X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Na paryskim bruku, czyli jak powstał "Pan Tadeusz"

Ostatnia aktualizacja: 13.06.2019 06:50
"O, gdybym dożył kiedy tej pociechy, żeby te księgi zbłądziły pod strzechy" - pisał Adam Mickiewicz. 185 lat temu ukończony został druk pierwszego wydania epopei narodowej.
Audio
  • Dzieje rękopisu poematu "Pan Tadeusz" - audycja Anny Borkowskiej z cyklu "Finezje literackie", cz. 1 (09.03.1998)
  • Dzieje rękopisu poematu "Pan Tadeusz" - audycja Anny Borkowskiej z cyklu "Finezje literackie", cz. 2. (10.03 .1998)
  • Dzieje rękopisu poematu "Pan Tadeusz" - audycja Anny Borkowskiej z cyklu "Finezje literackie", cz. 3. (11.03.1998)
  • Dzieje rękopisu poematu "Pan Tadeusz" - audycja Anny Borkowskiej z cyklu "Finezje literackie", cz. 4. (12.03 .1998)
  • Dzieje rękopisu poematu "Pan Tadeusz" - audycja Anny Borkowskiej z cyklu "Finezje literackie", cz. 5. (13.03 .1998)
  • Na paryskim bruku czyli jak powstał "Pan Tadeusz" - fragm. aud. Elżbiety Marcinkowskiej i Elżbiety Hartwig. Wizyta w warszawskim Muzeum Literatury, rozmowa z dyrektorem placówki, Januszem Odrowąż-Pieniążkiem. (07.07.1986)
Grzybobranie; ilustracja do III księgi Pana Tadeusza. Reprodukcja fot. obrazu Franciszka Kostrzewskiego (18261911). Wikimedia Commonsdp
Grzybobranie; ilustracja do III księgi "Pana Tadeusza". Reprodukcja fot. obrazu Franciszka Kostrzewskiego (1826–1911). Wikimedia Commons/dp

"Piszę teraz poema wiejskie, w którym staram się zachować pamiątkę dawnych naszych zwyczajów i skreślić jakkolwiek obraz naszego życia wiejskiego: łowów, zabaw, bitew, zajazdów" - pisał Adam Mickiewicz w liście do swego przyjaciela Juliana Ursyna Niemcewicza w maju 1833 roku.

Narodowa epopeja

Początkowo "Pan Tadeusz" był pomyślany jako sielanka, z czasem poeta przekształcił utwór w wielką narodową epopeję. Pracę nad poematem rozpoczął we wrześniu 1832 roku, w sytuacji trudnej dla kraju, po klęsce powstania listopadowego. Emigracja znajdowała się w stanie wrzenia i skłócenia. Mickiewicz, jak sam określił ”zatrzasnął drzwi od tych kłótni i hałasów” i zaczął pisać swój słynny poemat. W styczniu 1833 roku miał już gotowe dwie pieśni. Jeszcze wtedy nie przypuszczał, że historia ostatniego zajazdu na Litwie rozrośnie się do takich rozmiarów. Powstało 12 ksiąg i epilog.

We wrześniu 2012 roku odbyła się ogólnopolska akcja zainicjowana przez Prezydenta RP pod hasłem "Narodowe czytanie Pana Tadeusza". Zobacz i posłuchaj, jak wybitni aktorzy interpretowali dzieło naszego wieszcza.

Dzieje rękopisu

O historii powstania poematu opowiadał w 1986 roku Janusz Odrowąż-Pieniążek, ówczesny dyrektor warszawskiego Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza.

Posłuchaj reportażu Elżbiety Marcinkowskiej i Elżbiety Hartwig.

Strona

Nz.: Strona tytułowa pierwszego wydania "Pana Tadeusza", Paryż 1834. Wikimedia Commons/dp


W 1945 roku, wkrótce po zakończeniu działań wojennych na Dolnym Śląsku odnaleziony został po rękopis "Pana Tadeusza". Od tego momentu największe biblioteki w Polsce zaczęły ubiegać się o honor posiadania tego skarbu narodowego. W 1947 roku, decyzją prezesa Rady Ministrów Józefa Cyrankiewicza, rękopis trafił do Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.

- Mickiewicz pisał "Pana Tadeusza" w kilku fazach. Powstawały najpierw bruliony, które następnie przepisywał "na czysto". Niekiedy czystopisy na powrót stawały się brulionami, ponieważ poeta wprowadzał dalsze poprawki - mówił Jan Litwinek z Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.

Gość Anny Borkowskiej w audycji z cyklu "Finezje literackie", nadanej w 1998 roku przedstawił niezwykle ciekawą historię rękopisu "Pana Tadeusza".

