X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
x
x
Historia

401 lat temu Polacy wzniecili pierwszy strajk w Ameryce Północnej

Ostatnia aktualizacja: 30.07.2020 05:45
Polacy wnieśli swój wkład w budowanie amerykańskiego etosu wolności obywatelskich i równości wobec prawa. Zrobili to z typowo polską swadą, wprowadzając do Nowego Świata pojęcie strajku politycznego. Miało to miejsce dokładnie 401 lat temu, 30 lipca 1619 roku w osadzie Jamestown.
Polski szklarz w Jamestown
Polski szklarz w JamestownFoto: Wikimedia Commons/dp

Miasteczko było pierwszą stałą osadą kolonistów w Ameryce Północnej. Zostało założone przez Johna Smitha, który działał z ramienia Wirginijskiej Kompanii Londyńskiej - "przedsiębiorstwa", którego celem była kolonizacja Nowego Świata.

Choć John Smith zapisał się w historii głównie dzięki romantycznej legendzie o jego zakazanej miłości do indiańskiej księżniczki Pocahontas, to całe jego życie stanowi gotową kanwę awanturniczej powieści historycznej.

- John Smith był zawadiaką szukającym przygód, zjeździł pół świata (…). Smith był kiedyś zaciężnym wojakiem we Francji, Holandii, na Węgrzech. Dowojował się rangi kapitana, zawsze gotów był do każdej eskapady - słyszymy w audycji Władysława Wantuły (pseud. Karol Witt) z Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa.

Jamestown 663.jpg
Jamestown - Smith, Pocahontas i … Polacy

Polski "know-how"

Na Węgrzech wojował z Turkami i Tatarami. Dostał się w niewolę Porty Ottomńskiej, skąd udało mu się wydostać i powrócić na Zachód. Wracał m.in. przez tereny Rzeczpospolitej. Państwo polsko-litewskie przeżywało wówczas okres prosperity "złotego wieku". Rozwijał się handel i rzemiosło. Być może dlatego Smith osobiście polecił sprowadzić polskich osadników już w październiku 1608 roku.

- W zapiskach Towarzystwa Wirginii czytamy, że na statku "Mary & Margareth" płynęło po ośmiu Polaków i Holendrów - słyszymy w audycji Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa.

Posłuchaj
29:53 jamestown.mp3 "Pierwsi Polacy w Ameryce", Słuchowisko Karola Witta (Władysława Wantuły) poświęcone Polakom-pionierom przybyłym do Jamestown w Wirginii. (RWE, 6.04.1969)

Polacy (zachowały się ich nazwiska: Michał Łowicki, Zbigniew Stefański, Jan Mata i Stanisław Sadowski) byli fachowcami w kluczowych dla rozwoju osady gałęziach rzemiosła: wytwórstwie smoły, szklarstwie i wyrobie mydła. Przede wszystkim jednak założyli pierwsze manufaktury potażu. Rzeczpospolita była jednym z głównych eksporterów tego półproduktu, który miał niebywale szerokie zastosowanie: był stosowany jako nawóz, baza do produkcji szkła i mydła.

Posłuchaj
04:55 jamestown2.mp3 "Pierwsi Polacy w Ameryce", Słuchowisko Karola Witta (Władysława Wantuły) poświęcone Polakom-pionierom przybyłym do Jamestown w Wirginii, cz. 2. (RWE, 6.04.1969) 

Jak nie zostaliśmy amerykańskimi potentatami

Mimo trudnych warunków dziewiczego kontynentu, chorób i ataków rdzennej ludności, Jamestown rozwijało się dość sprawnie. W 1619 roku liczba mieszkańców przekroczyła 1000. Duża była w tym zasługa polskich rzemieślników. Choć było ich zaledwie ok. 50, to w ich rękach znajdowały się niemal wszystkie manufaktury. Byli sercem i siłą napędową rozwoju społeczności.

Znaczenie nowej kolonii wzrosło do tego stopnia, że angielski król postanowił nadać Wirginii pewną autonomię samorządową.

- Każde osiedle mogło wybierać po dwóch przedstawicieli do Zgromadzenia Wirginii, które miało powoływać urzędników i ustalać prawa. Ale do głosowania dopuszczono tylko Anglików i wtedy Polacy ogłosili strajk. Pierwszy strajk na ziemi amerykańskiej - słyszymy w audycji z 1969 roku.

Manufaktury stanęły na dwa dni. Po tym czasie angielskie władze kolonii zdecydowały się ustąpić i dopuścić Polaków do Rad Miejskich. Na mocy ugody poszerzono też autonomię zakładów prowadzonych przez Polaków i wprowadzono pierwsze na kontynencie amerykańskim szkół dwujęzycznych – uczących po polsku i po angielsku.

Wszystko wskazywało na to, że Polacy zostaną elitą rodzącej się amerykańskiej społeczności. Kto wie, być może dziś jedna z rodzin potentatów przemysłu USA nosiłaby nazwisko Stefansky? Wszystko przekreślił konflikt z rdzennymi mieszkańcami Nowego Świata. Dwa ataki, w latach 1622 i 1644, spowodowały duże straty ludzkie. Koniec świetności Jamestown – a za nim koniec świetności polskiego przemysłu na kontynencie amerykańskim – przyniosła rebelia Nathaniela Bacona przeciwko gubernatorowi Williamowi Berkley’owi, która zakończyła się spaleniem miasta.

bm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Geronimo - vendetta i sława Indianina

Ostatnia aktualizacja: 17.02.2020 05:45
111 lat temu, w 1909 roku zmarł jeden z najsłynniejszych wodzów indiańskich Geronimo, przywódca ostatniego zrywu wojennego Indian Ameryki Północnej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Little Bighorn – ostatnia wielka bitwa Indian

Ostatnia aktualizacja: 25.06.2019 06:05
Zwycięstwo rdzennych mieszkańców Ameryki nad siłami płk. George'a Custera  było łabędzim śpiewem ery indiańskich wojowników panujących nad Wielkimi Równinami. Nic już nie mogło zatrzymać podboju Dzikiego Zachodu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Mayflower i ojcowie pielgrzymi

Ostatnia aktualizacja: 11.11.2016 06:00
- Z osadników na "Mayflower" wywodzi się dzisiejsza elita amerykańska - mówił amerykanista prof. Zbigniew Lewicki na antenie Polskiego Radia.
rozwiń zwiń