X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Stefan Żeromski. Pisarz, prezydent, sumienie narodu

Ostatnia aktualizacja: 20.10.2019 07:05
94 lata temu zmarł jeden z największych pisarzy polskich, prozaik, publicysta i dramaturg, który ma w swej biografii interesujący prezydencki epizod.
Audio
  • Fragment "Snobizmu i postępu" Stefana Żeromskiego. Czyta autor. Nagranie płytowe wykonane ok. 1925 roku.
  • Stefan Żeromski. Pisarz, który został prezydentem (PR, 16.11.2018)
  • Rozpruwacz kulturalny. Twórczość Stefana Żeromskiego (PR, 10.09.2018)
  • Historyk literatury Zdzisław Jerzy Adamczyk o biografii Stefana Żeromskiego (PR, 19.08.2018)
  • "Sumienie polskiej literatury" - Stefan Żeromski (PR, 3.09.2017)
  • Wybitni Polacy II RP. Stefan Żeromski - sumienie polskiej literatury
  • Słowem Niepodległa: Zakopane – jedno z pierwszych miejsc wolnej Polski. Część I (PR, 10.02.2018)
  • Słowem Niepodległa: Zakopane – jedno z pierwszych miejsc wolnej Polski. Część II (PR, 10.02.2018)
  • Słowem Niepodległa: Zakopane – jedno z pierwszych miejsc wolnej Polski. Część III (PR, 10.02.2018)
Stefan Żeromski
Stefan ŻeromskiFoto: Polona/domena publiczna

W archiwach Polskiego Radia znajduje się nagranie głosu Stefana Żeromskiego, który w 1925 roku przeczytał fragment swojego "Snobizmu i postępu". Zapraszamy do wysłuchania dołączonego dźwięku.

Stefan_Zeromski_663.jpg
Manipulacje biografią Żeromskiego. "Sam pisarz w tym uczestniczył"

Stefan Żeromski zapisał się w historii polskiej literatury jako jeden z najważniejszych pisarzy swojej epoki. Kojarzony jest z prozą, choć pisywał także wiersze, dramaty, zajmował się działalnością publicystyczną, był aktywny społecznie, a wszystkie pola jego działalności powiązane były z troską o przyszłość Polski.

Rzeczpospolita Zakopiańska

Na kilka lat przed wybuchem I wojny światowej pisarz osiadł w Zakopanem. Do roku 1918 aktywnie uczestniczył w działaniach organizacji niepodległościowych, m.in. Naczelnego Komitetu Zakopiańskiego. 13 października 1918 roku na terenie Zakopanego i jego okolic powstał przejściowy twór państwowy - Rzeczpospolita Zakopiańska. Istniał przez 35 dni. Na jego prezydenta wybrano Stefana Żeromskiego. Co ciekawe, współtwórcą i nieformalnym wiceprezydentem Rzeczpospolitej Zakopiańskiej był Wincenty Szymborski, ojciec Wisławy Szymborskiej.

W 2018 roku historyk Jerzy Roszkowski mówił w Polskim Radiu, że Stefan Żeromski znał się jeszcze przed wojną z Józefem Piłsudskim i przywołał pewną anegdotą z ich zakopiańskiego spotkania na kilka lat przed 1914 rokiem.

– Pisarz umówił się w Zakopanem z Piłsudskim, który mieszkał w biednej chacie, bo nie było go stać na lepsze lokum. Piłsudski przyjął pisarza "w samych gaciach", bo jedyne spodnie, jakie miał, zaniósł do zacerowania. Przyszły marszałek układał pasjansa, przy czym powiedział do Żeromskiego: "jak wyjdzie mi ten pasjans, będę dyktatorem Polski". A Żeromski pomyślał: "taka bieda, siedzi w gaciach, a marzy o niepodległej Polsce" – opowiadał Jerzy Roszkowski.

Młodość

stefan żeromski nałęczów 1200 pap.jpg
Ręka mumii i dzieje grzechu. Muzeum Żeromskiego

Stefan Żeromski urodził się 14 października 1864 roku w zubożałej rodzinie szlacheckiej, w czasie upadku powstania styczniowego. Pamięć o nieudanym narodowym zrywie była obecna w jego domu i miała duży wpływ na jego późniejszą twórczość.

Pierwsze próby literackie podjął w trakcie edukacji w kieleckim gimnazjum, by zadebiutować w wieku 18 lat. Trudności finansowe i zdrowotne utrudniały mu kontynuowanie nauki, w efekcie gimnazjum zakończył bez uzyskania matury, by trafić na uczelnię wyższą, która nie wymagała zdanego egzaminu dojrzałości. W trakcie studiów zetknął się z ruchem socjalistycznym - kwestie społeczne miały stać się w przyszłości dominującym wątkiem jego pisarstwa.