- O los brudnopisów Mickiewicz praktycznie się nie troszczył - stwierdził Jan Litwinek. - Ignacy Domeyko, późniejszej światowej sławy geolog, zbierał kartki z zapiskami poety. Kiedy stwierdził, że Mickiewicz przepisał już na czysto fragmenty pierwszych pieśni poematu, po kryjomu podkradał wcześniej powstałe bruliony.

Epicka podróż do kraju dzieciństwa

Na przełomie maja i czerwca 1833 roku Mickiewicz miał już gotowe trzy pierwsze księgi historii szlacheckiej 1811 i 1812 roku. - Gdy był w połowie pisania, przerwał pracę, udał się do Szwajcarii do chorego śmiertelnie na gruźlicę, Stefana Garczyńskiego - słyszymy w audycji.

"Pisząc, nie miał grosza przy duszy. Za cały poemat dano mu 1000 franków. A był wesoły, bardziej towarzyski niż kiedykolwiek. Schodziło się do niego wieczorami wielu przyjaciół. Toczyły się rozmowy o życiu i zwyczajach naszych domowych, obywatelskich, szkolnych i dawnych uniwersyteckich" - pisał Ignacy Domeyko.

Ilustracja

Nz.: Ilustracja do "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza, Księga 12. Reprodukcja fot. rysunku Michała Elwira Andriolliego (1836–1893). Wikimedia Commons/dp

Z rąk do rąk

W 1836 roku Adam Mickiewicz zmuszony był rękopis sprzedać. Nabyła go Anna Wąsowiczowa za 569 franków. Była wielbicielką twórczości poety, chciała mu pomóc i rękopis zaraz po kupnie po prostu mu zwróciła. Wkrótce potem wieszcz musiał ponownie sprzedać swe dzieło. Tym razem kupcem był emigrant z Polski, Teodor Pociej. Ten z kolei, tuż przed śmiercią, przekazał rękopis Stefanowi Zanowi - przyjacielowi  Mickiewicza. Zan oddał go poecie.

- Od tej chwili Mickiewicz się z rękopisem nie rozstawał - opowiadał Jan Litwinek. - Ale wiele kart, fragmentów rozdawał przyjaciołom. Tak rozpoczynała się ich wędrówka po świecie, która niekiedy trwała kilkadziesiąt lat.

Całą ósmą księgę w 1851 roku otrzymała np. w darze od poety Magdalena Gołuchowska. - Niektóre karty zostały wręcz przecięte na połówki, aby można było obdarować dwie osoby - słyszymy w audycji.

Rekonstrukcja

W 1871 roku syn Adama, Władysław Mickiewicz sprzedał rękopis hrabiemu Stanisławowi Tarnowskiemu, historykowi literatury i on rozpoczął starania zrekonstruowania dzieła.

Rękopis
Rękopis "Pana Tadeusza" w zbiorach Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu. Wikimedia Commons/cc, fot. Pleple2000

- Kolejny etap historii rękopisu "Pana Tadeusza" rozpoczyna się w roku 1939, w pierwszych dniach II wojny światowej - powiedział Jan Litwinek.
Co działo się dalej z narodowym poematem? Posłuchaj cyklu audycji "Finezje literackie".

bs

Zobacz więcej na temat: Adam Mickiewicz literatura
Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Jerzy Trela: "Pan Tadeusz" ciągle za mną chodził

Ostatnia aktualizacja: 13.02.2014 18:55
– "Pan Tadeusz" był dla mnie elementarzem właściwie przez całe życie – mówił w Dwójce Jerzy Trela, który opowiadał również o pracy na planie filmu Andrzeja Wajdy i o tym, co wydarzyło się, gdy recytował fragment poematu przed wykładowcami szkoły teatralnej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Juliusz Słowacki – urodził się poetą, a zmarł prorokiem

Ostatnia aktualizacja: 03.04.2019 07:07
– On chciał być przewodnikiem, chciał być akceptowany, rozumiany, dostrzeżony – mówił o Juliuszu Słowackim historyk literatury prof. Andrzej Fabianowski. – Stąd też ta jego ogromna pracowitość, która przekuła się w obfitość dzieł.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Promieniści Tomasza Zana

Ostatnia aktualizacja: 06.05.2015 06:58
6 maja 1820 na Uniwersytecie Wileńskim Tomasz Zan założył związek studentów o nazwie: Towarzystwo Przyjaciół Pożytecznej Zabawy. Skupieni wokół Zana studenci byli potocznie zwani promienistymi.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Joachim Lelewel: Za wolność naszą i waszą

Ostatnia aktualizacja: 22.03.2016 06:03
Dla jednych był wybitnym historykiem i działaczem niepodległościowym. Dla innych - człowiekiem, który wolał nie ponosić odpowiedzialności za siebie i swoje słowa. Jaki naprawdę był Joachim Lelewel?
rozwiń zwiń