more_horiz
Historia

Zniesienie niewolnictwa w Stanach Zjednoczonych

Ostatnia aktualizacja: 31.01.2015 04:10
”Nie będzie w Stanach Zjednoczonych lub jakimkolwiek miejscu podległym ich władzy ani niewolnictwa, ani przymusowych robót” – tymi słowami zaczyna się 13. poprawka konstytucji amerykańskiej.
Audio
  • Audycja z cyklu "Klub ludzi ciekawych wszystkiego" na temat książki "Zabić Lincolna". Gościem Hanny Marii Gizy jest Jan Trzciński z Instytutu Anglistyki UW (03.08.13).
Ilustracja obrazująca uchwalenie 13. poprawki w Harpers Weekly
Ilustracja obrazująca uchwalenie 13. poprawki w "Harper's Weekly"Foto: Wikimedia Commons/dp

150 lat temu, 31 stycznia 1865, Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych przyjęła 13. poprawkę do Konstytucji. Na jej podstawie zniesiono niewolnictwo.

Podział na północ i południe

Niewolnictwo w Stanach Zjednoczonych istniało od samego początku europejskiej kolonizacji. Kolonizatorzy przez dziesięciolecia sprowadzali z Afryki tysiące ludzi do niewolniczej pracy na rzecz zdobywców.

Sytuacja zaczęła ulegać zmianie po wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych, kiedy to trzynaście kolonii zbuntowało się przeciwko rządom Wielkiej Brytanii. Ogłoszenie Deklaracji Niepodległości w 1776 roku i uznanie jej przez Londyn w traktacie paryskim 7 lat później, dały początek nowemu państwu.

W tym czasie zarysował się widoczny podział na stany północne i południowe pod względem podejścia do kwestii niewolnictwa.

W następnych latach kolejne stany na północy kontynentu zakazywały importu i sprzedaży niewolników. Inaczej rzecz się miała na południu kraju. Tu, w przeciwieństwie do bogatej i modernizującej się północy, słabo zaawansowana technicznie gospodarka opierała się na uprawie i wymagała jak największej ilości rąk do pracy. Zapotrzebowanie na robotników drastycznie wzrosło po rewolucji przemysłowej w Wielkiej Brytanii. Szybko zaczął rozwijać się przemysł tekstylny. Do przeróbki bawełny, dominującej na plantacjach stanów południa wykorzystywano niewolników.
Ukształtowanie się dwóch modeli gospodarczych w Stanach Zjednoczonych stało się powodem sporu o niewolnictwo.

Abraham

Na zdjęciu: Abraham Lincoln fot. Wikimedia Commons.

Trwały podział

XIX wiek przyniósł z jednej strony uchwalenie kolejnych ustaw ograniczających handel niewolnikami, a z drugiej powstanie nowych stanów uznających niewolnictwo na terenach zakupionych od Francji, na zachód od Missisipi.

Następne lata to utrwalanie się podziału na stany północne i południowe, czego podsumowaniem był kompromis z Missouri z 1820 roku, gdzie nastąpił równy podział na 12 stanów niewolniczych i 12 zakazujących tego procederu.

Wojna secesyjna

Możliwość zmiany sytuacji Afroamerykanów pojawiła się po secesji Południa w 1861 roku, której jednym z powodów była chęć ochrony instytucji niewolnictwa przez południowe stany Ameryki.

Wygrana przez Unię (Północ) w 1865 roku, pod przywództwem Abrahama Lincolna wojna secesyjna pochłonęła aż 620 tys. ofiar, pozostawiając znaczną część południa w ruinach. Jednocześnie jednak zapoczątkowała zniesienie niewolnictwa.
Lincoln już w swoich pierwszych przemówieniach zwracał uwagę, że kluczowym powodem konfliktu dzielącego kraj jest niewolnictwo. Wprowadził tzw. wojskową emancypację – dezerterzy z Południa, którzy wstąpili do wojsk Unii stawali się wolnymi ludźmi.

Oryginał

Na zdjęciu: Oryginał 13. poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych fot. Wikimedia Commons

Prawne zniesienie niewolnictwa

We wrześniu 1862 roku Lincoln ogłosił Proklamację Emancypacji znoszącą niewolnictwo w rebelianckich stanach [sic!]. Jako, że przywódca Północy ogłosił ją jako naczelny wódz, a nie prezydent całego kraju, wiedział że nie będzie obowiązywać po zakończeniu wojny.

Dopiero 13. poprawka do konstytucji Stanów Zjednoczonych zakazała niewolnictwa na całym obszarze USA. 4 mln Afroamerykanów, którzy wcześniej byli traktowani jako własność, uznanych zostało za obywateli Stanów Zjednoczonych.
Poprawka zniosła niewolnictwo, jednocześnie rozpoczynając długi okres rasizmu i segregacji rasowej.

Posłuchaj audycji z cyklu "Klub ludzi ciekawych wszystkiego" z udziałem Jana Trzcińskiego na temat książki "Zabić Lincolna".

mjm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Zamach na Johna F. Kennedy'ego

Ostatnia aktualizacja: 22.11.2018 06:10
Był 22 listopada 1963. Wizytę Kennedy’ego w Dallas oglądało kilkadziesiąt milionów ludzi. Nagle padły strzały. - Ta scena utkwiła w pamięci Amerykanów na dziesiątki lat - komentował na antenie Polskiego Radia amerykanista, prof. Krzysztof Michałek.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Droga 66 – symbol amerykańskiej wolności

Ostatnia aktualizacja: 27.06.2017 06:02
"Droga 66 jak magnes przyciąga niebanalne i nietuzinkowe osobowości. I wyzwala w tych ludziach niesamowite pomysły, a także energię do ich zrealizowania" - pisała dziennikarka Dorota Warakomska, autorka książki "Route 66".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Martin Luther King: Mam marzenie...

Ostatnia aktualizacja: 15.01.2014 07:00
"Mam marzenie, że pewnego dnia naród nasz wzniesie się na wyżyny prawdziwego sensu swojej wiary i uzna za prawdę oczywistą, że wszyscy ludzie zostali stworzeni równymi” - mówił Martin Luther King. Gdyby żył, dziś ukończyłby 85 lat.
rozwiń zwiń