X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Proces taterników - skazani za "Kulturę"

Ostatnia aktualizacja: 09.02.2019 06:00
"Wejście w porozumienie z obcą organizacją w celu działania na szkodę państwa polskiego" – tak brzmiał zarzut wobec osób, które przez zieloną granicę polsko-czechosłowacką przemycały wydawnictwa paryskiego Instytutu Literackiego.
Audio
  • – To był proces przeciwko wolnej myśli, proces przeciwko książkom – o historii taterników mówią: historyk prof. Rafał Habielski oraz adwokat oskarżonych Stanisław Szczuka, audycja Agnieszki Steckiej z cyklu "Przed sądem". (PR, 8.11.2002)
Proces taterników - oskarżonych o rozpowszechnianie wydawnictw Instytutu Literackiego, na zdjęciu po prawej: oskarżony Maciej Kozłowski, Warszawa (02.1970)
Proces taterników - oskarżonych o rozpowszechnianie wydawnictw Instytutu Literackiego, na zdjęciu po prawej: oskarżony Maciej Kozłowski, Warszawa (02.1970)Foto: PAP/CAF-Stanisław Czarnogórski

9 lutego 1970 rozpoczął się tzw. proces taterników. W stan oskarżenia zostały postawione osoby, które współpracowały z paryską "Kulturą". Byli to: Maciej Kozłowski, Andrzej Mróz, Maria Tworkowska, Krzysztof Szymborski, Jan Krzysztof Kelus, Maciej Włodek, Urszula Sikorska oraz Jakub Karpiński i Małgorzata Szpakowska, którzy niezależnie zbierali dokumentację wydarzeń Marca 1968.

MARZEC 1968 - ZOBACZ SERWIS SPECJALNY POLSKIEGO RADIA >>>>

- Celem procesu było zastraszenie tych środowisk, które już i tak ucierpiały po Marcu'68 - podkreślał prof. Rafał Habielski w audycji Agnieszki Steckiej z cyklu "Przed sądem", nadanej w 2002 roku. - To był dowód stanowczości władzy, która chciała powiedzieć, że się nie cofnie przed egzekwowaniem swojego interesu politycznego.

Przemyt przez góry

Wszystko zaczęło się na przełomie lat 1968-69. Wtedy Maciej Kozłowski podczas pobytu we Francji spotkał się z Jerzym Giedroyciem, redaktorem naczelnym "Kultury". Podjął wówczas próbę stworzenia pewnego rodzaju szlaku przerzutowego przez Tatry, dzięki któremu wydawnictwa Instytutu Literackiego mogłyby trafiać do Polski. Nie miał być to jednak szlak jednokierunkowy. Z Polski za granicę przemycane były świadectwa sytuacji politycznej w kraju i dokumenty wydarzeń Marca '68.

- Pomysł ten zaczął być realizowany w styczniu 1969 roku, kiedy Maciej Kozłowski tą drogą przeniósł dokumenty dotyczące ruchu studenckiego - mówił prof. Rafał Habielski. - Giedroyciowi zależało na tym, żeby na temat tego, co stało się w Marcu '68, pisać w "Kulturze" i poświęcić temu stosownie dużo uwagi.

Szlak spełniał swoje zadanie do maja 1969 roku. W tym czasie przeniesiono przez Tatry kilkaset egzemplarzy książek. W działalności tej pomagali Polakom także czescy studenci. Wśród planów taterników był pomysł drukowania "Biuletynu Nieocenzurowanego", w którym miałyby znajdować się ważkie informacje na temat sytuacji w Polsce.

Aresztowani

Jako pierwsi, 27 maja 1969, zostali aresztowani Maciej Kozłowski i Maria Tworkowska. Zatrzymały ich czechosłowackie służby graniczne. Odbyło się to niewątpliwie na polecenie polskich służb bezpieczeństwa. Później milicja wpadła na trop osób, z którymi Tworkowska i Kozłowski współpracowali, ale nie uczestniczyły bezpośrednio w przerzucie.
Maciej Kozłowski i Jakub Karpiński przed procesem publikowali pod pseudonimami teksty w "Kulturze", co było dodatkowym czynnikiem obciążającym. Aresztowanych określano jako "adeptów dywersyjnego rzemiosła".

Proces przeciwko książkom

Proces rozpoczął się 9 lutego 1970. - Akt oskarżenia zarzucał zbieranie, opracowywanie i przekazywanie "wrogiemu ośrodkowi", czyli Instytutowi Literackiemu w Paryżu materiałów i informacji o treści, które szkalowały naród, ustrój i władze PRL - przypominał prof. Rafał Habielski. Głównym oskarżonym był Jerzy Giedroyc.

Skala przepływu materiałów Instytutu Literackiego była niewspółmierna do kary, jaką ponieśli taternicy. W momencie zatrzymania Kozłowskiego i Tarkowskiej mieli oni w samochodzie nieco ponad 100 egzemplarzy książek, przy milionach materiałów propagandowych wydawanych w kraju była to liczba nic nie znacząca.

- To był proces przeciwko wolnej myśli, proces przeciwko książkom - zaznaczał prof. Rafał Habielski. - To proces, który był autoopisem, autodefinicją tego systemu: my decydujemy, jakie książki będą obywatele czytać. Zarazem jest to dowód na kruchość tego systemu.

Władze komunistyczne chciały dać do zrozumienia wszystkim działaczom opozycyjnym, że współpraca z "Kulturą" jest czymś wrogim. Wyroki wydane 24 lutego 1970 miały dodatkowo to podkreślić. Kary były surowe - od 3 lat do 4,5 roku więzienia. Później zostały nieco złagodzone przez Sąd Najwyższy. Na mocy amnestii we wrześniu 1970 roku, jako ostatni więzienie opuścił Maciej Kozłowski.

Posłuchaj historii młodych ludzi, którzy zostali postawieni przed sądem za przemyt wydawnictw Instytutu Literackiego.

Zobacz serwis o drugim obiegu wydawniczym.


mb

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

"Kultura" po raz pierwszy

Ostatnia aktualizacja: 19.06.2012 00:00
19 czerwca 1947 roku w Rzymie ukazał się pierwszy numer emigracyjnego pisma, później wydawanego w Paryżu i redagowanego przez Jerzego Giedroycia.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Zeszyty Historyczne", czyli o Polsce i świecie bez cenzury

Ostatnia aktualizacja: 08.01.2014 07:00
8 stycznia 1962 roku ukazał się pierwszy numer "Zeszytów Historycznych”, wydawanych przez Instytut Literacki w Maisons-Laffitte pod Paryżem. Było to kolejne przedsięwzięcie – oprócz "Kultury” - Redaktora Jerzego Giedroycia, który przez 40 lat był redaktorem naczelnym "Zeszytów”.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Marek Hłasko – polski James Dean

Ostatnia aktualizacja: 14.01.2019 08:00
"Książki warto pisać tylko wtedy, jeśli przekroczy się ostatnią granicę wstydu; pisanie jest rzeczą bardziej intymną od łóżka; przynajmniej dla mnie" – czytamy w "Pięknych dwudziestoletnich" Marka Hłaski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jerzy Giedroyc - twórca paryskiej "Kultury"

Ostatnia aktualizacja: 14.09.2018 06:07
14 września 2000 zmarł Jerzy Giedroyc. Portal Polskieradio.pl przedstawia postać Redaktora w specjalnym serwisie.
rozwiń zwiń