X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Jak Polacy przekazali aliantom tajemnicę Enigmy. 80. rocznica konferencji w Pyrach

Ostatnia aktualizacja: 25.07.2019 08:00
"Im więcej Polacy mówili o swoich maszynach, tym bardziej Knox gotów był słuchać. Miał powrócić do Londynu ze świadomością, że zapewne pierwszy raz w życiu spotkał kogoś dorównującego mu intelektem" – pisał Dermot Turing o wrażeniu Brytyjczyków z konferencji kryptologicznej w Pyrach, podczas której Polacy przekazali Brytyjczykom sekret złamania kodu Enigmy.
Audio
  • Audycja Programu III Polskiego Radia o Enigmie (PR, 27.12.1989).
  • Audycja Redakcji Polskiej BBC o historii rozpracowania Enigmy (BBC, 25.12.1997).
Henryk Zygalski, Jerzy Różycki i Marian Rejewski.
Henryk Zygalski, Jerzy Różycki i Marian Rejewski. Foto: Paweł Woźniak/Polskie Radio/Wikimedia Commons/dp

Tajemnica na miarę zwycięstwa 

Enigma była niemiecką maszyną szyfrującą, która stanowiła prawdziwą tajemnicę. Prace nad złamaniem jej kluczy równolegle prowadziły wywiady Polski, Wielkiej Brytanii i Francji. Rozwikłanie zagadki maszyny szyfrującej, o której Niemcy mówili, że jej kod jest nie do złamania, mogło stanowić potężny atut w przyszłej wojnie. 

Na początku lat 30. Polacy wysunęli się na prowadzenie w wyścigu, którego stawką było rozwikłanie tajemnicy Enigmy. Wykorzystywali do łamania szyfrów maszynę kryptologiczną, tzw. bombę Rejewskiego. Jej nazwa pochodziła od nazwiska Mariana Rejewskiego, jednego z trzech, obok Henryka Zygalskiego i Jerzego Różyckiego, genialnych kryptologów, którzy rozwikłali problem Enigmy. 

Maszyna Rejewskiego sprawdzała się do końca 1938 roku, do czasu gdy niemiecki wywiad wprowadził zmiany w szyfrowaniu Enigmy. Wówczas liczba maszyn posiadanych przez Polaków okazała się niewystarczająca. Niewielki budżet Wojska Polskiego nie wystarczał na odpowiednie zaopatrzenie wywiadu. Należało wzmocnić moc obliczeniową Referatu Niemieckiego Biura Szyfrów.

Polacy potrzebowali wsparcia technologicznego od zamożniejszych sprzymierzeńców. Kluczowe było widmo zbliżającej się wojny. W kwietniu 1939 roku Hitler wypowiedział Polsce pakt o nieagresji. Ta sytuacja doprowadziła do zacieśnienia współpracy, której efekty urzeczywistniły się w latem 1939 roku w podwarszawskich Pyrach.

Konferencja w Pyrach

24 lipca 1939 roku do Warszawy przybyli przedstawiciele francuskiego i brytyjskiego wywiadu wojskowego. 25 lipca, z samego rana, przewieziono ich na konferencję z udziałem polskich kryptologów. Odbywała się w kompleksie Referatu Niemieckiego Biura Szyfrów w Pyrach. Ten dzień był szokiem dla zagranicznych gości. Polacy ujawnili, że już od 1932 roku są w posiadaniu kodów Enigmy i potrafią rozczytywać niemieckie meldunki. Zaprezentowali również stosowaną przez siebie maszynerię.

Szczególnie Dilly Knox, późniejszy szef ośrodka kryptologicznego w Bletchley Park, nie mógł się powstrzymać od wyrażenia zaskoczenia, które następnie przerodziło się wręcz w gniew. Podejrzewał, że Polacy oszukują i na pewno znaleźli się w posiadaniu elementów Enigmy dzięki metodom szpiegowskim. Brytyjczycy nie rozważali użycia maszyny do łamania szyfrów. Sami starali się rozwikłać zagadkę Enigmy, zatrudniając w 1939 roku genialnego matematyka i późniejszego ojca komputerów, Alana Turinga, który jednak nie był w stanie samodzielnie opracować metody łamania szyfru niemieckiej maszyny.

