X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
PR24 Portal

PKN Orlen na drodze do powstania koncernu o europejskim zasięgu. Rok 2020 był dla niego pasmem sukcesów

Ostatnia aktualizacja: 29.12.2020 10:45
Jednym z największych wydarzeń gospodarczych 2020 roku było ogłoszenie strategii transformacji energetycznej PKN Orlen do roku 2030. To ważne medialne wydarzenie pokazuje konsekwentne działania prezesa Daniela Obajtka, aby koncern odgrywał coraz większą rolę w Europie. Płocka spółka zamyka 2020 rok zgodą KE na połączenie z naftowym Lotosem, uratowaniem sieci dystrybucyjnej Ruch, przygotowaniem strategii do połączenia PKN Orlen z PGNiG. Ważnym wydarzeniem było także przejęcie niemieckiej grupy wydawniczej Polska Press.  
Zdjęcie ilustracyjne
Zdjęcie ilustracyjneFoto: Mat. prasowe PKN Orlen

Ambicją płockiego koncernu jest stanie się liderem zrównoważonej transformacji energetycznej w całej Europie Środkowo-Wschodniej. Elementem strategii są inwestycje w obszary zrównoważonego rozwoju do 2030 roku w wysokości 30 mld zł, w tym ponad 25 mld zł w projekty obniżające emisję CO2.

Warto przypomnieć, że PKN Orlen planuje uruchomienie centrum badawczo-analitycznego, które pomoże w wyborze zakupu technologii oraz kolejnych etapów rozwoju tego energetycznego giganta. 

W ramach strategii Grupa planuje osiągnąć następujące cele do 2030 roku:

  • wzrost wyniku operacyjnego EBITDA Grupy Kapitałowej ORLEN do 2030 roku do poziomu ok. 26 mld zł;
  • ponad 2,5 GW mocy w odnawialnych źródłach energii, posiadanych przez Grupę Kapitałową ORLEN;
  • wzrost udziału specjalistycznych produktów petrochemicznych w portfelu Grupy Kapitałowej ORLEN do ok. 25 proc.;
  • wzrost liczby stacji benzynowych należących do Grupy Kapitałowej ORLEN do ponad 3,5 tys. oraz liczby stacji szybkiego ładowania samochodów elektrycznych do ponad 1000;
  • redukcja emisji CO2 o 20 proc. w segmencie rafineryjnym i petrochemicznym na obecnych aktywach oraz CO2/MWh o 33 proc. w segmencie energetyki, a w 2050 roku osiągnięcie neutralności emisyjnej;
  • ponad 30 mld zł inwestycji na zrównoważony rozwój;
  • wypłata dywidendy na poziomie minimum 3,50 zł na jedną akcję;
  • dwucyfrowy wskaźnik ROCE Grupy Kapitałowej ORLEN począwszy od roku 2025.

Planowane nakłady inwestycyjne

Elementem Strategii Spółki są inwestycje w obszary zrównoważonego rozwoju do 2030 roku w wysokości 30 mld zł, w tym ponad 25 mld zł w projekty obniżające emisje CO2. Celem tych inwestycji jest:

  • dekarbonizacja i poprawa efektywności energetycznej,
  • rozwój energetyki odnawialnej,
  • rozbudowa mocy w biopaliwach i biomateriałach,
  • rozwój w obszarze recyklingu,
  • budowa pozycji w paliwach alternatywnych: elektromobilność, wodór, CNG/LNG

Planowany zysk w latach 2020-2030  

Planowany, skumulowany wynik operacyjny EBITDA LIFO w latach 2020-2030 wyniesie ok. 195 mld zł. Nakłady inwestycyjne w latach 2020-2030 wyniosą ok. 140 mld zł. PKN ORLEN planuje aktywnie zarządzać portfelem inwestycji, przeznaczając największą część nakładów na projekty mające największy wpływ na strategiczny rozwój spółki.

