin kraj potrzebował drzewa – drzewa, którego nie było czym wozić i ludzi, których nie było skąd wziąć. Jest to opowieść o złym czasie, złych drogach, złych samochodach i o ludziach, których nie da się określić jednym słowem – głosił napis.

Opowieść

"Baza ludzi umarłych" jest historią o życiowych rozbitkach, ludziach z marginesu, wyrokowcach, którzy, uciekając od świata, znaleźli jedyną możliwą, a zarazem najtrudniejszą pracę w bazie transportowej. Kierowcy co dzień zaglądają śmierci w oczy, zwożąc drewno z gór rozpadającymi się ciężarówkami po niebezpiecznych drogach. Każdy z nich chce stamtąd uciec, ale z jakichś powodów nie może.

Do tytułowej górskiej bazy - drewnianego domku - w której mieszkają kierowcy, przybywa wysłannik władz przedsiębiorstwa, aktywista partyjny Stefan Zabawa z żoną Wandą, aby uspokoić buntownicze nastroje i zwiększyć wydajność pracy. Wśród zdesperowanych i rozgoryczonych kierowców jest jedynym bohaterem pozytywnym - co zostało ironicznie podkreślone przez jego nazwisko. Absurdalny optymizm Zabawy stanowi kontrast dla wszystkiego naokoło, co zostało przedstawione w czarnych barwach, nawet jego żona Wanda zdradza go z kolejnymi kierowcami z bazy, szukając w nich szansy i towarzystwa do ucieczki.

Marek Hłasko - zobacz serwis edukacyjno-społeczny

Sprzeciw autora

Marek Hłasko brał udział w pracach nad scenariuszem. Pisarz jednak wycofał swoje nazwisko z napisów z powodu zmian w treści, z którymi się nie zgadzał. Przede wszystkim chodziło o zakończenie - w oryginale niepozostawiające nadziei rozwiązanie zastąpiono bardziej optymistycznym, co de facto zmieniło wydźwięk całej historii. Oto bowiem komunistyczny urzędnik z Warszawy osiągnął swój cel i udowodnił sceptykom, że nieustanna walka o wypełnianie założonej normy produkcyjnej ma głęboki sens, przynajmniej w jego mniemaniu. Film przez to stał się niemal klasycznym produkcyjniakiem.

W opowiadaniu Hłaski następował natomiast proces odwrotny - idealistyczny komunista pod wpływem kontaktu z ludźmi żyjącymi na granicy prawa, uciekinierami z "normalnego" społeczeństwa, sam stawał się sceptyczny wobec narzuconego odgórnie przodownictwa pracy.

Przygoda Hłaski

Marek Hłasko, w wieku 16 lat, jako osoba, która zrezygnowała ze szkolnej nauki, pracował przez 6 tygodni w bazie kierowców w Bystrzycy Kłodzkiej. Opowiadanie "Następny do raju" została więc częściowo oparta na jego prawdziwych doświadczeniach i tylko z pozoru jest prostą, jednoznaczną historią. Jej drugie dno jednak można dostrzec, jeśli uświadomimy sobie, kim właściwie w tamtych czasach mogli być bohaterowie tej opowieści. Wśród wyrzutków społecznych odnajdziemy dawnych akowców i partyzantów powojennych, którzy musieli się ukrywać, czego Hłasko nie mógł napisać wprost.

Petelski pozbawił swój film tych niuansów, a mimo to "Baza..." została przez cenzurę na półtora roku wstrzymana i nie można jej było wyświetlać w kinach. Socjalistyczna krytyka zarzucała filmowi, że wpisuje się w nurt tak zwanego "czarnego" kina, które przedstawiało pesymistyczną wizję życia w peerelu, co rzeczywiście pozostało w filmie z literackiego pierwowzoru.

Aktorzy

Czesławowi Petelskiemu udało się obsadzić w głównych rolach nieoczywisty zestaw doskonałych aktorów, do których jeszcze nie przylgnęły skojarzenia z najbardziej charakterystycznymi postaciami, w które się później wcielali.

