X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Śmierć Stalina – ulga dla świata i krokodyle łzy komunistów

Ostatnia aktualizacja: 05.03.2021 05:40
Józef Stalin zmarł 68 lat temu, 5 marca 1953 roku. Ludzie w wolnym świecie odetchnęli z ulgą. W krajach zniewolonych przez komunizm również, chociaż oficjalnie musieli zaakceptować ostatnie tchnienie kultu jednostki wykorzystane w propagandowej żałobie.
Oficjalna informacja o śmierci Stalina
Oficjalna informacja o śmierci StalinaFoto: Wikimedia Commons/dp

Dyktator zmarł 5 marca o godzinie 21.50 czasu moskiewskiego w daczy w Kuncewie, po trwającej kilka dni agonii. Władze radzieckie przez cały okres choroby Stalina stwarzały pozory, że przebywał w tym czasie na Kremlu, aby utrzymać mit przywódcy, który miał stale pracować "dla dobra ludzi radzieckich".


Posłuchaj
02:36 1953, III śmierć Stalina (Kaw.).mp3 Dziennik Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa i Radio Moskwa o śmierci Stalina - mówi prof. Wiktor Sukiennicki. (RWE, 1953)

 

W wydanym przez Komitet Centralny Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, Radę Ministrów i Prezydium Rady Najwyższej ZSRR komunikacie o śmierci sowieckiego przywódcy informowano: "Przestało bić serce współbojownika i genialnego kontynuatora dzieła Lenina, mądrego Wodza i Nauczyciela Partii Komunistycznej i narodu radzieckiego".

Śmierć Stalina została wykorzystana przez propagandę komunistyczną. Miliony ludzi w Związku Sowieckim oraz krajach tzw. demokracji ludowej zostały zmuszone do opłakiwania jednego z największych zbrodniarzy w historii ludzkości. Kult Stalina osiągnął swoje apogeum w momencie jego śmierci.


Posłuchaj
05:52 wypowiedź leona kruczkowskiego___504_tr_3-3_99606651dc749b4[00].mp3 Wypowiedź Leona Kruczkowskiego, posła i prezes Zarządu Głównego Związku Literatów Polskich, w związku ze śmiercią Józefa Stalina. (PR, 8.03.1953)

 

Propagandowa żałoba

Polacy o zgonie Stalina dowiedzieli się nad ranem 6 marca. Informację podało Polskie Radio. Publiczna żałoba nie ominęła Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Transmisję z uroczystości prowadziło Polskie Radio, które zarejestrowało wiec mieszkańców Warszawy w Hali Mirowskiej dla uczczenia pamięci Stalina.

Zgromadzenie rozpoczęło się od przemówienia Edwarda Ochaba, sekretarza Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, który później, w 1956 roku przez kilka miesięcy stał na czele partii jako I sekretarz.

– Żaden człowiek naszych czasów nie zdobył sobie tak ogromnego autorytetu i powszechnej miłości setek milionów ludzi pracy – głosił Edward Ochab na wiecu. – Z niewysłowionym bólem przyjęły masy ludowe całego świata tragiczną wieść o śmierci naszego wodza i nauczyciela. Ale mylą się głęboko imperialistyczni gangsterzy, którzy z chamską, faszystowską bezczelnością nie krępują się dawać wyrazu wrzaskliwej radości z powodu śmierci wodza mas pracujących.


Posłuchaj
62:47 zgromadzenie ludności stolicy w hali mirowskiej dla uczczeni___504_tr_1-1_99606651dc776ef[00].mp3 – Z niewysłowionym bólem przyjęły masy ludowe całego świata tragiczną wieść o śmierci naszego wodza i nauczyciela – przemawiał Edward Ochab na zgromadzeniu w Hali Mirowskiej. Wśród przemawiających znajdował się m.in. Jarosław Iwaszkiewicz. (PR, 9.03.1953)

 

Jednym z najbardziej jaskrawych przykładów absurdu, do którego posunęła się państwowa żałoba była zmiana nazwy Katowic na Stalinogród. Powrót do polskiej nazwy miasta nastąpił dopiero na fali destalinizacji w 1956 roku.

Do oficjalnej żałoby przyłączyła się również inteligencja koncesjonowana przez władze komunistyczne. Jan Nowak-Jeziorański, dyrektor Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa, określił jej postawę jako dni "największego poniżenia polskiej inteligencji twórczej".

