X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

"Jeśli pan, panie Fellini w taki sposób nie ma nic do powiedzenia, to niech pan mówi jak najczęściej"

Ostatnia aktualizacja: 14.01.2020 06:02
W ten sposób francuski krytyk Marcel Martin zaapelował do włoskiego reżysera po projekcji filmu "Osiem i pół". 57 lat temu, 14 stycznia 1963 roku miała miejsce premiera nagrodzonego dwoma Oscarami obrazu Federico Felliniego.
Audio
  • "Jestem absolutnym wyznawcą tego filmu" – Krystian Lupa w rozmowie z Andrzejem Matulem w audycji z cyklu "Rozdroża kultury" (PR, 12.11.2012).
  • Federico Fellini. Rozmowa Anny Fuksiewicz z filmoznawcą Tadeuszem Lubelskim na temat twórczości wybitnego reżysera w audycji z cyklu "Rozmowy o kinie" (PR, 17.11.2017)
Marcello Mastroianni w filmie Osiem i pół w reż. Federico Felliniego, 1963
Marcello Mastroianni w filmie "Osiem i pół" w reż. Federico Felliniego, 1963Foto: CINERIZ/Album EAST NEWS

"Osiem i pół" to film wyjątkowy, przez wielu uznawany z najwybitniejszy film w historii kina. Z tego powodu jest często porównywany ze słynnym "Obywatelem Kane’em" Orsona Wellesa. Tamten film pchnął kino do przodu, w pewnym sensie umożliwił nastanie epoki wielkich mistrzów kina z lat 60. i 70., ponieważ to wtedy kino zrozumiało" czym jest.

Casus "Obywatela Kane’a"

Dzięki filmowi "Obywatel Kane" X muza przestała być gorszą siostrą, która, aby uprawomocnić swoje istnienie musi zadowalać się definiowaniem własnej tożsamości poprzez naśladowanie pozostałych dziedzin sztuki. Welles zrobił film, w którym w absolutnie harmonijny sposób zaistniała istota kina jako sztuki w pełni samodzielnej, której istotą jest opowiadanie obrazem.

Chodzi tu o opowiadanie jedynie przy użyciu środków, które są rdzennie filmowe, a nie "pożyczone" z teatru, literatury, malarstwa czy muzyki. Nie znaczy to oczywiście, aby film przestał wykorzystywać fabuły stworzone przez literaturę, czy inspirować się wybitnym malarstwem lub pozbył się ścieżki muzycznej, niemniej Welles pokazał, na czym polega zespolona siła umiejętnie wykorzystanych, rdzennie filmowych, środków wyrazu, takich jak zdjęcia, montaż, scenografia czy gra aktorska.

Jakie znaczenie ma więc zestawianie filmu Felliniego z tak ogromnym krokiem milowym kinematografii, jakim był film Wellesa, który nota bene miał podobno powiedzieć, że Fellini jest reżyserem, który nie ma nic do powiedzenia?

Wyznanie własnej niemocy

"Osiem i pół" jest filmem opowiadającym o uznanym reżyserze Guido Anselmim (oczywistym alter ego Felliniego), który ma właśnie rozpocząć zdjęcia do swojego nowego filmu. Problem polega na tym, że nie ma pojęcia, o czym ten film ma być. Ale machina jest puszczona w ruch, wybrani są aktorzy, postawiono ogromną dekorację, wszyscy czekają na kolejne dzieło mistrza, natomiast on sam jest coraz bardziej przerażony.   

Wybitny polski reżyser teatralny Krystian Lupa na temat "Osiem i pół" w wywiadzie dla Polskiego Radia w 2012 roku mówił w ten sposób:

- Genialny jest motyw wyznania, na które zwykle tworząc dzieło sobie nie pozwalamy. Tworzenie dzieła z równoczesnym obnażeniem niemocy indywidualnej, która temu towarzyszy i która zazwyczaj w akcie twórczym jest ukrywana. Genialne jest właśnie obnażenie tej niemocy.

Co w tym genialnego?

