X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
x
x
Historia

Stanisław Kasznica – ostatni komendant NSZ

Ostatnia aktualizacja: 25.07.2020 05:55
112 lat temu, 25 lipca 1902 roku urodził się we Lwowie Stanisław Kasznica, jeden z bohaterów II wojny światowej. 
Płk Stanisław Kasznica, ostatni dowódca NSZ
Płk Stanisław Kasznica, ostatni dowódca NSZFoto: IPN

Zamordowany przez komunistów

Był więziony i torturowany przez rok. Nie złamał się. 11 lutego 1948 roku stanął przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie podczas pokazowego procesu. Postępowaniu towarzyszyła nagonka prasowa.

72 lata temu, 2 marca 1948 roku Kasznica został skazany na karę śmierci, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze, a także przepadek całego mienia na rzecz Skarbu Państwa. 

Żołnierze Wyklęci - zobacz serwis historyczny

12 maja 1948 roku Stanisław Kasznica został zgładzony strzałem w tył głowy w budynku więzienia przy ulicy Rakowieckiej. Został pochowany w ukryciu, w bezimiennej mogile na warszawskich Powązkach.


Posłuchaj
04:34 Kasznica Zaryn.mp3 Jan Żaryn mówi o powojennych losach Stanisława Kasznicy. Fragment reportażu Sylwestra Woronieckiego (PR, 29.02.2016) 

W 2012 roku jego szczątki zostały ekshumowane w trakcie badań prowadzonych na tzw. Kwaterze na Łączce przez zespół IPN pod kierownictwem prof. Krzysztofa Szwagrzyka. Rok później ogłoszono identyfikację zwłok ostatniego komendanta NSZ.

Z patriotycznej rodziny

Kasznica urodził się w Lwowie, 25 lipca 1908 roku, w rodzinie o tradycjach inteligenckich i patriotycznych. Jego dziad, Józef Kasznica, był profesorem prawa w Szkole Głównej w Warszawie (późniejszy Uniwersytet Warszawski). Ojciec – Stanisław Wincenty – wykładał na Akademii Rolniczej w Dublanach pod Lwowem, kiedy przyszedł na świat Stanisław.

W odrodzonej Polsce rodzina przeniosła się do Poznania, gdzie Kasznica ojciec od 1920 roku piastował stanowisko profesora Uniwersytetu Poznańskiego, a następnie rektora tej uczelni (w latach 1929-31). Zajmował się też działalnością polityczną, był ugrupowań politycznych o charakterze narodowo-demokratycznym, w latach 1922-28 zasiadał w ławach Senatu RP.

Stanisław poszedł w ślady ojca i w 1927 roku rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Poznańskim. Tam związał się z organizacjami młodzieżowymi o charakterze narodowym. Był członkiem Młodzieży Wszechpolskiej i Korporacji Akademickiej Helionia. Należał także do Poznańskiego Aeroklubu Akademickiego. W trakcie studiów przeszedł służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii. Posiadał stopień porucznika rezerwy w 7. Wielkopolskim Dywizjonie Artylerii Konnej.

Studia zakończył w 1933 roku. Rok później wstąpił do Obozu Narodowo-Radykalnego. Należał do Organizacji Polskiej – tajnej struktury kierowniczej zdelegalizowanego ONR. Jednocześnie pracował w kancelarii adwokata Ignacego Weinfelda w Warszawie i jako radca prawny w Gnieźnie.

W czasie wojny obronnej 1939 roku dowodził plutonem baterii w 7. Dywizji Artylerii Konnej, która działała w ramach Armii "Poznań". Walczył w bitwie pod Bzurą i w obronie Warszawy. W bitwie pod Laskami zginął jego młodszy brat Jan, który również służył w 7. Dywizji Artylerii Konnej.

W konspiracji

Po klęsce wrześniowej Kasznica rozpoczął pracę w konspiracji w ramach Organizacji Polskiej, której struktury były zwierzchnie wobec formujących się po-oenerowskich organizacji konspiracyjnych – Grupy "Szańca" i Związku Jaszczurczego.

Kształtowanie się konspiracyjnych struktur o charakterze narodowym wynikało bezpośrednio z przedwojennych podziałów obozu narodowego. Przedwojenny Ruch narodowy podzielił się między Stronnictwo Narodowe, skupiający starsze pokolenie działaczy i Obóz Narodowo-Radykalny, w którym znaleźli się ludzie młodzi i radykalni.

