X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Brantôme. Żołnierz, opat i pisarz wśród pań swawolnych

Ostatnia aktualizacja: 15.07.2021 05:45
15 lipca 1614 roku, po życiu pełnym przygód i po opisaniu ich w trzynastu tomach pamiętnika, zmarł Pierre de Bourdeille, lord i opat Brantôme, francuski żołnierz i historyk. Światowy rozgłos przyniosły mu "Żywoty pań swawolnych", które nawet dziś czyta się z wypiekami na twarzy.
Ilustracja do Żywotów pań swawolnych autorstwa Edmonda Malassisa (1874-1944)
Ilustracja do "Żywotów pań swawolnych" autorstwa Edmonda Malassisa (1874-1944)Foto: Wikimedia/domena publiczna

Koneksje i konteksty

Pierre de Bourdeille urodził się około 1540 roku w regionie Nawarra na pograniczu francusko-hiszpańskim. Pochodził z francuskiej szlachty spokrewnionej z najznamienitszymi familiami arystokratycznymi i związanej z królewskim rodem Walezjuszy.

Jego matka była damą dworu królowej Małgorzaty z Nawarry, siostry króla Francji Franciszka I Walezjusza. Dzieło królowej "Heptameron", naśladownictwo słynnego "Dekameronu" Boccaccia, służył Bourdeille'owi za wzór własnych opowiadań. Warto zauważyć, że dwórką Małgorzaty była także Anna Boleyn, zanim została drugą żoną króla Henryka VIII. Przez całe życie Bourdeille czcią otaczał także następczynię Małgorzaty z Nawarry, czyli Małgorzatę Walezjuszkę, której postać spopularyzował Aleksander Dumas w swej "Królowej Margot".


Posłuchaj
02:31 piękny i bestia, 12___150_04_iii_tr_1-22_102806611c56f0f4[00].mp3 Królowa Margot - audycja z cyklu "Piękny i bestia" . (PR, 22.04.2004)

 

Młody Bourdeille nauki pobierał w Paryżu i Poitiers. Gdy miał 16 lat, został mianowany opatem w Brantôme przez króla Francji Henryka II, ojca królowej Margot. Po dwóch latach porzucił stan duchowny (tytuł opata Brantôme zachował jednak do śmierci), zebrał drużynę przyjaciół, każdemu z nich kupił broń, po czym wszyscy wyruszyli szukać wojennych przygód we Włoszech.

Żołnierz spada z konia

KLCW prof Tazbir --3_resize.jpg
Noc św. Bartłomieja. Prof. Janusz Tazbir o wielkiej rzezi hugenotów

Włochy w tamtym okresie to wymarzony cel dla takich awanturników. Liczne niepokoje i wojny domowe dały zajęcie Bourdeille'owi przez kilka lat. Po powrocie do ojczyzny wstąpił w służbę dworską. Towarzyszył Marii Stuart podczas jej powrotu do Szkocji. Jako dworzanin i katolik zawzięcie zwalczał hugenotów, biorąc udział w wojnach religijnych w latach 1562-1598.

Jego karierę wojskową przerwała na rok febra, po której nie brał już udziału w większych wyprawach, poświęcając się bardziej życiu dworskiemu. Po kilku latach zrezygnował także i z tego. Powodem był wypadek podczas jazdy konnej: lord Brantôme spadł z wierzchowca i został przez niego stratowany. Cztery lata spędził w łóżku, do końca życia był kaleką. Wycofał się z życia publicznego, a zyskawszy w ten sposób mnóstwo czasu, oddał się pracy pamiętnikarza.

Niedyskretny dokument epoki

Pierre de Bourdeille spędził na pisaniu resztę życia. Sam nie wydał jednak żadnego z trzynastu tomów swoich wspomnień. Prawdopodobnie obawiał się skandalu, który niechybnie wywołałyby dosadne opisy wydarzeń i spotkanych osób z wyższych sfer. Do tego samego wniosku doszli zresztą jego spadkobiercy. Gdy pamiętnikarz zmarł w 1614 roku, podjęli decyzję o niewydawaniu jego dzieła. Dopiero w 1670 roku mocno okrojone pamiętniki Brantôme'a ujrzały światło dzienne. Na pełną edycję jego pisma czekały ponad dwieście lat. Opublikowano je w komplecie w 1858 roku.

Współcześni komentatorzy zwracają uwagę, że nie należy szukać u Pierre'a de Bourdeille rzetelnej prawdy historycznej, zgadzają się jednak co do wartości pamiętników jako zapisu francuskiej obyczajowości przełomu XVI i XVII wieku.

