X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Francuscy i angielscy żołnierze na Górnym Śląsku. Misja Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej

Ostatnia aktualizacja: 11.02.2020 05:50
100 lat temu nad terenami plebiscytowymi na Górnym Śląsku kontrolę przejęła Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa, powołana Traktatem Wersalskim. Żołnierze Ententy mieli dopilnować, by referendum w sprawie podziału terytorium przebiegało sprawnie. Trafili w sam środek polsko-niemieckiego konfliktu.
Audio
  • Ustawiliśmy gniazdo karabinu maszynowego w Markowicach. Niedługo pojawił się oddział. „Pierunie strzelej!” wołali do mnie. A ja na to: „Dopiero jak podejdą na 100 metrów”. Okazało się, że to nie byli Niemcy, tylko Włosi, którzy ubezpieczali plebiscyt. Francuzi byli za nami, Włosi za Niemcami. Chcieli nas rozbroić, więc puściłem serię, żeby ich prz
  • - Rozbroiliśmy Włochów z wojsk obrony plebiscytu. Przebraliśmy się w ich mundury i podeszliśmy prosto pod gniazdo karabinów maszynowych. Dzięki przebraniu mogliśmy rozbroić Niemców – mówił uczestnik III Powstania Śląskiego. (PR, 22.06.1976)
  • - Ruszyliśmy pociągiem pancernym w kierunku Gliwic. Z naprzeciwka nadjechał parowóz niemiecki. Rozpoczęła się dramatyczna strzelanina. Do zaprzestania walki zmusił Niemców ostrzał z posterunku francuskiego - opowiadał powstaniec Hubert Urla. (PR, 28.04.1971)
Żołnierze Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej pilnują przebiegu plebiscytu.
Żołnierze Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej pilnują przebiegu plebiscytu.Foto: NAC

Kwestia śląska w Wersalu

Górny Śląsk był w chwili zakończenia I wojny światowej jednym z najlepiej rozwiniętych pod względem przemysłowym regionów Niemiec. Olbrzymie pokłady węgla i wysoki stopień uprzemysłowienia czynił z niego potencjalne źródło olbrzymich zysków. Jednocześnie był to obszar, który zamieszkiwali nieomal po równo Polacy i Niemcy. Kwestia powojennej przynależności terytorium była przedmiotem burzliwych debat.


niepodległa.jpg
Powstania Śląskie. Serwis specjalny

Ostatecznie zdecydowano się na rozwiązanie kompromisowe. O przynależności regionu miał decydować plebiscyt. Szybko okazało się, że uczciwe przeprowadzenie głosowania jest niemożliwe ze względu na terror wprowadzony w regionie przez Niemców. Polscy Ślązacy postanowili chwycić za broń i przez tydzień walczyli o uczciwe przeprowadzenie referendum.

Misja Ententy

Wybuch I powstania śląskiego uświadomił zwycięskim mocarstwom problem sprawiedliwego podziału Śląska w warunkach faktycznej niemieckiej dominacji. Administrację nad terenem spornym i czuwanie nad prawidłowym przebiegiem plebiscytu miała przejąć specjalna Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa, na której czele stanął francuski generał i weteran I wojny światowej Henri Le Rond. Przy Komisji akredytowani byli przedstawiciele Polski i Niemiec, a także innych państw – m.in. Czechosłowacji i Watykanu.

Wkrótce na ulicach śląskich miast pojawili się żołnierze francuscy, brytyjscy i włoscy.  Na Górnym Śląsku stacjonowało 13-22 tys. żołnierzy alianckich. Sytuacja przypominała poniekąd tę, która miała miejsce na Bałkanach w połowie lat 90. z tą różnicą, że mandat Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej dopuszczał użycie broni. Takie uprawnienia były zrozumiałe wobec ciągłego napięcia, które panowało w regionie, a których punktami kulminacyjnymi były II i III Powstanie Śląskie.  

- Ruszyliśmy pociągiem pancernym w kierunku Gliwic. Z naprzeciwka nadjechał parowóz niemiecki. Rozpoczęła się dramatyczna strzelanina. Do zaprzestania walki zmusił Niemców ostrzał z posterunku francuskiego - opowiadał powstaniec Hubert Urla, uczestnik III Powstania Śląskiego na antenie Polskiego Radia. 