Wszystkie wątpliwości Brytyjczyków i Francuzów zostały rozwiane drugiego dnia konferencji, 26 lipca. Polscy matematycy ponownie wytłumaczyli działanie Enigmy i maszyn deszyfrujących oraz zaprezentowali swoje umiejętności kryptograficzne. Udało się wówczas zbudować zaufanie, które z każdym dniem coraz bardziej się pogłębiało.

Wojna nadciąga

Współpraca pomiędzy wywiadami przybrała na sile w 1939 roku, w obliczu coraz bardziej napiętej sytuacji w Europie. Wywiady wojskowe z Polski, Francji i Wielkiej Brytanii podpisały wówczas porozumienie o współdziałaniu przeciwko Enigmie. Każda ze służb otrzymała swój tajny skrót (X – Paryż, Y – Londyn, Z – Warszawa). Stopniowo budowano zaufanie, które później zaowocowało największą wymianą informacji wywiadowczych podczas II wojny światowej.

Po wybuchu II wojny światowej polscy kryptolodzy przenieśli się do Francji, a następnie Wielkiej Brytanii. Kontynuowali tam dalsze rozpracowywanie Enigmy. Szczególną sławę zyskał brytyjski ośrodek kryptologiczny, zlokalizowany w Bletchley Park.

Polacy przeciwko Enigmie

To właśnie Polacy jako pierwsi, dziesięć lat przed Brytyjczykami, wpadli na pomysł wykorzystania matematyków w pracy nad złamaniem szyfrów. W 1929 roku Biuro Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego zaprosiło na kurs kryptologiczny wyróżniających się studentów Uniwersytetu Poznańskiego. Wśród nich znajdowało się trzech matematyków, którzy wzięli udział w późniejszej pracy nad rozszyfrowaniem Enigmy. Byli to wspomniani wyżej Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski.


Turing PAP 1200.jpg
Dermot Turing o złamaniu szyfru Enigmy

– Podczas I wojny światowej używano ksiąg szyfrów, w których dany kod odpowiadał danemu wyrażeniu. To było coś, w czym lingwiści byliby dobrzy. Jednak Enigma to zupełnie coś innego. Każda litera jest zastąpiona przez coś zupełnie przypadkowego. To był zupełny bełkot, w którym nie było żadnego wzoru. Zaangażowanie lingwistów nic by tutaj nie dało. Ta losowość doprowadziła do tego, że sztabowcy zrozumieli, że potrzebują matematyków – mówił w rozmowie z portalem PolskieRadio24.pl Dermot Turing, bratanek kryptologa Alana Turinga oraz autor książki poświęconej pracy wywiadu nad rozszyfrowaniem maszyny – "X, Y, Z. Prawdziwa historia złamania szyfru Enigmy". Jej polskie wydanie ukazało się w 2018 roku.

Polscy kryptolodzy pracowali początkowo w Poznaniu, ale w 1932 roku zostali przeniesieni do warszawskiego Biura Szyfrów Sztabu Głównego Wojska Polskiego. To tam, w grudniu 1932 roku, Marian Rejewski po raz pierwszy złamał kod Enigmy. Następnie siedzibę Referatu Niemieckiego Biura Szyfrów przeniesiono do podwarszawskiej miejscowości Pyry. Stworzono tam kompleks, w którym można było prowadzić prace w jak najlepszych warunkach oraz w ukryciu przed zakusami niemieckiego wywiadu.