Chodzi nie tylko o to, że Fellini trafił w postmodernistyczne tendencje do dekonstrukcji fabularnej i autotematyzmu albo o to, że kino po "Osiem i pół", biorąc wybitne dzieło mistrza Felliniego za wzór, zaczęło coraz wyraźniej skręcać w tym kierunku. 

Chodzi o to, że decydując się na wymagającą niezwykłej odwagi szczerość mówienia o własnych wątpliwościach, towarzyszących procesowi twórczemu, Fellini zachował autentyczność. Dzięki temu udało mu się wyprowadzić swoją widownię, która zaufała artyście, doceniając jego szczerość, poza ramy niepodważalnego dotąd układu, polegającego na tym, że reżyser porozumiewa się z widownią jedynie poprzez fabułę opowiadanej historii.

Fellini zaproponował wyznanie, które przełamało ten schemat. Było bezpośrednim zwróceniem się do widowni, pokazaniem, że niemniej istotne od fabuły (której w "Osiem i pół" właściwie nie ma) jest skierowanie uwagi na sam proces tworzenia dzieła.

Nowy sposób rozmowy z widzem

Efektem artystycznego zabiegu zastosowanego przez Felliniego okazało się otwarcie sztuki filmowej, ale i rozmowy prowadzonej między twórcą a widownią, na wielość interpretacji. Co ważne, nie chodzi tu o dowolność interpretacji, ale właśnie wielość możliwości. O to, że widownia została raz na zawsze nobilitowana poprzez zaproszenie jej do wspólnej podróży ramię w ramię z twórcą, na drodze do odkrywania znaczeń wpisanych w dzieło filmowe.

Fellini był reżyserem tak zwanym intuicyjnym. Tworząc filmy, nie odwoływał się, jak niektórzy, przede wszystkim do wiedzy i intelektu, ale właśnie do swojego wewnętrznego intuicyjnego głosu, o którym mówił, że sam go często nie rozumiał. Skoro proces twórczy był tajemnicą dla niego samego, najwidoczniej uznał, że nie ma sensu utrzymywanie iluzji, według której artysta wie wszystko o swoim dziele, a odbiorcy mają go pokornie słuchać.

Naśladowcy Felliniego

Po sukcesie filmu "Osiem i pół" kino artystyczne poszło głównie w stronę zaproponowana przez Felliniego. Napotkało, rzecz jasna, na tej drodze liczne trudności, zwłaszcza wtedy, kiedy zainspirowani filmem Felliniego twórcy, zaczęli powielać zewnętrzne elementy wybitnego dzieła, a nie jego istotę.

- Oczywiście po filmie "Osiem i pół" podobne twory zaczęły się mnożyć, no i okazuje się, że nie można w nieskończoność mówić o tym, że nie mamy nic do powiedzenia – stwierdził Krystian Lupa w wywiadzie dla Polskiego Radia w 2012 roku.

Jednak, patrząc z drugiej strony "metoda" Felliniego może być też przykładem na to, jak współcześni twórcy mogą sobie radzić z wszechobecną dziś dowolnością narracji, która powoduje, że coraz trudniej jest powiedzieć coś na poważnie.

- Jest coś takiego, że w tej chwili nasza kultura coraz bardziej wnika w tą niemoc twórcy, coraz bardziej się nią interesuje, coraz bardziej ją ujawnia. Być może, tak jak to jest w "Osiem i pół", ujawnienie tej niemocy jest najlepszym środkiem jej przezwyciężenia – dodaje reżyser.

Czy to jednak w pełni zadowalające rozwiązanie problemu? Nie do końca. Według słów Anny Osmólskiej-Mętrak, znany francuski krytyk Marcel Martin obejrzawszy "Osiem i pół" miał powiedzieć: "Jeśli pan, panie Fellini w taki sposób nie ma nic do powiedzenia, to niech Pan mówi jak najczęściej".

Jednak nie każdy rodzi się Fellinim. - Są takie postaci, które są nie do zastąpienia. Geniusze nie rodzą się na kamieniu – powiedziała Anna Osmólska-Mętrak w audycji Polskiego Radia na temat Federico Felliniego.