Podział planowanych nakładów inwestycyjnych do 2030 roku według założonej logiki strategicznej przedstawia się następująco:

  • Maksymalizacja wyników: wydobycie – budowa portfela aktywów wydobywczych w gazie i rekonfiguracja obecnych aktywów, rafineria – poprawa efektywności i konsolidacja aktywów rafineryjnych oraz dalszy rozwój biopaliw i biokomponentów, detal paliwowy – rozbudowa sieci i oferty detalicznej, dystrybucja energii / gazu – optymalizacja inwestycji w infrastrukturę energetyczną – ok. 55 mld zł.
  • Strategiczny rozwój: petrochemia – rozwój aktywów petrochemicznych: produkty bazowe, zaawansowane i polimery energetyka odnawialna – dynamiczny rozwój aktywów w morskiej i lądowej energetyce wiatrowej oraz fotowoltaice, energetyka gazowa – rozwój aktywów w nowoczesnej energetyce gazowej, detal pozapaliwowy – nowe kanały i zintegrowana oferta usług pozapaliwowych – ok. 75 mld zł.
  • Inwestowanie w przyszłość: nowa mobilność – budowa pozycji w obszarach nowej mobilności, recykling – rozwój technologii i budowa mocy w recyklingu oraz biomateriałach, technologie wodorowe – zajęcie pozycji w transporcie i energetyce opartej na wodorze, badania, rozwój i innowacje oraz rozwiązania cyfrowe – ok. 10 mld zł.

Skąd środki na inwestycje? 

PKN ORLEN szacuje, że zapotrzebowanie Grupy na środki pieniężne do 2030 roku, wynikające z założeń strategicznych, wyniesie łącznie ok. 205 mld zł, w tym:

  • 140 mld zł na wydatki inwestycyjne,
  • 40 mld zł na wypłatę dywidendy i pokrycie kosztów podatkowych,
  • 25 mld zł na pozostałe wydatki.

Możliwości finansowe Grupy Kapitałowej ORLEN do 2030 szacowane są na ok. 275 mld zł, w tym:

  • 195 mld zł przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej do 2030 roku,
  • 50 mld zł w ramach dodatkowej przestrzeni dłużnej w perspektywie roku 2030, przy zachowaniu wskaźnika dług netto / EBITDA na poziomie nie wyższym niż 2,0–2,5x,
  • 30 mld zł dzięki dostępnym alternatywnym sposobom finansowania takim jak m.in. project finance bez regresu, finansowanie unijne, współfinansowanie wybranych projektów z partnerami zewnętrznymi oraz obligacje hybrydowe.

Główne cele operacyjne i finansowe

Główne cele operacyjne i finansowe dla poszczególnych segmentów działalności Grupy Kapitałowej ORLEN do 2030 roku:

 Rafinerie

  • moc rafineryjna na kluczowych rynkach ok. 45 mln t/rok,
  • możliwości produkcyjne biopaliw ok. 2 mln t,
  • redukcja emisji CO2 w rafinerii o 20%,
  • ok. 7 mld zł (EBITDA 2030), 2,4 mld zł (wydatki inwestycyjne).

Petrochemia

  • udział produktów specjalistycznych w portfelu ok. 25 proc.,
  • moce recyklingu plastików ok. 0,3-0,4 mln t,
  • ok. 7 mld zł (EBITDA 2030), 4,4 mld zł (wydatki inwestycyjne).

Energetyka

  • moc w OZE ponad 2,5 GW,
  • moc w źródłach gazowych ok. 2 GW,
  • ok. 7 mld zł (EBITDA 2030), 4,7 mld zł (wydatki inwestycyjne).

Detal

  • liczba stacji paliw na rynkach w Europie Środkowej >3 500 na 7 rynkach,
  • liczba stacji szybkiego ładowania samochodów elektrycznych >1000,
  • wzrost masy marży pozapaliwowej o min. 50% w stosunku do 2019 roku,
  • udział stacji zagranicznych w całkowitej liczbie stacji >45%,
  • ok. 5 mld zł (EBITDA 2030), 1,1 mld zł (wydatki inwestycyjne).