Po klęsce wrześniowej przy Stronnictwie Narodowym powstała Narodowa Organizacja Wojskowa. W 1942 roku doszło do scalenia NOW z Armią Krajową. Część członków NOW nie podporządkowała się umowie zjednoczeniowej i – po połączeniu ze Związkiem Jaszczurczym – utworzyła Narodowe Siły Zbrojne. Kasznica należał do Prezydium Tymczasowej Narodowej Rady Politycznej, która sprawowała cywilną zwierzchność nad NSZ.

W Powstaniu Warszawskim dowodził grupą żołnierzy NSZ, którzy walczyli na Ochocie. Dzielnica stała się jednym z pierwszych celów Niemców podczas tłumienia zrywu. Po rozbiciu jego oddziału przedostał się do Częstochowy. Tam objął funkcję komendanta Okręgu VIII NSZ.

Przeciwko komunistom

Na przełomie 1944 i 1945 roku działał w poakowskiej organizacji "Nie", dowodzonej przed gen. Augusta Fieldorfa "Nila". W tej stawiającej sobie za cel przeciwdziałanie Armii Czerwonej organizacji Kasznica sprawował funkcję dowódcy Okręgu Poznań.

– W piwnicach katowni UB było prawdziwe piekło na ziemi – mówił dr Mirosław Czado z Muzeum Powstania Warszawskiego w rozmowie z portalem Polskiego Radia w 2019 roku. Zobacz i posłuchaj całą wypowiedź.

W 1945 roku z ramienia Komendy Głównej NSZ został mianowany Inspektorem Okręgów pomorskiego i poznańskiego i komendantem Okręgu Poznań NSZ. Po przedostaniu się na Zachód zagrożonego aresztowaniem przez UB i NKWD dowódcy NZS, Zygmunta Broniewskiego, jako jego zastępca został faktycznym zwierzchnikiem Narodowych Sił Zbrojnych. To czyniło go jednym z najbardziej poszukiwanych w powojennej Polsce ludzi.

- Zdawano sobie sprawę, że wcześniej czy później zostanie namierzony, rozpracowany i aresztowany - mówił historyk prof. Jan Żaryn. - Kasznica zgodził się na wyjazd pod warunkiem, że najpierw zostanie przygotowana droga wymarszu dla jego żony i córki. To spowodowało jego przyjazd do Zakopanego, gdzie przebywała jego rodzina. Chciał poinformować żonę, że jest przygotowywana droga ucieczki z Polski. Zanim się to jednak stało, funkcjonariusze UB dotarli do zakopiańskiej kryjówki Kasznicy i go zaaresztowali.

Wpadł w ręce komunistów 15 lutego 1947 roku. Po zatrzymaniu przewieziono go do aresztu Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego przy ul. Koszykowej, a następnie na ul. Rakowiecką.

bm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Żołnierze NSZ bili się dzielnie i krwawo

Ostatnia aktualizacja: 20.09.2019 06:35
– Narodowe Siły Zbrojne to potężna organizacja, bardzo ideowa i niebywale skrzywdzona. Organizacja, której kłamliwie przypisano współpracę z Niemcami. NSZ bił się z nimi dzielnie, bił się znakomicie, krwawo – mówił prof. Paweł Wieczorkiewicz na antenie Polskiego Radia.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Łukasz Ciepliński "Pług" - niezłomny dowódca AK i WiN

Ostatnia aktualizacja: 27.11.2019 06:00
Był ostatnim dowódcą Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. Po uwięzieniu przez komunistów zachował niezłomną postawę, której świadectwo zawarł w grypsach napisanych do żony i syna. 1 marca w rocznicę śmierci "Pługa" obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci o Żołnierzach Wyklętych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Zdzisław Broński ps. Uskok. Legenda lubelskiej partyzantki

Ostatnia aktualizacja: 20.05.2019 20:40
Był jednym z najdłużej walczących żołnierzy podziemia antykomunistycznego. Zdzisław Broński ps. Uskok należał do Armii Krajowej oraz Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. W tym roku przypada 70. rocznica śmierci jednego z Wyklętych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Żołnierze Wyklęci. Skazani na zapomnienie

Ostatnia aktualizacja: 01.03.2020 06:00
Bestialsko torturowanych, skazanych na śmierć w pokazowych procesach, zamordowanych strzałem w tył głowy, oprawcy chowali pod osłoną nocy, w bezimiennych mogiłach. Pamięć o Żołnierzach Wyklętych okazała się silniejsza. Po upadku PRL do zbiorowej świadomości dostały się informacje o miejscach spoczynku ofiar zbrodniczego systemu.
rozwiń zwiń