– Wielka jest nasza ziemia, a nie ma na niej jak długa i szeroka takiego kilometra kwadratowego przestrzeni, na którym ludzie nie opłakiwaliby śmierci ukochanego swego brata, obrońcy, nauczyciela, prawodawcy sumień, Józefa Stalina. Nie było jeszcze żałoby tak powszechnej jak po nim, pierwszej ludzkości obywatelu – mówił Julian Tuwim 8 marca 1953 roku przed mikrofonem Polskiego Radia.


Posłuchaj
04:15 wypowiedź juliana tuwima po śmierci stalina___5718_tr_5-5_100227171dbc4e5d[00].mp3 – Nie było jeszcze żałoby tak powszechnej jak po nim, pierwszej ludzkości obywatelu – mówił Julian Tuwim. (PR, 8.03.1953)

 

Jedynie redakcja "Tygodnika Powszechnego" nie przyłączyła się do pokazowej żałoby i odmówiła opublikowania nekrologu Stalina. Czasopismo zostało za to ukarane zakazem publikacji, który został cofnięty dopiero w 1956 roku.

Pogrzeb dyktatora

Pogrzeb Stalina odbył się 9 marca 1953 roku w Moskwie. W uroczystościach wzięły udział delegacje komunistycznych partii, z I sekretarzami na czele. PZPR reprezentował Bolesław Bierut. W trakcie pogrzebu doszło do tragedii - wyloty ulic na plac Czerwony zostały zastawione ciężarówkami, o które napierający tłum rozgniótł kilkaset osób.


Posłuchaj
17:38 przemówienie prezesa rady ministrów bolseława bieruta po pow___22_tr_0-0_99343281dc69de4[00].mp3 – Śmierć Stalina to tragiczna, niepowetowana i najboleśniejsza strata, jaka mogła ugodzić w nas wszystkich – mówił Bolesław Bierut po powrocie z pogrzebu w Moskwie. (PR, 11.03.1953)

 

W Polsce, podobnie jak w ZSRR i pozostałych krajach obozu socjalistycznego, tego dnia została ogłoszona żałoba narodowa. Uroczystości pogrzebowe były transmitowane przez Polskie Radio. W ich trakcie przerywano naukę i pracę, ludzie zbierali się przy głośnikach, wyły syreny i biły dzwony kościelne.


Posłuchaj
80:34 pogrzeb józefa stalina - relacja radia moskwa z polskim tłum___231_tr_2-2_99753261dc3cfef[00].mp3 Pogrzeb Józefa Stalina - relacja Radia Moskwa z polskim tłumaczeniem. (PR, 9.03.1953)

Komunistyczni przywódcy na całym świecie żegnali Stalina zapewnieniami o gotowości do kontynuowania jego dzieła. Zabalsamowane ciało dyktatora spoczęło w mauzoleum na placu Czerwonym w Moskwie, tuż obok Lenina.

Jak umierał Stalin?

Stan zdrowia Stalina gwałtownie pogorszył się 28 lutego 1953 roku. Przebywał wówczas w swojej daczy w podmoskiewskim Kuncewie. Spędził noc w towarzystwie najważniejszych osób kierownictwa politycznego KPZR - Gierogija Malenkowa, Ławrientija Berii, Nikołaja Bułganina i Nikity Chruszczowa, z którymi zjadł kolację i spożywał alkohol. Przez cały następny dzień nie opuszczał swojego pokoju, co zaniepokoiło służbę dyktatora. Gdy wieczorem weszła do niego gospodyni, ujrzała Stalina w okropnym stanie.

Dyktator leżał nieprzytomny na podłodze i ledwo się poruszał. Jego ubranie było przesiąknięte moczem, a mowa bełkotliwa. Do daczy szybko przybyli Beria, Malenkow i Chruszczow, którzy zastali śpiącego Stalina. Zgodnie stwierdzili, że nie należy mu przeszkadzać i postanowili zaczekać do następnego poranka. Według relacji strażników daczy to Beria zabronił wezwać do chorego lekarzy.

– Okoliczności śmierci Stalina wskazują, że w momencie, kiedy nastąpił atak apoplektyczny, z polecenia Berii nie zrobiono nic, aby dogorywającemu Stalinowi pomóc. Co więcej, starano się usilnie, aby agonia nie potrwała zbyt długo i żeby nie miał żadnych szans, aby podnieść się ze śmiertelnego łoża – mówił prof. Paweł Wieczorkiewicz w audycji z cyklu "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej – Związek Radziecki". – Ogląd ostatnich dni konającego Stalina uprawnia do wniosku, że Beria był w jakimś sensie powiązany ze śmiercią Stalina.