Wydobycie

  • pokrycie własnego zapotrzebowania na gaz ok. 20 proc.,
  • dzienne wydobycie węglowodorów >50 tys. boe/d,
  • ok. 1 mld zł (EBITDA 2030), 0,9 mld zł (wydatki inwestycyjne)

PKN Orlen stawia na biopaliwa i materiały, przeznaczy na obniżenie emisji CO2 25 mld zł

PKN Orlen przygotowuje się do transformacji energetycznej, stąd inwestuje w wytwarzanie bioproduktów. Zwiększa nakłady inwestycyjne w zakładach na południu Polski – inwestuje w dwie rafinerie: w Trzebini i Jedliczach, które nie tylko zwiększą produkcję tradycyjnych paliw, ale będą wytwarzać biopaliwa oraz glikol propylenowy i wodór. - Rafineria w Trzebini jest zbyt mała, żeby przetrwać w obecnej formie, będzie przekształcana w biorafinerię - oświadczył prezes PKN Orlen Daniel Obajtek. 

Prezes przypomniał, że zgodnie z nową strategią PKN ORLEN, na zrównoważony wzrost PKN Orlen planuje przeznaczyć ponad 30 mld zł, w tym ponad 25 mld zł na inwestycje obniżające emisję dwutlenku węgla. Mamy konkretny cel i wiemy, jak go osiągnąć. Dlatego m.in. zwiększamy moce w biopaliwach i biomateriałach oraz budujemy pozycję na rynku paliw alternatywnych, w tym wodoru. Inwestycje, które realizujemy obecnie na południu Polski, będą kluczowe dla dalszego rozwoju w tych obszarach – mówił prezes Daniel Obajtek. Na koniec 2021 r. ORLEN Południe będzie wytwarzać 30 tys. ton ekologicznego glikolu rocznie. To aż o 10 tys. więcej od jedynej tego typu instalacji w Europie, która zlokalizowana jest w Belgii.

Realizacja inwestycji o szacowanej wartości ok. 400 mln zł umożliwi pokrycie aż w 75% krajowego zapotrzebowania na zielony glikol.

Ten bezpieczny dla środowiska produkt wykorzystywany jest m.in. w kosmetyce czy przemyśle spożywczym, ale też w medycynie na przykład do wytwarzania środków higienicznych i farmaceutycznych. 

PKN stawia na wodór

W 2021 r. oddana zostanie do użytku linia produkcyjna wodoru. Około 70 proc. jej produkcji będzie przeznaczone do wytwarzania glikolu, natomiast 30 proc. może trafić do napędu pojazdów transportu publicznego.

Wytwórnia wodoru stanowi integralną część kompleksu zielonego glikolu, na którego potrzeby wykorzystane zostanie ok. 75 proc. rocznej produkcji wodoru, która wyniesie 16 mln Nm3.

Pozostałe 25 proc. to wodór najwyższej jakości, który od razu znajdzie zastosowanie jako paliwo w transporcie. Paliwo wodorowe z Trzebini będzie napędzać publiczną flotę aglomeracji śląskiej i Krakowa. PKN ORLEN podpisał już listy intencyjne w tym zakresie.

Grupa ORLEN jest najbardziej zaawansowanym podmiotem w przygotowaniach do wdrożenia technologii wodorowych na rynku polskim.

Obok wytwórni wodoru w Trzebini, prowadzony jest proces wyboru wykonawcy hubu wodorowego we Włocławku, który docelowo będzie mógł wytwarzać do 600 kg doczyszczonego wodoru na godzinę.

