X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Marian Kozielewski – brat Jana Karskiego, współautor raportu o Holocauście

Ostatnia aktualizacja: 08.07.2019 11:00
55 lat temu, 8 lipca 1964 zmarł Marian Kozielewski, komendant warszawskiej policji, pierwszy komendant "granatowej policji" w Warszawie, później organizatorem i pierwszym komendantem głównym Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa w strukturach Polskiego Państwa Podziemnego.
Audio
  • Audycja Doroty Truszczak z cyklu "Ludzie Niepodległości" poświęcona postaci Mariana Kozielewskiego. (PR, 25.06.2019)
Marian Kozielewski
Marian Kozielewski Foto: Wikimedia Commons/dp

Razem z bratem, Janem Karskim, prawnikiem i dyplomatą, kurierem i emisariuszem Polskiego Państwa Podziemnego Marian Kozielewski opracował raport, który opisywał zbrodnię Holocaustu.

Karski-1200x660.jpg
Jan Karski - zobacz serwis specjalny

W 1914 roku, gdy Jan Karski miał zaledwie kilka tygodni, jego starszy o 17 lat brat uciekł z domu w Łodzi, by dołączyć do Legionów Polskich, których pododdziały przebywały wówczas w okolicach miasta.

Bił się w składzie I Brygady do września 1915 roku. Został wówczas ranny w walkach na Polesiu. Po wykurowaniu trafił do jednostek tyłowych Legionów. W 1917 roku wskutek tzw. kryzysu przysięgowego został osadzony w obozie internowania w Szczypiornie.

Znów zwolniony z powodów zdrowotnych, rozpoczął działalność w Polskiej Organizacji Wojskowej i był kolejno dowódcą sekcji, plutonu i kompanii oraz komendantem lokalnej organizacji POW w Rogowie pow. Brzeziny. W listopadzie 1918 roku uczestniczył w opanowaniu dworca kolejowego Łódź-Fabryczna.

- Potem, wzorem wielu innych peowiaków wstąpił do Wojska Polskiego. W lutym 1919 roku uznano go za niezdolnego do służby wojskowej i w stopniu sierżanta przeniesiono do milicji ludowej, zalążka Policji Państwowej - mówi dr Wiktor Cygan z Instytutu Józefa Piłsudskiego w Warszawie w audycji Doroty Truszczak z cyklu "Ludzie Niepodległości". 

Wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej w szeregach 213 pułku piechoty, złożonego ze zmobilizowanych policjantów. Co prawda jego jednostka nie brała udziału w walkach, ale Kozielewski dał się poznać jako dowódca kompanii, która osłaniała bardzo wówczas gorące polsko-litewskie pogranicze.

Dał się zauważyć Piłsudskiemu

Służba Kozielewskiego wiodła przez kierowanie powiatowymi komendami policyjnymi w Radomsku, we Włoszczowej i w Szydłowcu oraz nowogródzką komendą wojewódzką i następnie od 1931 r. Komendą Wojewódzką PP we Lwowie. 

- W czerwcu 1934 roku dokonano zamachu na ministra spraw wewnętrznych Bronisława Pierackiego, który w następstwie tego zamachu zmarł. Powołano komisję śledczą i w jej skład wszedł również Kozielewski. Wyróżnił się na tyle, że w październiku 1934 roku na specjalne życzenie marszałka Piłsudskiego objął stanowisko komendanta Policji m.st. Warszawy - mówi Wiktor Cygan.

Zespół doprowadził do ujęcia ukraińskich nacjonalistów odpowiedzialnych za zamach. Sukces otworzył Kozielewskiemu drogę do awansu. Na wyraźne życzenie Piłsudskiego, który był bliskim przyjacielem Pierackiego i sprawa miała dla niego charakter nie tylko polityczny, ale i osobisty, Kozielewski został komendantem stołecznej policji. Marszałek typował go nawet na stanowisko komendanta głównego policji. Jednak śmierć Piłsudskiego i przetasowania polityczne spowodowały, że te plany się nie ziściły.

Czas trudnych decyzji

Po wybuchu wojny przeciwstawił się decyzji Naczelnego Wodza, by ewakuować warszawską policję na wschód. Jego podkomendni wzięli udział w obronie stolicy.

Wypełniając postanowienia aktu kapitulacji, jaki podpisało 27 września 1939 r. dowództwo obrony Warszawy i na życzenie prezydenta miasta Stefana Starzyńskiego, komendant Kozielewski wraz ze swym korpusem pozostał na stanowisku, przechodząc pod nadzór okupacyjnej administracji niemieckiej z zastrzeżeniem użycia polskiej policji tylko do spraw porządkowych.

Kozielewski pouczał podkomendnych, że mają sabotować działania Niemców wymierzone w polskie społeczeństwo. W tajemnicy zaczął też współpracę z Polskim Państwem Podziemnym. Pułkownik Kozielewski był inicjatorem powstania konspiracji w szeregach policji. Stworzona przezeń organizacja nosiła kryptonim Firma Asekuracyjna POL.

- Przez jakiś czas on mi pomagał się ukrywać. Umawialiśmy się w kościele św. Krzyża. Brat mówił mi o tym, że walczą dalej, że Niemcy pozwalają im mieć broń, że istnieje podziemny rząd, z którym brat jest w kontakcie. To on wprowadził mnie do konspiracji – wspominał brata Jan Karski.

Więzień Auschwitz

Gdy Karskiemu powierzono misję przekazania na Zachód informacji o sytuacji w okupowanej Polsce, w jego redagowaniu uczestniczył Kozielewski.