Interesujące jest podwójne potraktowanie przez autora wspomnień ich bohaterów - w pewnej części pism są bowiem przedstawieni w wersji "pomnikowej", obdarzeni zaletami w sposób urągający faktograficznej rzetelności, w innej zaś części opisani w tak bezwstydny sposób, że nie dziwią cenzorskie zabiegi jego spadkobierców. Do tej drugiej części należą właśnie słynne "Żywoty pań swawolnych".

Ogromna popularność gorszącego dzieła sprawiła, że dla kolejnych pokoleń czytelników Brantôme jest autorem tylko tego jednego dzieła. Zdaniem jednego z tłumaczy dzieła, Tadeusza Żeleńskiego-Boya, stało się tak "raz przez skandaliczny rozgłos, jaki dla jej tematu i zawiesistości jej języka przylgnął do tej książki, z krzywdą dla niej i dla jej autora; po wtóre dlatego, iż w żadnym z jego dzieł niepospolity talent pisarski Brantôme'a nie rozlewa się tak bujno i swobodnie".

Nie traktując więc "Żywotów pań swawolnych" jako reportażu z dawnych wieków, warto zajrzeć za szczelnie zamknięte drzwi zamków i pałaców, choćby po to, by poznać szczegóły anatomiczne niektórych koronowanych głów albo u boku autora wziąć udział w ataku na "jadowitych grzybków, głupich mózgowczych, podejrzliwych, niebezpiecznych rogali".

mc

Czytaj także

Noc św. Bartłomieja - rzeź hugenotów

Ostatnia aktualizacja: 23.08.2018 06:00
Zabijano bez litości starców, kobiety i dzieci. Zaskoczeni we śnie protestanci, ogarnięci panicznym strachem pozwalali się mordować bez oporu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Królowa Margot – największa miłośnica XVI wieku

Ostatnia aktualizacja: 27.03.2021 05:30
27 marca 1615 roku, zmarła Małgorzata de Valois, ostatnia przedstawicielka rodu Walezjuszy, zwana Królową Margot. Kobieta wielkiej urody i inteligencji, owiana legendą dzięki powieści Aleksandra Dumas.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Izabela Czartoryska. "Chciała wszystko znać, wszystko wiedzieć"

Ostatnia aktualizacja: 17.06.2021 05:45
- W młodości trzpiotka i kosmopolitka, zachowała po sobie pamięć patriotki i założycielki cennej kolekcji dzieł sztuki – mówiła dr Maria Czeppe na antenie Polskiego Radia.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jak Franciszka Radziwiłłowa przerobiła Moliera na polski

Ostatnia aktualizacja: 13.02.2021 05:55
315 lat temu w Czartorysku na Wołyniu urodziła się poetka i dramatopisarka Franciszka Urszula Radziwiłłowa, twórczyni przełomu baroku i oświecenia. Jako pierwsza przybliżyła polskiej publiczności dokonania Moliera.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Henryk Sienkiewicz - "Nasz Najserdeczniejszy" pisarz

Ostatnia aktualizacja: 18.04.2021 05:45
Każdy wielki twórca ma swój "drukowany" początek... czasem mniej, a innym razem bardziej zauważalny. Dzisiaj mija 152 lata od pierwszych słów Henryka Sienkiewicza, które zostały wydrukowane w prasie literackiej. Stało się to 18 kwietnia 1869 roku na łamach "Przeglądu Tygodniowego" nr 16.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Anne Brontë. Najmłodsza siostra szokuje Anglików

Ostatnia aktualizacja: 28.05.2020 06:00
28 maja 1849 roku, przeżywszy zaledwie 29 lat, zmarła angielska pisarka Anne Brontë, siostra Charlotte i Emily, jedna z prekursorek literackiego feminizmu. Jej twórczość, zaliczana do klasyki angielskiej literatury, pozostała w cieniu dokonań rodzeństwa, choć kiedyś było o niej głośno za sprawą pewnej bezkompromisowej książki.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Aleksander Puszkin. Poezje, namiętności i pistolety

Ostatnia aktualizacja: 06.06.2021 05:45
Dla Rosjan jest tym, kim dla Polaków stał się Mickiewicz. Jeden z najwybitniejszych pisarzy rosyjskiego romantyzmu słynął nie tylko z przełomowych dokonań literackich, lecz także z radykalnych poglądów, podbojów miłosnych i upodobania do pojedynków, co bardzo źle się dla niego skończyło.
rozwiń zwiń