Inwestycja, obejmująca instalację produkcyjną, infrastrukturę logistyczną oraz dystrybucyjną, jest istotnym elementem wspierającym realizację strategii neutralności emisyjnej Koncernu w obszarze paliw alternatywnych. Podobna inwestycja planowana jest w Płocku.


pkn orlen stacja benzynowa free shutter 1200.jpg
Połączenie PKN Orlen, PGNiG i Lotosu. Energetyczny gigant zaczyna nabierać realnych kształtów

Przejęcie Grupy LOTOS

PKN Orlen podał 14 lipca 2020 roku, że Komisja Europejska wyraziła warunkową zgodę na przejęcie przez płocki koncern Grupy Lotos. Tego samego dnia PKN Orlen podpisał list intencyjny ze Skarbem Państwa w sprawie przejęcia kontroli kapitałowej nad PGNiG. Jak mówił pod koniec lipca w Senacie wiceminister aktywów państwowych Zbigniew Gryglas, dzięki połączeniu PKN Orlen i Grupy Lotos, i następnie z PGNiG, przychody osiągną tam blisko 200 mld zł rocznie.

Bruksela uzależnia ostateczną akceptację od wywiązania się przez PKN Orlen ze wszystkich zobowiązań. Komisja poinformowała, że chodzi między innymi o sprzedaż 30 procent udziałów rafinerii Grupy Lotos i 80 procent jej stacji. Tworząc tak duży koncern płocka firma uzyska lepsze warunki przetargowe na rynku paliw. Ma to to dodatkowe znaczenie z uwagi na posiadanie własnej sieci stacji benzynowych w Niemczech, Czechach, Słowacji i na Litwie.

Fuzja PGNiG i PKN Orlen ?

Trwają przygotowania do stworzenia jednego z największych koncernów paliwowych w Europie Środkowo-Wschodniej, czyli połączenia giganta z Płocka z koncernem gazowym PGNiG i Lotosem z GdańskaDzięki tej konsolidacji ma powstać silny podmiot gospodarczy w sektorze energetycznym, który by się liczył nie tylko w Polsce i w regionie, ale byłby też dostrzegalny w całej Europie.

PKN Orlen chce w ciągu kilku miesięcy rozpocząć w Komisji Europejskiej procedurę prenotyfikacyjną w sprawie przejęcia PGNiG. Daje sobie 18 miesięcy na sfinalizowanie transakcji przejęcia PGNiG i Grupy Lotos. Nie ma jeszcze wypracowanych zasad, w jaki sposób przeprowadzona mogłaby być transakcja. W grę może wchodzić wymiana akcji, ale też przejęcie za gotówkę, a także różne częściowe warianty.

Oba koncerny – PKN Orlen i PGNiG na początek chcą wspólnie realizować dwa projekty – blok gazowy w elektrowni Ostrołęka oraz biogazownie

Na początku września PKN Orlen i PGNiG podpisały list intencyjny dotyczący analizy możliwości realizacji wspólnych inwestycji, obejmujący projekty budowy bloku gazowo-parowego CCGT w Ostrołęce oraz rozwoju biogazowni. Zgodnie z podpisanym listem strony ustalą najważniejsze zasady potencjalnej współpracy.

Nowy blok gazowy w Ostrołęce opalany gazem

Projekt budowy CCGT w Ostrołęce zakłada wybudowanie do końca 2024 r. bloku gazowo-parowego o projektowanej mocy nominalnej ok. 750 MW netto. Wcześniej w tym miejscu miał powstać blok opalany węglem, ale Orlen wycofał się z tych planów.

Drugą dużą inicjatywą, w której PGNiG chce współpracować z Orlenem, jest program biometanowy. Projekt rozwoju biogazowni obejmuje prowadzenie prac analitycznych i rozwojowych w obszarze biogazu, w tym akwizycje i rozbudowę testowych biogazowni oraz uruchomienie pilotażowej produkcji. 