German Death Camps - zobacz serwis edukacyjno-społeczny

Niedługo później Marian Kozielewski i 69 podległych mu oficerów policji został aresztowany u osadzony na Pawiaku. W październiku 1940 roku wywieziono go pierwszym warszawskim transportem do Auschwitz.  

W maju 1941 roku Kozielewski znalazł się w wąskim gronie osób, które zostały zwolnione z obozu. Duża w tym była zasługa jego, Jadwigi, która była w stanie wykorzystać znajomości, które mąż zawarł z niemieckimi oficerami policji.

Państwowy Korpus Bezpieczeństwa

Po powrocie do Warszawy, Kozielewski powrócił do pracy konspiracyjnej. Został komendantem i twórcą Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa – służb policyjnych Państwa Podziemnego. Na stanowisku pozostawał do listopada 1943 roku.

Po wybuchu Powstania Warszawskiego zgłosił się na ochotnika. W szturmie PAST-y został dwukrotnie trafiony przez niemieckiego snajpera, wynosząc z ognia rannego kilkunastoletniego powstańca. Pułkownik ocalał, przeżywając m.in. ostrzał artyleryjski szpitala powstańczego, do którego trafił ranny. Odnalazła go żona. Po upadku powstania Kozielewscy trafili do Pruszkowa. 

Powojenne szczęście w nieszczęściu

Zadenuncjowani wiosną 1945 roku wyjechali do Łodzi tuż przed aresztowaniem przez bezpiekę. W Łodzi Marian Kozielewski przez pewien czas prowadził sklep drogeryjno-chemiczny. Kiedy jego tożsamość została ujawniona, bezpieka i NKWD dokonały najścia sklepu; Kozielewski był akurat gdzie indziej. Od tego czasu się ukrywał.

Po brawurowej akcji został wywieziony do Berlina, a tam przerzucony do amerykańskiej strefy okupacyjnej. Wstąpił do służby w Polskich Kompaniach Wartowniczych i trafił do Francji. Za sprawą młodszego brata Jana Marian Kozielewski wraz z żoną, która do niego dotarła po ucieczce z kraju, trafili w 1948 roku do Kanady.

Tam pod Montrealem prowadzili farmę rolniczą. Ostatecznie dzięki zabiegom Jana Karskiego, wówczas już profesora Georgetown University, Marian i Jadwiga Kozielewscy otrzymali azyl polityczny i stały pobyt w Stanach Zjednoczonych.

Bez zasiłku

Od 1960 roku mieszkał z żoną w Waszyngtonie. Odmówił przysługującego mu rządowego zasiłku dla uchodźców politycznych. Pracował jako ochroniarz w Corcoran Gallery w Waszyngtonie. Z niewielkich zarobków co miesiąc przygotowywał paczki z pomocą dla swoich towarzyszy broni w Polsce. 

Zginął samobójczą śmiercią, 8 lipca 1964 roku, podczas nocnej służby. Cały swój dobytek przekazał byłym podkomendnym w kraju.

Jan Karski pochował brata na waszyngtońskim Cmentarzu Góry Oliwnej. Tam Marian Kozielewski spoczywa do dziś. Sam Karski spoczął obok w lipcu 2000 roku w identycznym grobie i pod takim samym nagrobkiem. W 2019 roku Kozielewski stał się patronem stołecznej komendy policji. 

bm/PAP

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Pierwsza ucieczka z Auschwitz

Ostatnia aktualizacja: 06.07.2019 08:05
Podczas apelu esesmani przez całą noc chodzili między szeregami więźniów, bijąc ich i kopiąc. Po raz pierwszy wymierzono również publiczną karę chłosty.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jan Karski: ludzie nie mogą zapomnieć, co to jest Holokaust

Ostatnia aktualizacja: 13.07.2019 07:30
Prawnik, historyk i dyplomata, ale przede wszystkim kurier Polskiego Państwa Podziemnego na Zachód. Mówił, że Holokaust jest grzechem, który ciąży na całej ludzkości. 13 lipca 2000 zmarł Jan Karski. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Pierwsze ofiary piekła KL Auschwitz

Ostatnia aktualizacja: 14.06.2019 08:04
14 czerwca 1940 przybył do Auschwitz pierwszy masowy transport polskich więźniów politycznych, liczący 728 więźniów z więzienia w Tarnowie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Maciej Rosalak: Witold Pilecki jest najbardziej heroiczną postacią drugiej wojny światowej

Ostatnia aktualizacja: 25.05.2019 18:26
- Rotmistrz Witold Pilecki wytrzymał w piekle Auschwitz dwa i pół roku. Mógł uciec stamtąd parokrotnie, ale został, by założyć tajną organizację - mówił na antenie Polskiego Radia 24 Maciej Rosalak ("Historia DoRzeczy").
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jack Fairweather: opór i odwaga Witolda Pileckiego są niezwykle inspirujące

Ostatnia aktualizacja: 05.07.2019 17:51
– Uważam, że ważne jest to, by zrozumieć motywację, i to, jakim człowiekiem był Witold Pilecki. (…) Historia rotmistrza to dla wielu osób bardzo trudny i mocny temat. Pilecki był jak blask światła w historii obozu – powiedział Jack Fairweather, brytyjski pisarz i dziennikarz, autor książki "The Volunteer – The True Story Of The Resistance Hero Who Infiltrated Auschwitz".
rozwiń zwiń