- Epoka takich artystów jak Fellini skończyła się bezpowrotnie, w ogóle tego typu gigantyczne użycie kina do tego typu narracji. W tej chwili takich wizjonerów właściwie nie ma – stwierdzał Lupa.

Właśnie o to chodzi, że aby przezwyciężyć w sobie, występującą przecież w każdej epoce, artystyczną niemoc twórczą, tak jak zrobił to Fellini w "Osiem i pół", trzeba by zdobyć się na podobne wyznanie, jakie czyni sam Fellini ustami wcielającego się w jego alter ego Marcello Mastroianiego: "Chciałem zrobić film prosty, uczciwy, bez żadnych komplikacji, film, który pozwoliłby pogrzebać te martwe rzeczy, które nosimy w sobie. Ale tak naprawdę ja nie mam odwagi niczego pogrzebać, mam zupełny mętlik w głowie, nie mam nic do powiedzenia. Ale mimo to chcę mówić".

Problem w tym, że dzisiejsi twórcy często zaczynają od końca. Coraz częściej nie chcą w ogóle opowiadać "prosto i uczciwie", zasłaniając się poglądem, że po takich filmach jak miedzy innymi "Osiem i pół" nie da się już powrócić do źródeł.

Według słów filmoznawcy Tadeusza Lubelskiego, wybitny polski reżyser Krzysztof Kieślowski miał powiedzieć kiedyś, że on już reprezentuje pokolenie tych rzemieślników kina, którzy mogą tylko zadawać pytania i mnożyć wątpliwości. Za przykład mistrza, który wie, co jest najważniejsze w życiu, podawał właśnie Felliniego.

Fellini zawsze opowiadał "naprawdę", nawet w tak awangardowym filmie jak "Osiem i pół". Inna rzecz, że jako znany prześmiewca powiedział kiedyś:

- Nie powinniście mieć zaufania do moich słów, ponieważ za rok mówiłbym zupełnie co innego. Byłoby rzeczą okropnie przygnębiającą powtarzać to samo przez całe życie.

Po filmie "Osiem i pół" Federico Fellini zrobił jeszcze wiele filmów i w każdym próbował powiedzieć coś nowego.

Aleksander Zalewski

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Przebudzenie włoskiego kina. Cień Felliniego

Ostatnia aktualizacja: 18.03.2015 09:35
Włoskie kino zaczyna się odradzać po latach zapaści. Filmów jest więcej, są lepsze i chętniej oglądane. Nasza kinematografia coraz wyraźniej nawiązuje do złotego okresu włoskiego kina - zauważyła Paola Ciccolella z Włoskiego Instytutu Kultury.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Federico Fellini. 25 lat od śmierci reżysera

Ostatnia aktualizacja: 02.11.2018 14:00
31 października minęła 25. rocznica śmierci włoskiego reżysera Federica Felliniego, który zapisał się w historii kina jako twórca ważny i intrygujący.  
rozwiń zwiń

Czytaj także

Lech Majewski: film "Osiem i pół" zabrał mnie w podróż kosmiczną

Ostatnia aktualizacja: 31.05.2019 18:11
- Pamiętam, że nie mogłem spać, cały czas myślałem o tym filmie, to było bardzo niezwykłe. Potem, jak byłem w szkole filmowej i trzeba była napisać pracę magisterską, to pomyślałem, że to dobry moment, żebym się zastanowił, co tak podziałało na tego małego chłopca w filmie "Osiem i pół" - mówił reżyser i autor książki poświęconej Federico Felliniemu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Marcello Mastroianni - utalentowany aktorsko geodeta

Ostatnia aktualizacja: 19.12.2019 05:45
Dwadzieścia trzy lata temu, 19 grudnia 1996 roku zmarł Marcello Mastroianni, jeden z najbardziej znanych, rozpoznawalnych aktorów w historii kina. Zagrał w wielu znaczących filmach XX wieku. Partnerował najpiękniejszym aktorkom świata.
rozwiń zwiń