Docelowo planowana jest budowa bazy technologicznej, naukowej, prawnej i ekonomicznej do stworzenia sieci biogazowni o mocy około 2,0-2,2 MW każda do końca 2025 roku. Zaangażowanie PGNiG i PKN ORLEN w tę inwestycję miałoby charakter wspólnego przedsięwzięcia (joint venture). 

PGNiG szacuje koszt budowy 1500-2000 biogazowni w Polsce na 70 mld zł w ciągu 10 lat. Obecnie w Polsce funkcjonuje około 300 biogazowni. Zarówno w Orlenie, jak i w PGNiG ten obszar zaczął być intensywnie rozwijany zwłaszcza w ostatnich miesiącach.


PGNiG i PKN Orlen oraz Lotos planują wspólne wydobycie gazu ziemnego

- Kompetencje PGNiG w tym zakresie są zdecydowanie największe, mamy spółki, które zajmują się badaniami geofizycznymi i wierceniami, mamy doświadczenie w wydobyciu gazu i ropy naftowej. Powinniśmy wykorzystywać te synergie w wydobyciu w Polsce, ale przede wszystkim za granicą - powiedział - ówczesny prezes PGNiG Jerzy Kwieciński.

Zwrócił uwagę, że zasobność złóż w Polsce nie jest duża i zaspokajają one tylko 1/5 potrzeb naszej gospodarki, więc spółki będą musiały wychodzić za granicę. 

- Już w tej chwili jesteśmy bardzo mocno obecni na Szelfie Norweskim, gdzie wydobywamy około 0,5 mld metrów sześciennych gazu rocznie. W Pakistanie wydobywamy 200 mln metrów sześciennych gazu - powiedział prezes Kwieciński. Po wygranym arbitrażu przed sądem w Sztokholmie PGNiG w czerwcu otrzymał od rosyjskiego Gazpromu korekty faktur za dostawy gazu w wysokości 5,689 mld zł. Środki od Gazpromu gazowy koncern chce przeznaczyć na inwestycje rozwojowe.


oze 1200.jpg
Krok w stronę niezależności na rynku ropy. PKN Orlen przejmuje Energę S.A.

Energa

Grupa Energa została przejęta przez PKN Orlen w kwietniu 2020 roku. Głównym celem tej inwestycji było wykorzystanie doświadczenia grupy Energa w budowie instalacji OZE w tym farm wiatrowych.

Energa w III kwartale 2020 r. zanotowała 85 mln zł zysku netto, wobec 103 mln zł zysku rok wcześniej - poinformowała spółka w raporcie kwartalnym. Zysk EBITDA wyniósł 501 mln zł, wobec 484 mln zł przed rokiem. Zgodne z opublikowanymi danymi, przychody ze sprzedaży wyniosły 3,03 mld zł. W tym samym okresie roku 2019 przychody te wyniosły 3,04 mld zł. Zysk operacyjny wyniósł 236 mln zł, wobec 221 mln zł rok wcześniej.

Jak podała Energa, pozytywny wkład do EBITDA miał segment dystrybucji, co było efektem przede wszystkim wyższej marży na dystrybucji, w związku z wyższą średnią ceną sprzedaży usługi dystrybucyjnej oraz wyższym wolumenem. Dystrybucja miała ponad 80 proc. wkładu w wynik EBITDA.

Polska Press

-Przejmujemy wydawnictwo Polska Press. Dzięki transakcji zyskamy dostęp do 17,4 mln użytkowników portali wchodzących w skład Grupy. Pozwoli nam to skutecznie wspierać sprzedaż i rozbudowywać narzędzia big data. To kluczowe zasoby w kontekście planowanego rozwoju sieci detalicznej - tak sytuację skomentował prezes Orlenu Daniel Obajtek, wskazując jednocześnie, jakie aktywa przejętej grupy były dla jego spółki najatrakcyjniejsze.

Polska Press to 20 regionalnych dzienników, 120 lokalnych tygodników i 398,4 mln zł przychodu (dane za 2019 rok), ale największą wartością jest zasób ok. 500 portali internetowych będących własnością grupy.