Emigracja

zeromski_dom1200.JPG
Willa "Świt". Konstanciński dom Stefana Żeromskiego

Po porzuceniu studiów Stefan Żeromski publikował kolejne utwory na łamach prasy, a sytuacja życiowa kierowała go w nowe miejsca, także poza granicami Polski. Pisarz przebywał między innymi w Zurychu, Wiedniu czy Pradze, cały czas pisząc. Na jakiś czas osiadł w Szwajcarii, gdzie objął posadę zastępcy bibliotekarza w Muzeum Narodowym Polskim w Rapperswilu.

Po powrocie do kraju w roku 1897 coraz mocniej poświęcał się karierze pisarskiej - ukazały się "Syzyfowe Prace", "Popioły", czy "Ludzie bezdomni". Polityczne zawirowania spowodowały jednocześnie, że pisarz angażował się w działalność patriotyczną, a tematyka narodowa znajdowała odzwierciedlenie w jego dziełach.

Niepodległość

przepióreczka1200.jpg
Czytamy dramat Żeromskiego "Uciekła mi przepióreczka". Zobacz film

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości pisarz kontynuował swoją działalność społeczną i w środowisku literackim, stając się niemal instytucją. W latach dwudziestych minionego wieku był m.in. delegatem na zjazd Związku Zawodowego Literatów Polskich, był inicjatorem projektu Akademii Literatury, był założycielem i pierwszym prezesem polskiego oddziału PEN Clubu. Jednocześnie kontynuował działalność pisarską, a za osiągnięcia właśnie w tamtym okresie uzyskał cztery nominacje do Literackiej Nagrody Nobla.

Zmarł 20 listopada 1925 r. W dniu jego śmierci tak napisał o nim Władysław Reymont: "Dzisiaj umarł Żeromski, cios to dla mnie okrutny z wielu powodów. Umarł na serce. Był o parę lat starszy ode mnie, ale miał szaloną wolę życia i energię. Strata ta polskiej literatury niezastąpiona. Uwielbiałem Go jako genialnego pisarza. Naturalnie, ta nagła śmierć źle podziałała i na mój stan zdrowia. Teraz bowiem na mnie przychodzi kolej umierania".

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Czym jeszcze zaskoczy nas Stefan Żeromski?

Ostatnia aktualizacja: 23.11.2015 11:00
- W szkole spotkanie z twórczością autora "Siłaczki" jest trudne. Ale wystarczy na przykład namówić uczniów, żeby porównali swoje życie z sytuacją w Obrzydłówku i oni odkrywają Żeromskiego na nowo - uważa dr Wojciech Gruchała z Uniwersytetu Jagiellońskiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Stefan Żeromski - Niepodległa jest procesem

Ostatnia aktualizacja: 07.09.2018 11:00
Wywalczona z trudem niepodległość Polski wciąż wymaga pracy nad swoim kształtem. Niepodległość nie jest formą skończoną i domkniętą, a raczej procesem, nieustannym dążeniem "świata pracy" – tak, w największym skrócie, Stefan Żeromski ujmował tematykę niepodległości Rzeczypospolitej w swoich pismach publicystycznych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Uciekła mi przepióreczka". Żeromski na 100-lecie niepodległości

Ostatnia aktualizacja: 04.11.2018 12:32
Dramat Stefana Żeromskiego z 1924 roku był naszą kolejną propozycją z cyklu "Polski w Dwójce. Czytamy dramaty stulecia". Zobacz nagranie wideo!
rozwiń zwiń

Czytaj także

„Oktawia Żeromska. Portret rodzinny”. Książka Marii Mironowicz-Panek

Ostatnia aktualizacja: 10.10.2019 09:59
- Oktawia Żeromska zawsze dzielnie stała przy mężu. Fascynujące jest to, że jako osoba, która pochodziła z usytuowanej rodziny i obracała się w kręgach feministycznych, Oktawia zeszła na drugi plan w małżeństwie - powiedziała w Polskim Radiu 24 Maria Mironowicz-Panek, autorka książki „Oktawia Żeromska. Portret rodzinny”.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wcześniej było ich sześcioro. Kim są polscy nobliści?

Ostatnia aktualizacja: 10.10.2019 14:00
Pisarka Olga Tokarczuk została laureatką literackiej Nagrody Nobla. Nagrody przyznawane od 1901 roku uznawane są za najbardziej prestiżowe wyróżnienie świata. Do tej pory zaszczytu odbioru medalu z rąk szwedzkich monarchów doświadczyło sześcioro Polaków.   
rozwiń zwiń