Posłuchaj
09:39 śmierć stalina___4252_97_iv_tr_0-0_99967311dbce241[00].mp3 – Okoliczności śmierci Stalina wskazują, że z polecenia Berii nie zrobiono nic, aby dogorywającemu Stalinowi pomóc – mówił prof. Paweł Wieczorkiewicz w audycji Andrzeja Sowy z cyklu "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej - Związek Radziecki". (PR, 4.11.1997)

 

Ostatecznie lekarze zbadali Stalina, ale jego stan był już na tyle zły, że nie mógł zostać skutecznie wyleczony. Ponadto medycy byli na tyle zastraszeni atmosferą stalinowskiego terroru, że odpowiednie zbadanie pacjenta było niemożliwe. Obawiali się go dotykać i panicznie bali się wydania błędnej diagnozy, która w przypadku wyzdrowienia Stalina mogłaby ściągnąć na nich wyrok śmierci. Ostatecznie komunistyczny dyktator zmarł po trwającej kilka dni agonii.


Posłuchaj
09:47 śmierć stalina___5371_96_iv_tr_0-0_99775791dbc9190[00].mp3 – Śmierć Stalina nie przyniosła natychmiastowej liberalizacji w polityce wewnętrznej – mówił prof. Paweł Machcewicz o skutkach śmierci Stalina dla Polski w audycji Andrzeja Sowy z cyklu "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej - Polska". (PR, 6.12.1996)

 

– Śmierć Stalina przyniosła ustanowienie tak zwanego kolektywnego kierownictwa, w którym największe znaczenie miał tak zwany triumwirat, złożony z Chruszczowa, Berii i Malenkowa. Wkrótce doszło w grupie rządzących do bardzo poważnych tarć, zakończonych aresztowaniem i zgładzeniem Berii. Po kilku miesiącach dominującą pozycję zajął Chruszczow, który zajmował stanowisko I sekretarza KPZR – powiedział prof. Paweł Machcewicz w audycji z cyklu "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej – Polska".

sa

Czytaj także

Dzierżyński - czerwony kat obalony

Ostatnia aktualizacja: 17.11.2020 05:55
- Feliks Dzierżyński uosabiał policję polityczną, więc cała nienawiść do niej skierowała się przeciwko niemu, przeciwko jego wizerunkom, przeciwko jego pomnikom. To, że można było podnieść rękę na ów symbol i tej ręki nikt nie odrąbał, oznaczało, że zmieniła się cała historyczna epoka - mówił prof. Paweł Wieczorkiewicz.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Stalin wszędzie wietrzył spisek

Ostatnia aktualizacja: 11.06.2017 07:00
Dowódców Armii Czerwonej, na czele z marszałkiem Michaiłem Tuchaczewskim, oskarżono o działania wrogie wobec ZSRR i kontakty z kołami wojskowymi obcych mocarstw. Wszyscy zostali straceni.
rozwiń zwiń

Czytaj także

XX Zjazd KPZR i tajny referat Chruszczowa

Ostatnia aktualizacja: 14.02.2021 06:00
Przemówienie, które I Sekretarz KC KPZR Nikita Chruszczow wygłosił w nocy z 24 na 25 lutego 1956, miało otworzyć delegatom oczy na poczynania Józefa Stalina.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Iwan Sierow. "Przygotowywał grunt pod narzucenie komunizmu Polsce"

Ostatnia aktualizacja: 06.03.2017 05:30
6 marca 1945 Iwan Aleksandrowicz Sierow, oficer Armii Czerwonej i oficer bezpieczeństwa państwowego ZSRR, jeden z największych zbrodniarzy stalinowskich został głównym doradcą NKWD przy Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego w Polsce.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Sprawa lekarzy kremlowskich – ostatnia intryga Stalina

Ostatnia aktualizacja: 13.01.2021 05:40
Komunikat w dzienniku "Prawda" głosił: "jakiś czas temu organa bezpieczeństwa państwowego wykryły terrorystyczną grupę lekarzy, którzy poprzez szkodliwe leczenie dążyli do skrócenia życia czynnych działaczy Związku Radzieckiego".
rozwiń zwiń