Decyzja miała podłoże biznesowe

Przejęcie Polska Press Grupy to nie pierwszy tego typu krok Orlenu. Spółka już posiada agencję mediową oraz największa sieć dystrybucji prasy w Polsce, czyli Ruch. Płocki koncern na razie nie zdradza na razie, jakie ma konkretnie plany względem rozwoju przejętych wydawnictw.

Grupa Polska Press to spora siatka lokalnych serwisów informacyjnych, które z uwagi na swój charakter i poruszanie miejscowych, regionalnych problemów zapewniają sobie spore grono czytelników. Prezes Daniel Obajtek mówił, że przejęcie grupy medialnej stanowić będzie wsparcie dla agencji mediowej Sigma Bis należącej do koncernu. Z perspektywy przeciętnego Polaka Grupa Orlen, która już dawno przestała być wyłącznie popularną w Polsce siecią stacji paliw, dostaje do ręki potężne możliwości reklamy swoich produktów czy budowania PR w bardzo bezpośrednich kanałach komunikacji ze statystycznym Kowalskim.


PR24/IAR/PAP/Energetyka24.pl/sw 


Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Obajtek: Orlen chce być multienergetycznym koncernem z silną pozycją na świecie

Ostatnia aktualizacja: 06.02.2020 20:43
Prezes PKN Orlen Daniel Obajtek poinformował, że koncern planuje w tym roku inwestycje w wysokości 7 miliardów 700 milionów złotych i finalizację przejęć kolejnych spółek: Ruchu, Energi i Lotosu. - To jest plan, który jest dokładnie skalkulowany i zdecydowanie wzmocni Orlen - zapowiedział na antenie Programu 1 Polskiego Radia.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Daniel Obajtek: budujemy narodowego czempiona, fuzja Orlenu z Lotosem opłaci się też naszym klientom

Ostatnia aktualizacja: 16.07.2020 12:00
- Po to się łączymy, by wyzwolić pewnego rodzaju oszczędności, optymalizować koszty, zdecydowanie więcej pieniędzy przeznaczać na rozwój, badania, inwestycje. By się nie dublować  - mówił w Polskim Radiu 24 Daniel Obajtek, prezes PKN Orlen. Naftowy gigant łączy się z grupą Lotos.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Prezes PGNiG: w ciągu 10 lat krajowa produkcja biogazu dogoni wydobycie gazu ziemnego

Ostatnia aktualizacja: 02.09.2020 16:32
- W najbliższych 10 latach krajowa produkcja biogazu, wykorzystywanego w sieciach gazowych i transporcie, może sięgnąć 4 mld m sześc. To mniej więcej tyle, ile wynosi obecne polskie wydobycie gazu ziemnego i jedna piąta krajowego zapotrzebowania na gaz - ocenił prezes PGNiG Jerzy Kwieciński.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Otwarcie bazy badawczo-rozwojowej PKN Orlen. Daniel Obajtek podał termin

Ostatnia aktualizacja: 08.09.2020 23:17
- W grudniu tego roku PKN Orlen otworzy wybudowaną w ciągu półtora roku bazę badawczo-rozwojową, gdzie m.in. testowane będą rozwiązania i technologie wypracowane wspólnie ze środowiskiem naukowym - zapowiedział prezes spółki Daniel Obajtek.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Orlen finalizuje prace nad strategią. Obajtek: jest realna, nawet w trudnych warunkach

Ostatnia aktualizacja: 26.11.2020 14:30
PKN Orlen liczy, że nowa strategia do 2030 roku zostanie zaakceptowana 30 listopada i wtedy też koncern ją ogłosi. Prezes Daniel Obajtek zapewnia, że będzie ona kontynuacją prowadzonych już projektów, a postawione w niej cele finansowe i inwestycyjne będą realne w każdych, nawet bardzo trudnych warunkach makro.
rozwiń zwiń