Francuski posterunek podczas plebiscytu/NAC Francuski posterunek podczas plebiscytu/NAC

Różne interesy

Relacja Huberta Urla unaocznia, jak szybko wyklarował się podział sympatii alianckich żołnierzy. Brytyjczycy i Włosi sympatyzowali z Niemcami, Francuzi – z Polakami. W skali mikroskopijnej odbijały się w ten sposób problemy, które zaczęły narastać po zakończeniu I wojny światowej: imperium brytyjskiemu zależało na przywróceniu równowagi w Europie za sprawą zbalansowania sił Niemiec i Francji, z kolei Francuzi widzieli w Polakach przyszłych sojuszników na wschodzie.

- Ustawiliśmy gniazdo karabinu maszynowego w Markowicach. Niedługo pojawił się oddział. "Pierunie strzelej!" wołali do mnie. A ja na to: "Dopiero jak podejdą na 100 metrów". Okazało się, że to nie byli Niemcy, tylko Włosi, którzy ubezpieczali plebiscyt.  Francuzi byli za nami, Włosi za Niemcami. Chcieli nas rozbroić, więc puściłem serię, żeby ich przegonić – wspominał powstaniec śląski Jan Wawrzynek w audycji Polskiego Radia. 

Równie często zdarzało się, że znienawidzonych żołnierzy ententy ostrzeliwali bojówkarze niemieccy. Gen. William Heneker, kanadyjski dowódca brytyjskich sił na Górnym Śląsku raportował o tym, że "niektórzy nasi Irlandczycy zachęcają Niemców do potyczek z Polakami w nadziei na widowisko dobrej walki" i że musiał "przypominać im, po co tam są". 

Cernowanie i rozbrajanie

Wojska komisji ulokowane były głównie w miastach. Powstańcom nie zależało na konfrontacji z nimi, wrogiem byli Niemcy. Dlatego dowództwo wprowadziło strategię tzw. cernowania frontu, czyli otaczania miast kordonem bez atakowania ich i zmuszania wojsk Ententy do reakcji. Niemniej Ślązacy, którzy cierpieli na nieustające braki w wyposażeniu i uzbrojeniu, przy nadarzającej się okazji przejmowali uzbrojenie aliantów.

- Rozbroiliśmy Włochów z wojsk obrony plebiscytu. Przebraliśmy się w ich mundury i podeszliśmy prosto pod gniazdo karabinów maszynowych. Dzięki przebraniu mogliśmy rozbroić Niemców – mówił uczestnik III Powstania Śląskiego. (PR, 22.06.1976)

Misja Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej zakończyła się w czerwcu 1922 roku, kiedy strona polska przejęła administrację na przyznaną jej wskutek III Powstania Śląskiego częścią Górnego Śląska.

bm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

I powstanie śląskie - odwet za masakrę górników

Ostatnia aktualizacja: 16.08.2014 07:00
95 lat temu w reakcji na masakrę przed kopalnią w Mysłowicach wybuchło I powstanie śląskie. Zryw zorganizowany przez Polską Organizację Wojskową Górnego miał na celu przyłączenie Górnego Śląska do Polski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

II powstanie śląskie - zwycięski zryw Polaków

Ostatnia aktualizacja: 25.08.2015 06:01
- Nie złożym broni choćby stu mocarzy przeciw powstańcom swój wydało sąd, praw naszych niechaj deptać się nie waży żaden parlament, żaden sejm, ani rząd – głosiły słowa anonimowej piosenki powstańczej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

1918. Korfanty żąda od Niemców "własnej Polski"

Ostatnia aktualizacja: 25.10.2020 05:45
102 lat temu, tuż przed odzyskaniem niepodległości przez Polskę, Wojciech Korfanty wygłosił w Reichstagu przemówienie, w którym domagał się powrotu wszystkich ziem polskich zaboru pruskiego do macierzy.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Alfons Zgrzebniok – dowódca Powstań Śląskich

Ostatnia aktualizacja: 31.01.2020 05:57
Był sprawdzonym dowódcą wojskowym dwóch pierwszych Powstań Śląskich, ale został odsunięty na boczny tor przed decydującym trzecim zrywem z powodu konfliktu z Wojciechem Korfantym. Pomimo tego schował ambicje na bok i zaakceptował stanowisko doradcy w sztabie, aby wziąć udział w walce.
rozwiń zwiń