X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Janusz Radziwiłł - zdrada, czy ratowanie czego się dało?

Ostatnia aktualizacja: 20.10.2019 06:07
Mówimy "Janusz Radziwiłł", myślimy "zdrajca". Tym niewątpliwie, z punktu widzenia Polaków, wojewoda wileński i hetman wielki litewski, który oddał Litwę pod protektorat szwedzki w czasie potopu, był. Nie zawsze zadawany jest jednak trud oceny sytuacji, w której Radziwiłł podjął decyzję, za którą potępiła go historia.
Audio
  • Sylwetkę Janusza Radziwiłła starają się ocenić w audycji Andrzeja Sowy z cyklu "Na historycznej wokandzie" prof. Henryk Wisner i prof. Wiesław Majewski. (PR, 26.03.1983)
Portret Janusza Radziwiłła,źr. Wikimedia Commonsdp
Portret Janusza Radziwiłła,źr. Wikimedia Commons/dp

20 października 1655 roku książę Janusz Radziwiłł wraz ze swoim stryjecznym bratem księciem Bogusławem Radziwiłłem podpisał układ w Kiejdanach, który postanawiał, że Jan II Kazimierz Waza zostanie zdetronizowany, a królem Polski zostanie król Szwecji Karol X Gustaw.

Kiejdańska zdrada

Historia, wspomagana przez Sienkiewicza, zapamiętała Janusza Radziwiłła nie jako wielkiego wodza, a jako zdrajcę. Radziwiłł był inicjatorem zawarcia z Karolem X Gustawem układu w Kiejdanach, który oddawał Litwę pod protektorat Szwecji i de facto zrywał unię polsko-litewską.

- Mogę określić układy ze Szwedami jako radziwiłłowskie, bo Janusz i Bogusław są jedynymi kontrahentami tych pertraktacji ze strony litewskiej, którzy występują stale od 29 lipca do 20 października, gdy inni się zmieniają - mówił prof. Wiesław Majewski, gość audycji Andrzeja Sowy.

Pochód Szwedów do Kiejdan, obraz pędzla Józefa Brandta, źr. Wikimedia Commons/dp Pochód Szwedów do Kiejdan, obraz pędzla Józefa Brandta, źr. Wikimedia Commons/dp

Ratowanie Litwy kosztem Rzeczpospolitej

Obrońcy postaci Janusza Radziwiłła przytaczają argument ochrony Litwy przed zajęciem przez Moskwę, której wojska wkroczyły do Rzeczpospolitej na rok przed "potopem szwedzkim". Strach Radziwiłła przed Rosjanami nie był bezzasadny: car na miesiąc przed podpisaniem układu w Kiejdanach obwołał się Wielkim Księciem Litewskim.

- Nie ulega wątpliwości, że układy litewsko-szwedzkie powstrzymały marsz wojsk rosyjskich wgłąb Litwy - argumentował na korzyść Radziwiłła prof. Henryk Wisner. 

Janusz Radziwiłł - król litewski?

Nie bez znaczenia dla decyzji Janusza Radziwiłła musiała być ówczesna kondycja Rzeczypospolitej: kraj był osłabiony wojnami i buntem kozackim. Wojsko było nieopłacone, pospolite ruszenie szlachty wielkopolskiej pod Ujściem skapitulowało bez walki przed armią szwedzką 25 lipca 1655. Państwo stało nad przepaścią.

Czy zachowanie Janusza Radziwiłła było podyktowane chęcią zdobycia litewskiej korony, tak jak sugerował Sienkiewicz?

- Zdawał sobie sprawę, że w ówczesnym układzie politycznym istnienie samodzielnej Litwy jest niemożliwe, że jest to państwo zbyt słabe, by mogło istnieć samodzielnie -  przekonywał prof. Henryk Wisner.

Janusz Radziwiłł pomylił się. Nie docenił siły drzemiącej w narodzie polskim. Umarł w nocy z 30 na 31 grudnia 1655, tuż po tym, jak obrońcy Jasnej Góry zmusili Szwedów do odstąpienia od oblężenia. Zwycięstwo obudziło w Polakach wiarę w zwycięstwo i stanowiło punkt zwrotny w dziejach "potopu".

Miał zadatki na bohatera narodowego

Janusz Radziwiłł przyszedł na świat 12 grudnia 1612 roku jako członek jednego z najpotężniejszych rodów Rzeczpospolitej. Aż do wybuchu buntu Chmielnickiego Radziwiłł nie brał czynnego udziału w życiu politycznym. Jego pierwsze kroki w polityce Rzeczypospolitej zapowiadały, że stanie się on ważną postacią w historii kraju.

- Na wieść o śmierci Władysława IV doprowadził do zwołania tzw. Zjazdu głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Podjęto decyzję o zaciągu wojska - mówił historyk, prof. Henryk Wisner, w audycji z cyklu "Na historycznej wokandzie". - W 1651 odnosi jedno z największych zwycięstw tej doby pod Łojowem. Zajął Kijów, przyszedł z pomocą armii koronnej.

Ile w postaci z "Potopu" Henryka Sienkiewicza było z prawdziwego Janusza Radziwiłła? - posłuchaj audycji.

bm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Potop szwedzki powstrzymała Jasna Góra

Ostatnia aktualizacja: 18.11.2019 06:08
- Ogromną rolę w odpieraniu wroga, nie tylko militarną, ale również moralną, odegrał klasztor na Jasnej Górze z jego przeorem Augustynem Kordeckim, paulinami i innymi obrońcami twierdzy - mówiła w Polskim Radiu prof. historii Teresa Chynczewska-Hennel.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Henryk Sienkiewicz – noblista spod strzech

Ostatnia aktualizacja: 05.05.2019 07:50
5 maja 1846 roku przyszedł na świat Henryk Sienkiewicz. Polski noblista, jeden z najpopularniejszych pisarzy przełomu XIX i XX wieku. Do dziś jego książki obecne są w kanonie lektur szkolnych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jan Kazimierz - król w pożodze wojny

Ostatnia aktualizacja: 20.11.2019 05:45
Na kartach "Potopu" Sienkiewicz kreuje z Jana Kazimierza postać tragiczną i heroiczną. - Na pewno był znakomitym dowódcą, królem nie był na miarę czasów - oceniał Jana Kazimierza prof. Henryk Wisner.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Bogusław Radziwiłł – czarny charakter Sienkiewicza

Ostatnia aktualizacja: 31.12.2018 06:00
Początkowo blisko związany z dworem królewskim Jana Kazimierza. Później prowadził życie awanturnika, libertyna i rozpustnika. W końcu nie zawahał się podpisać układu o rozbiorze Polski.
rozwiń zwiń