Tajemnica Enigmy

Złamanie szyfru Enigmy wymagało działania wielu osób i współpracy z wywiadem francuskim. – Wywiad francuski zdobył od niemieckiego agenta kilka dokumentów, które dawały odpowiedź na jedną niewiadomą. Ponadto dostarczył on także instrukcję posługiwania się Enigmą, z czterema rysunkami. Wreszcie zakupiono jedną z Enigm handlowych na wolnym rynku. Została ona przez wojsko bardzo skomplikowana, jednak pozostały duże podobieństwa. Te wszystkie elementy pozwoliły na skopiowanie maszyny i wyprodukowanie jej w Warszawie. Metody odtwarzania kluczy, na podstawie których nastawiano i szyfrowano Enigmę, wymagały skomplikowanych wzorów permutacyjnych, z którymi dali sobie radę nasi kryptolodzy. Faktem jest, że pod koniec 1932 roku potrafili odczytać pierwszy tajny telegram niemieckiej armii – opowiadał płk. Tadeusz Lisicki, wojskowy i historyk zajmujący się sprawą złamania szyfru Enigmy, audycji Redakcji Polskiej BBC z 1977 roku.

Kopia Enigmy powstała w warszawskiej Wytwórni Radiotechnicznej AVA. Aby efektywnie z niej korzystać, kryptolodzy z Pyr musieli nieustannie łamać niemieckie klucze szyfrujące, które były ciągle zmieniane.

Ich rolę w tym procesie ocenił Dermot Turing. W wywiadzie udzielonym portalowi PolskieRadio24.pl stwierdził: – Dzięki temu, że Polacy przekazali swoją wiedzę Brytyjczykom, zanim jeszcze wybuchła wojna, byli oni w chwili rozpoczęcia konfliktu o krok bliżej zwycięstwa. Nie musieli zaczynać od samego początku, gdzie znajdowali się w pierwszej połowie 1939 roku, kto wie, ile zajęłoby im złamanie kodu i jakie miałoby to konsekwencje dla dalszych losów II wojny światowej. To, co zrobili Polacy, było niesamowite, a jeszcze bardziej niesamowite jest to, że zdecydowali się podzielić swoją wiedzą z Brytyjczykami.

sa/bm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Matematyczne orły

Ostatnia aktualizacja: 08.11.2010 10:50
Polscy naukowcy rozszyfrowali plany wojenne sowietów i Niemców. Nie był to przypadek, II RP miała wspaniałych przedstawicieli nauk ścisłych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Złamali szyfr "Enigmy", ocalili 30 milionów ludzi

Ostatnia aktualizacja: 31.12.2018 06:30
- Gdyby Polacy nie złamali szyfru "Enigmy", aliantom może by i się to z czasem udało, ale zanim by to nastąpiło ponosiliby prawdopodobnie katastrofalne straty – mówi Łukasz Kubacki z Muzeum Historii Polski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Marian Rejewski - pogromca Enigmy

Ostatnia aktualizacja: 16.08.2019 06:00
- Liczba kombinacji szyfrowych Enigmy, uwzględniając same tylko połączenia wtyczkowe wynosiła 100391791500. Uwzględniając tak zwane walce odwracające 7905875085625. Uwzględniając możliwości wirników szyfrujących około 4 septylionów – pisał Władysław Kozaczuk.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Henryk Zygalski złamał szyfr niemieckiej Enigmy. Teraz otrzymał tablicę pamiątkową

Ostatnia aktualizacja: 02.09.2018 08:10
"Złamał szyfr niemieckiej Enigmy", taki dwujęzyczny napis znajduje się na odsłoniętej właśnie w Chichester tablicy pamiątkowej poświęconej Henrykowi Zygalskiemu, słynnemu polskiemu kryptologowi. Człowiek, który wraz z Marianem Rejewskim i Jerzym Różyckim, przyczynił się do skrócenia II Wojny Światowej, mieszkał po wojnie właśnie w miasteczku na południu Anglii.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Enigma, czyli historia trzech panów

Ostatnia aktualizacja: 29.10.2018 10:45
– Chodzi dokładnie o Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego – zaznacza Tomasz Szczerbicki z Narodowego Muzeum Techniki. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Enigma wyciągnięta z oceanu. Dlaczego alianci potrzebowali urządzenia Kriegsmarine?

Ostatnia aktualizacja: 09.05.2019 10:00
Brytyjczycy, dzięki Polakom, wiedzieli jak łamać kod niemieckiej maszyny szyfrującej. Dlaczego niespodziewane przechwycenie egzemplarza Enigmy 9 maja 1941 roku było tak znaczącym sukcesem?
rozwiń zwiń