- Wydaje mi się, że w ogóle szufladkowanie aktorów to jest straszna rzecz. Jeżeli aktor może zmienić swój gatunek, to to szalenie aktora rozwija - mówił Czesław Petelski w audycji Joanny Prus i Ewy Stockiej w Polskim Radiu w 1964 roku.


Posłuchaj
18:01 Baza ludzi umarłych.mp3 "Ewa i Czesław Petelscy". Audycja Joanny Prus i Ewy Stockiej z cyklu "Małżeństwo doskonałe". (PR, 14.08.1964)

Przybyłego z miasta partyjniaka zagrał Zygmunt Kęstowicz, jego żonę Wandę - Teresa Iżewska, natomiast pracowników bazy takie gwiazdy jak: Emil Karewicz, Leon Niemczyk, Tadeusz Łomnicki czy Roman Kłosowski.

Poza świetnym zestawem aktorskim na artystyczny sukces filmu i na to, że do dziś, pomimo socjalistycznej wymowy, film ten zachowuje pewien wewnętrzny autentyzm, wpłynęła też doskonała realizacja filmu.

Za wybitne, bardzo sugestywne zdjęcia odpowiadał Kurt Weber. Doskonale poradził sobie z filmowaniem zimowych plenerów. W wywiadach tłumaczył, że chciał swoimi zdjęciami podkreślić, że bohaterowie, jeżdżąc po bardzo niebezpiecznych drogach, cały czas balansują na granicy życia i śmierci. W tym celu stosował podczas zdjęć mnóstwo sztucznej mgły, dzięki czemu krajobraz w tle za głównymi bohaterami płynnie przechodził w niebo, a linia horyzontu rozmywała się. Tak powstało wrażenie, że bohaterowie są już jedną nogą w niebie.

Wartość wizualną filmu wzmacniała też świetna, widoczna w scenach we wnętrzach, scenografia. Całość przypomina trochę filmy z gatunku noir, który dominował przez pewien czas, zwłaszcza w kryminałach i innych filmach sensacyjnych w filmie amerykańskim.

Triumf reżysera

Reżyserowi, Czesławowi Petelskiemu, który wyjątkowo pracował na planie bez swojej żony, która zawsze współreżyserowała z nim filmy, udało się, pomimo zmiany wymowy filmu na bliższą oczekiwaniom komunistycznych decydentów, nakręcić obraz, który był najbliżej klimatu prozy Marka Hłaski, spośród wszystkich filmowych adaptacji tego autora.

Nie znaczy to, że "Baza ludzi umarłych" była z tej grupy filmem najlepszym. Pierwszeństwo trzeba bowiem oddać wybitnemu debiutowi Wojciecha Jerzego Hasa z 1957 roku pod tytułem "Pętla". Był to jednak film, w którym reżyser znacząco przebudował sposób ujęcia hłaskowskiej historii. Natomiast "Baza ludzi umarłych" najlepiej oddawała na przykład charakterystyczne dialogi Marka Hłaski.

az


Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

"Żył krótko, a wszyscy byli odwróceni". 51. rocznica śmierci Marka Hłaski

Ostatnia aktualizacja: 14.06.2020 05:52
Piękny i tragiczny. Buntownik z wyboru. Głos swojego pokolenia. Symbol straconego pokolenia. Enfant terrible polskiej odwilży. Wygnaniec. Kaskader literatury. Legenda Marka Hłaski zaczęła się za jego życia i nie zakończyła wraz z tragiczną śmiercią. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tadeusz Konwicki. Pisarz i "czuły prześmiewca"

Ostatnia aktualizacja: 22.06.2020 05:55
Znakomity prozaik, scenarzysta i reżyser, autora m.in. książki "Mała Apokalipsa" i filmu "Ostatni dzień lata". Tadeusz Konwicki urodził się 22 czerwca 1926 roku w Wilnie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Salto" - film zawieszony miedzy jawą a snem

Ostatnia aktualizacja: 11.06.2020 05:50
55 lat temu, 11 czerwca 1965 roku miała miejsce premiera filmu "Salto" w reżyserii Tadeusza Konwickiego. To jeden z najbardziej niezwykłych i magicznych filmów w polskiej kinematografii.
rozwiń zwiń